BT Sistem Yönetimi

Zabbix Nedir? Nasıl Çalışır, PRTG'den Farkı Ne?

Zabbix nedir: ölçüm toplayan, eşik aşılınca sorun açıp bildiren açık kaynak izleme yazılımı. Server, agent ve trigger mantığı, PRTG ve Nagios ile farkı.

İlker Pehlivan

Zabbix, sunuculardan, ağ cihazlarından ve uygulamalardan düzenli aralıklarla ölçüm toplayan, her ölçümü sizin belirlediğiniz bir eşikle karşılaştıran ve eşik aşıldığında sorunu ilgili kişiye bildiren açık kaynak bir izleme yazılımıdır. Ölçümü toplamak, sorunu tanımak ve haber vermek aynı sunucuda, aynı veritabanında birleşir. Lisans bedeli yoktur. Zabbix 7.0 sürümünden beri AGPLv3 lisansıyla dağıtılır.

Bu yazıda Zabbix’i Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) gözlem ağına benzetiyoruz. Ülkenin dört bir yanındaki otomatik gözlem istasyonları sıcaklığı, rüzgarı ve yağışı ölçer ve ölçümlerini merkeze gönderir. Merkez her ölçümü bir eşikle karşılaştırır. Rüzgar ya da yağış eşiği aşınca ilgili il için sarı, turuncu ya da kırmızı kodlu uyarı yayımlanır. Saatlik ölçümün ayrıntısı birkaç gün sonra önemini yitirir, ama bir şehrin otuz yıllık ortalaması iklimini anlatmaya devam eder.

Zabbix benzetmesi olarak meteoroloji gözlem ağı: solda tepede panjurlu termometre kulübesi, rüzgar ölçerli direk, yağış ölçer ve gri cihaz kasası, vadide uzak tepelerde iki küçük istasyon daha, hepsini sağdaki taş merkez binasına bağlayan tek sıra direk ve tel, binanın kulesinde yan yana üç fener ve yalnız soldaki sarı fener yanıyor
İstasyonlar ölçer, merkez her ölçümü eşikle karşılaştırır. Eşik aşıldığında kulede tek bir renkli fener yanar: Zabbix'te bu, agent'ın gönderdiği değerin trigger'ı Problem durumuna geçirmesidir.

İstasyon Zabbix’te agent’tır. İstasyonun ölçtüğü her büyüklük bir item, uyarı eşiği bir trigger, uyarının yayımlanması bir action olur. Bu yazı bu parçaları ve aralarındaki zinciri anlatır. Kurulum ve yapılandırma rehberin sonraki yazılarına kalır. İzlemeyi kurumlarda nasıl kurup aylık olarak işlettiğimizi BT Sistem Yönetimi hizmetimizin altında anlatıyoruz.

Zabbix Ne İşe Yarar? Arızayı Kullanıcıdan Önce Görmek

Zabbix’in işi, bir arızayı kullanıcı telefon açmadan önce görmek ve arızanın nerede olduğunu söylemektir. Google’ın site güvenilirliği mühendisliği (SRE) kitabı izlemenin iki soruya cevap vermesini ister: ne bozuldu ve neden bozuldu. İlk soru belirtiyi, ikincisi sebebi gösterir. Zabbix bu iki soruya üç işle cevap verir:

  1. Toplamak: her cihazdan, belirlenen aralıklarla ölçüm alır. Bir sunucunun işlemci yükü, bir diskin doluluğu, bir switch portunun durumu birer ölçümdür.
  2. Değerlendirmek: gelen her ölçümü bir eşikle karşılaştırır. Eşik aşıldığında bir sorun kaydı açar, ölçüm normale dönünce kaydı kapatır.
  3. Bildirmek: sorunu e-posta, mesaj ya da betikle doğru kişiye iletir ve sorun sürerse bildirimi bir üst kademeye taşır.

Bu üç işin aynı araçta olması, Zabbix’i grafik çizen araçlardan ayırır. Cacti bir hattın aylar içindeki doluluk eğrisini çizmekte iyidir, ama “port düştü” diye kimseyi aramaz. Zabbix ise erişilebilirliği alarma çevirir. İki araç sık sık aynı ağda yan yana çalışır. Kapasiteyi Cacti grafikler, ayakta olmayanı Zabbix haber verir.

Geçişin ayrıntıları merkezi altyapı izleme vakasında duruyor. O göstergeyi mümkün kılan şey Zabbix’in parçalarının birlikte çalışmasıdır, sıradaki bölüm bu parçaları tek tek açar.

Zabbix Mimarisi: Server, Veritabanı, Arayüz, Proxy ve Agent

Zabbix beş bileşenden oluşur. Server, veritabanı ve web arayüzü her kurulumda bulunur, proxy ve agent ihtiyaca göre eklenir. Zabbix’in kendi belgesi bileşenleri şöyle tanımlar:

  • Zabbix server: merkezi bileşendir. Agent’ların ve proxy’lerin gönderdiği ölçümleri alır, trigger’ları değerlendirir, bildirimleri gönderir.
  • Veritabanı: bütün yapılandırma ve toplanan bütün veri bir veritabanında durur. Desteklenen veritabanları MySQL, MariaDB, Percona ve PostgreSQL’dir. PostgreSQL, zaman serisi verisi için TimescaleDB eklentisiyle kullanılabilir.
  • Web arayüzü (frontend): yapılandırmanın yapıldığı ve sorunların izlendiği PHP arayüzüdür. Genellikle server ile aynı makinede çalışır, ama bu zorunlu değildir.
  • Zabbix proxy: isteğe bağlıdır. Server adına ölçüm toplar ve topladığını server’a toplu iletir. Yükü dağıtır ve uzak lokasyonları tek bir bağlantı üzerinden izlemeyi sağlar.
  • Zabbix agent: izlenen makineye kurulur ve o makinenin kaynaklarını yerinde ölçer. İki türü vardır: C ile yazılmış hafif Zabbix agent ve Go ile yazılmış, eklentiyle genişleyen Zabbix agent 2. İkincisi 4.4 sürümünden beri vardır.

Örnekteki gözlem ağında server ve veritabanı merkezin kendisidir. Ölçümler oraya gelir, eşikler orada değerlendirilir ve geçmiş orada saklanır. Agent ölçümü yerinde alan istasyondur. Web arayüzü de merkezde ölçümlerin ve uyarıların izlendiği ekrandır.

Proxy: Şube Hattı Koptuğunda Veri Kaybolmasın

Proxy, uzak bir lokasyonun cihazlarını o lokasyonun içinden ölçer ve server’a tek bir bağlantı açar. Şube hattı koptuğunda proxy toplamaya devam eder ve veriyi ProxyOfflineBuffer ayarında belirlenen saat kadar kendi üzerinde tutar (proxy yapılandırması). Hat geri gelince biriken ölçümler server’a gider ve kesinti süresinin grafiği boş kalmaz. Firewall tarafında da iş kolaylaşır, çünkü merkeze her şubeden yüzlerce cihaz değil, tek bir proxy bağlanır.

Zabbix Server Boyutu: Cihaz Değil Metrik Sayısı

Zabbix sunucusunun boyutunu cihaz sayısı değil, izlenen metrik, yani item sayısı belirler. Zabbix’in gereksinim tablosu üç ana sınıf verir:

Kurulum boyuİzlenen metrikİşlemci çekirdeğiBellek
Small1.00028 GiB
Medium10.000416 GiB
Large100.0001664 GiB

Her biri 100 item taşıyan 100 cihaz 10.000 metrik eder ve Medium sınıfına girer. Aynı 100 cihaz yalnız ping ve birkaç port ölçümüyle izlenirse Small yeter. Tabloyu bu yüzden cihaz listesiyle değil, cihaz başına kaç ölçüm alacağınızla okuyun.

Zabbix Veriyi Nasıl Toplar? Agent, SNMP ve Agentsız Kontroller

Zabbix her ölçüm için bir toplama yöntemi seçer ve belgede bunun adı item type’tır. Aynı cihazda bir ölçüm agent’tan, öbürü SNMP’den gelebilir. Kurumsal bir ağda en sık kullanılan dört yöntem şunlardır:

  • Zabbix agent: sunucuların içinden bakılması gereken her şey için. Disk doluluğu, bellek, çalışan servisler, log dosyalarındaki satırlar ve Windows performans sayaçları agent’la ölçülür.
  • SNMP agent: agent kurulamayan cihazlar için. Switch, firewall, yazıcı ve kesintisiz güç kaynağı ölçümlerini SNMP ile verir. Buradaki agent cihazın kendi SNMP servisidir, cihaza Zabbix’ten bir şey kurulmaz. Mekanizması SNMP yazımızda, FortiGate tarafındaki ayarı FortiGate SNMP yazısında anlatılıyor.
  • Basit kontroller (simple checks): cihazın ayakta olup olmadığı için. Server ya da proxy hedefe ICMP ping gönderir ya da bir TCP portunun cevap verip vermediğine bakar. Hedefte hiçbir şey kurulu olması gerekmez.
  • HTTP agent: bir web sayfasının ya da API’nin cevap verip vermediği, cevabın içinde belirli bir metnin bulunup bulunmadığı için.

Pratikte sunuculara agent kurulur. Ağ cihazları SNMP ile, yazılım kurulamayan her şey ping ve port kontrolüyle izlenir. Yüzlerce Windows makineye agent kurmak da elle yapılan bir iş değildir. Domain controller’dan GPO ile toplu dağıtılır. Dağıtımı ve agent’ın PSK ile şifreli kaydını Zabbix agent kurulumu yazısında adım adım gösterdik.

Zabbix Pasif ve Aktif Kontrol: Bağlantıyı Kim Açar?

Agent iki modda çalışır ve aradaki fark bağlantıyı kimin açtığıdır. Pasif kontrolde server ya da proxy agent’ın 10050 portuna bağlanır ve tek bir ölçümü sorar. Aktif kontrolde agent server’ın 10051 portuna bağlanır, ölçeceği item listesini alır ve değerleri kendisi gönderir (Zabbix agent belgesi). İki port da Zabbix yapılandırmasının varsayılanıdır.

Bu farkın karşılığı firewall kuralıdır. Pasif kontrol için server’dan agent’a TCP 10050, aktif kontrol için agent’tan server’a TCP 10051 açılır (port ve TCP bağlantısı). NAT arkasındaki ya da dışarıdan bağlantı kabul etmeyen bir makineye server ulaşamaz. O makine aktif kontrolle izlenir, çünkü bağlantıyı içeriden kendisi açar.

İki mod birbirini dışlamaz. Aynı agent hem pasif soruya cevap verir hem aktif kontrol yapar, hangi ölçümün hangi yolla toplanacağı item’ın türünde seçilir. Zabbix agent türü pasif, Zabbix agent (active) türü aktif kontroldür. Server ile agent arasında engel yoksa ikisi de çalışır. Arada NAT ya da yalnız dışarı çıkışa izin veren bir firewall varsa aktif kontrol seçilir.

Örnekteki gözlem ağına uyarlarsak pasif kontrol, merkezin istasyonu arayıp son ölçümü sormasıdır. Aktif kontrol ise istasyonun ölçümünü kimse sormadan merkeze göndermesidir.

Zabbix mimarisi ve bağlantı yönleri. Merkezde Zabbix server durur, yanında veritabanı ve web arayüzü vardır. Pasif kontrolde server, izlenen sunucudaki agent'ın TCP 10050 portuna bağlanır ve ölçümü sorar. Aktif kontrolde agent, server'ın TCP 10051 portuna bağlanır ve ölçümü kendisi gönderir. Şubedeki Zabbix proxy switch ve firewall'u SNMP ile ölçer ve topladığını server'a tek bağlantıyla iletir. Aynı iki uç arasında iki yön olduğu için firewall kuralı her yön için ayrı açılır. Merkez İzlenen taraf Web arayüzü Veritabanı Zabbix server Sunucu + Zabbix agent Zabbix proxy Switch, firewall ölçümü alır, trigger'ı değerlendirir, bildirir TCP 10050'de dinler şubede toplar kendi SNMP servisi tek bağlantı, toplu iletim Pasif: server → agent, TCP 10050 Aktif: agent → server, TCP 10051 SNMP Aynı iki uç arasında iki yön, iki port: firewall kuralı her yön için ayrı açılır. NAT arkasındaki makineye server ulaşamaz, o makine aktif kontrolle izlenir. Zabbix mimarisi ve bağlantı yönleri. Pasif kontrolde server agent'ın TCP 10050 portuna, aktif kontrolde agent server'ın TCP 10051 portuna bağlanır. Şubedeki proxy switch ve firewall'u SNMP ile ölçer ve server'a tek bağlantıyla iletir. Firewall kuralı her yön için ayrı açılır. Merkez Web arayüzü Veritabanı Zabbix server Sunucu + Zabbix agent Zabbix proxy Switch, firewall ölçümü alır, trigger'ı değerlendirir, bildirir TCP 10050'de dinler şubede toplar kendi SNMP servisi Pasif server bağlanır TCP 10050 Aktif agent bağlanır TCP 10051 SNMP tek bağlantı Aynı iki uç arasında iki yön, iki port: firewall kuralı her yön için ayrı açılır. NAT arkasındaki makineye server ulaşamaz, o makine aktif kontrolle izlenir.
Pasif kontrolde bağlantıyı server, aktif kontrolde agent açar. Proxy şubede topladığını server'a tek bağlantıyla iletir, bu yüzden merkezin firewall'unda her şube için tek kural yeter.

Pasif Kontrolü Paket Düzeyinde Ölçmek

İki yönü lab’da iki Ubuntu Server 26.04 makinesiyle ölçtüm. Agent tarafında Zabbix agent 2 (7.0.32) kurulu lnx02 (192.168.1.71), server tarafında 192.168.1.28 adresli bir makine vardı. Bu makinede Zabbix server kurulu değildi: pasif kontrolde server’ın sorusunu zabbix_get sordu, aktif kontrolde ise agent’ın kime ve hangi porta bağlandığı ölçüldü. Agent’ın yapılandırma dosyasında (/etc/zabbix/zabbix_agent2.conf) üç satır değişti:

INI
Server=192.168.1.28
ServerActive=192.168.1.28
Hostname=lnx02
  • Server: pasif kontrol için agent’a bağlanmasına izin verilen adresler.
  • ServerActive: aktif kontrolde agent’ın bağlanacağı server.
  • Hostname: agent’ın server’a kendini tanıttığı ad. Server, aktif kontrolün item listesini bu ada göre verir.

Server rolündeki makineden bir pasif kontrolü zabbix_get ile elle çalıştırdım. Adı işini söyler: Zabbix’ten bir değer al (get). Server’ın her yoklamada sorduğu soruyu tek seferlik sorar:

mon01Bash
zabbix_get -s 192.168.1.71 -k agent.ping
mon01Çıktı
1

Agent tarafında aynı anda çalışan tcpdump (paket dökümü aracı) bağlantının ilk paketini ve isteğin kendisini şöyle yakaladı:

lnx02Çıktı
20:14:20.896761 ens33 In  IP 192.168.1.28.37608 > 192.168.1.71.10050: Flags [S], seq 4127865438, win 64240, options [mss 1460,sackOK,TS val 3921368661 ecr 0,nop,wscale 8], length 0
20:14:20.897197 ens33 In  IP 192.168.1.28.37608 > 192.168.1.71.10050: Flags [P.], seq 1:85, ack 1, win 251, options [nop,nop,TS val 3921368662 ecr 4078538757], length 84
	0x0030:  f319 9005 5a42 5844 0147 0000 0000 0000  ....ZBXD.G......
	0x0040:  007b 2272 6571 7565 7374 223a 2270 6173  .{"request":"pas
	0x0050:  7369 7665 2063 6865 636b 7322 2c22 6461  sive.checks","da
	0x0060:  7461 223a 5b7b 226b 6579 223a 2261 6765  ta":[{"key":"age
	0x0070:  6e74 2e70 696e 6722 2c22 7469 6d65 6f75  nt.ping","timeou
	0x0080:  7422 3a33 307d 5d7d                      t":30}]}

İlk satırdaki Flags [S] bağlantıyı açan pakettir ve 192.168.1.28’den agent’ın 10050 portuna gider. Pasif kontrolde bağlantıyı server açar.

İkinci paketin yükü ZBXD başlığıyla başlar, ardından düz metin bir JSON gelir: {"request":"passive checks",...,"key":"agent.ping"}. Soru ağda okunabilir halde gider. Zabbix bileşenler arasındaki trafiği TLS ile, ön paylaşımlı anahtar (PSK) ya da sertifikayla şifreleyebilir, ama bu fabrika ayarında açık değildir (Zabbix şifreleme belgesi).

İzinsiz Adresten Gelen Pasif Kontrol

Aynı soruyu Server satırında olmayan bir adresten, agent’ın kendi adresinden sordum. zabbix_get değer yerine hata döndürdü:

lnx02Çıktı
zabbix_get [2971]: Get value error: cannot read from socket: [104] Connection reset by peer

Agent’ın log dosyası (/var/log/zabbix/zabbix_agent2.log) sebebi açıkça yazdı:

lnx02Çıktı
2026/11/02 20:14:35.287076 connection from "192.168.1.71" rejected, allowed hosts: "192.168.1.28"

Server satırı bir izin listesidir. Listede olmayan adresten gelen bağlantıyı agent kapatır. İstemci tarafında görünen tek şey Connection reset by peer olur. Yeni eklenen bir host’tan değer gelmiyorsa ilk bakılacak yer bu yüzden agent’ın log’u ve Server satırıdır. Server’ın adresi değiştiyse ya da kontrol bir proxy üzerinden geliyorsa listeye proxy’nin adresi yazılmalıdır.

Aktif Kontrol: Agent Server’ı Arar

Aktif kontrolün yönünü görmek için server rolündeki makinede 10051 portunda hiçbir şey dinlemiyorken agent tarafında üç dakikadan uzun süre paket topladım:

lnx02Çıktı
2026-11-02 20:15:09.001164 ens33 Out IP 192.168.1.71.53805 > 192.168.1.28.10051: Flags [S], seq 4223769951, win 64240, options [mss 1460,sackOK,TS val 827144007 ecr 0,nop,wscale 8], length 0
2026-11-02 20:15:09.001560 ens33 In  IP 192.168.1.28.10051 > 192.168.1.71.53805: Flags [R.], seq 0, ack 4223769952, win 0, length 0
2026-11-02 20:15:11.001548 ens33 Out IP 192.168.1.71.56527 > 192.168.1.28.10051: Flags [S], seq 2476148428, win 64240, options [mss 1460,sackOK,TS val 4174706322 ecr 0,nop,wscale 8], length 0
2026-11-02 20:15:11.001930 ens33 In  IP 192.168.1.28.10051 > 192.168.1.71.56527: Flags [R.], seq 0, ack 2476148429, win 0, length 0
2026-11-02 20:16:09.001730 ens33 Out IP 192.168.1.71.42363 > 192.168.1.28.10051: Flags [S], seq 1372864685, win 64240, options [mss 1460,sackOK,TS val 2249566006 ecr 0,nop,wscale 8], length 0
2026-11-02 20:16:09.002201 ens33 In  IP 192.168.1.28.10051 > 192.168.1.71.42363: Flags [R.], seq 0, ack 1372864686, win 0, length 0

Bu kez Flags [S] ters yöndedir. Paket lnx02’den çıkıp server’ın 10051 portuna gider. Portta dinleyen olmadığı için server tarafı her denemeye Flags [R.] ile, yani bağlantıyı reddederek cevap verir. Agent her dakika iki bağlantı dener ve ikisinin arası yaklaşık 2 saniyedir.

İki bağlantının ne istediğini görmek için server rolündeki makinede 10051 portunu bir süre basit bir dinleyiciyle açtım. Agent’ın gönderdiği yük sıkıştırılmış geldi (ZBXD başlığındaki bayrak 0x03), sıkıştırması açılınca iki istek göründü:

mon01Çıktı
{"request":"active check heartbeat","host":"lnx02","heartbeat_freq":60,"version":"7.0.32","variant":2}
{"request":"active checks","host":"lnx02","version":"7.0.32","variant":2,"session":"014cef94e8400e1c514fd1f9ce3ebdbf","config_revision":0}

İlki agent’ın “buradayım” mesajıdır (heartbeat) ve dakikada bir gönderilir. İkincisi ölçülecek item listesini ister ve host alanında Hostname satırındaki adı taşır. Fabrika ayarında agent bu listeyi beş saniyede bir yeniler (RefreshActiveChecks=5). Liste alınamazsa belge yeniden denemenin sabit 60 saniye sonra yapıldığını yazar (pasif ve aktif kontrol ayrıntısı). Yakalamadaki dakikalık aralık da budur.

Agent’ın log’u bu sırada aynı hatayı her dakika yazmadı. Hata ilk denemede bir kez kaydedildi (active check configuration update from host [lnx02] started to fail), dinleyici açılınca da heartbeat için bir kez is working again yazıldı. Log’da tek bir hata satırı görüp sorunun geçtiğini sanmayın. Hatanın sürdüğü, is working again satırının gelmemesinden anlaşılır. Agent’ı ve server’ı birbirine bağlayan bu iki yön oturduktan sonra sıra, gelen verinin Zabbix’in içinde neye dönüştüğüne gelir.

Host, Item, Trigger ve Action: Zabbix’in Veri Zinciri

Zabbix’te her şey dört halkalı bir zincire bağlıdır ve her halka bir öncekini ister. Belgenin veri akışı tarifine göre item için önce host, trigger için item, action için de trigger gerekir.

  1. Host: izlenen her şeydir. Fiziksel ya da sanal bir makine, bir switch, bir web uygulaması ya da birbiriyle ilişkili ölçümlerin toplandığı mantıksal bir grup bir host olabilir.
  2. Item: host’tan alınmak istenen tek bir ölçümdür. dc01’in bir dakikalık işlemci yükü bir item’dır, C: sürücüsünün doluluk yüzdesi ayrı bir item’dır.
  3. Trigger: item’ın değerini değerlendiren ve sorun eşiğini tanımlayan mantıksal ifadedir. “Son 5 dakikanın ortalaması 4’ün üstündeyse sorun var” bir trigger’dır.
  4. Action: bir olaya önceden tanımlanmış tepkidir. E-posta göndermek, bir mesajlaşma kanalına yazmak, uzaktan bir komut çalıştırmak ya da sorun sürerse bildirimi bir üst kademeye taşımak (escalation) action’ın işidir.

Trigger’ın durumu her değiştiğinde Zabbix bir olay (event) kaydeder. Durumu Problem olan trigger’ın ekrandaki adı sorundur (problem). Yukarıdaki işlemci örneğinin trigger ifadesi Zabbix’in sözdiziminde şöyle yazılır:

Yapılandırma
avg(/dc01/system.cpu.load[all,avg1],5m)>4

İfade dc01 host’unun system.cpu.load[all,avg1] item’ının son 5 dakikalık ortalamasını (avg, average) alır ve 4 ile karşılaştırır. Değer 4’ü geçince trigger Problem durumuna geçer.

Template ve Low-Level Discovery: Aynı İşi Yüz Kez Yapmamak

Zincirin her halkasını her host için elle kurmak yüzlerce cihazda sürdürülemez. Template, item’ları, trigger’ları, grafikleri ve keşif kurallarını tek pakette toplar. Paketi bir host’a bağladığınızda içindeki her şey o host’a uygulanır. Template değişince ona bağlı bütün host’lar birlikte değişir. Örnekteki gözlem ağında da her yeni istasyona aynı sensör seti takılır ve istasyon kurulurken neyin ölçüleceği yeniden tartışılmaz.

Low-level discovery (LLD) ise bir cihazdaki parçaları kendisi bulur. Bir switch’in 48 portu ya da bir sunucunun üç diski tek tek tanımlanmaz. Keşif kuralı portları ve diskleri bulur, her biri için item ve trigger’ı prototipten üretir. Yeni bir disk eklendiğinde izleme de kendiliğinden eklenir.

Zabbix Trigger Tasarımı: Hangi Alarm Okunur?

Değerli bir trigger, ürettiği her bildirimde birinin bir şey yapmasını gerektiren trigger’dır. SRE kitabı bunu iki cümleyle koyar: her çağrı eyleme dönük olmalıdır ve yalnız mekanik bir tepki gerektiren bir durum çağrı olmamalıdır (Monitoring Distributed Systems). Zabbix’te en sık yapılan hata bunun tersidir. Gelen her template’in her trigger’ı herkese e-posta gönderir ve birkaç hafta sonra kimse e-postaları açmaz. Kritik olan da o yığının içinde kaybolur.

Zabbix bu ayrım için altı önem derecesi (severity) verir ve her birinin ekranda kendi rengi vardır:

Önem derecesiRenkNe için kullanılır
Not classifiedGriHenüz derecesi belirlenmemiş olay
InformationAçık maviBilgi amaçlı, hemen ilgilenilmesi gerekmeyen olay
WarningSarıDikkat gerektiren, henüz kullanıcıyı etkilemeyen durum
AverageTuruncuKullanıcıyı etkilemeye başlayan sorun
HighAçık kırmızıÖnemli bir hizmeti etkileyen sorun
DisasterKırmızıİşi durduran sorun

Örnekteki MGM’nin uyarı renkleri de aynı sırayı izler. Sarı kodlu uyarıda vatandaş dikkatli olur ama işine devam eder, kırmızı kodda hayat durur. Zabbix’te de Warning panoda görünür, Disaster birini gece yatağından kaldırır. Renkler ve dereceler Zabbix’in önem derecesi sayfasından, “ne için kullanılır” sütunu kurumlarda uyguladığımız dağılımdan alınmıştır.

Bir trigger setini bu ölçütle kurarken üç kural uyguluyoruz:

  1. Bildirim yalnız eylem gerektiren dereceye gider. Action’ın koşulu High ve Disaster ile sınırlanır. Warning ve Average panoda kalır, sabah toplantısında topluca okunur.
  2. Alarm belirtiye kurulur, sebep panoda kalır. “Web sitesi cevap vermiyor” bir belirtidir ve kullanıcı bunu hisseder, bu yüzden bildirim gerektirir. “Sunucunun bellek kullanımı yüzde 85” bir sebep adayıdır, panoda durur ve belirti geldiğinde ilk bakılan yer olur.
  3. Salınan trigger kurtarma ifadesiyle (recovery expression) durdurulur. Eşiğin hemen altında ve üstünde gidip gelen bir değer her dakika bir sorun açar ve kapatır. Kurtarma ifadesi sorunun kapanması için ayrı ve daha düşük bir eşik tanımlar. Belge bu ayarın amacını açıkça yazar: salınımı önleyen bir histerezis (hysteresis) kurmak (trigger ifadesi).

Yukarıdaki işlemci trigger’ı için kurtarma ifadesi şöyle yazılır. Sorun ortalama 4’ü geçince açılır, ama ancak ortalama 2’nin altına inince kapanır:

Yapılandırma
avg(/dc01/system.cpu.load[all,avg1],5m)<2

Örnekteki MGM de rüzgar eşiğin bir kilometre altına indiğinde uyarıyı kaldırmaz. Hava gerçekten sakinleşene kadar bekler. Böylece gün içinde aynı il için on kez uyarı yayımlanıp kaldırılmaz.

Alarm yığınının nasıl oluştuğunu ve sahibi belirlenmemiş bir izlemenin bir yıl içinde gürültüye nasıl dönüştüğünü Ubuntu Server yazısındaki izleme rolü bölümünde de anlattık. Alarm doğru kurulduğunda geriye bir soru kalır: bu ölçümler ne kadar süre saklanacak?

Zabbix toplanan veriyi iki biçimde saklar. History gelen her değeri olduğu gibi tutar. Trends ise sayısal ölçümler için her saatin özetini tutar: o saatin en küçük, en büyük ve ortalama değerini ve kaç değer geldiğini. Belgeye göre trends bu yüzden çok daha az kaynak tüketir (History and trends).

Zabbix’in kendi tavsiyesine göre history mümkün olan en kısa süre tutulur, uzun dönem için trends kullanılır. Belgenin örneği 14 gün history ve 5 yıl trends’tir. Süresi dolan veriyi housekeeper adlı iç süreç siler.

Bu tavsiyenin gerekçesi veritabanı büyüklüğüdür. Dakikada bir ölçülen bir item günde 1.440 değer üretir. Aynı item trends’te günde 24 satır tutar. 10.000 metrikli bir kurulumda bu fark, veritabanının aylar içinde disk alarmı verip vermemesini belirler. Bir disk ya da hattın büyüme eğilimini yıllar sonra görmek için saatlik özet yeter, dakikalık ayrıntıya ise yalnız arızadan sonraki birkaç gün içinde bakılır.

Örnekteki gözlem ağında saatlik ölçümün ayrıntısı birkaç gün içinde önemini yitirir. Bir şehrin iklimini anlatan şey ise otuz yıllık ortalamadır. History saatlik ölçüme, trends iklim ortalamasına karşılık gelir. Saklama süresini bu ayrımla kurduğunuzda, Zabbix’i başka araçlarla karşılaştırırken bakmanız gereken yer de belli olur: ölçümün nasıl toplandığı, alarmın nasıl kurulduğu ve bedelin neye göre ödendiği.

Zabbix, PRTG ve Nagios Farkı

Üç araç aynı işi üç farklı modelle yapar. Zabbix’te temel birim host, item ve trigger zinciridir. PRTG’de temel birim sensördür ve lisans sensör sayısına göre satılır. Nagios Core’da ise ölçümü çekirdek değil, dışarıdaki küçük programlar (plugin) yapar. Bu yüzden karşılaştırmayı fiyattan değil modelden başlatmak gerekir, çünkü fiyat değişir ama model değişmez.

ZabbixPRTG Network MonitorNagios Core
Temel birimHost, item, triggerSensör (bir cihazda tek bir ölçüm)Host ve service, ölçümü plugin yapar
LisansAGPLv3 (7.0 ve sonrası), bedelsizSensör sayısına göre yıllık abonelik, 100 sensörlük ücretsiz sürümGPLv2, bedelsiz
Veri toplamaAgent, SNMP, ping, HTTP ve diğer yöntemler yerleşikSensör türleri yerleşikPlugin’in dönüş kodu: 0 OK, 1 WARNING, 2 CRITICAL, 3 UNKNOWN
YapılandırmaWeb arayüzü ve APIWeb arayüzüMetin yapılandırma dosyaları

Kaynaklar: Zabbix lisans sayfası, Paessler’ın PRTG lisans ve fiyat sayfası ve Nagios Core’un plugin belgesi. PRTG’nin fiyat sayfası 2026-11-02 tarihinde okundu. Paessler’a göre ücretsiz sürümün 100 sensörü yaklaşık 10 cihaza yeter, yani bir cihaz ortalama 10 sensör tüketir.

Seçimi asıl belirleyen soru şudur: izlemeyi kim yönetecek? Açık kaynağın lisans bedeli yoktur, ama bedelsiz olması maliyetsiz olduğu anlamına gelmez. Trigger’ları kuruma göre ayarlamak, sürüm yükseltmek ve veritabanını büyüdükçe izlemek birinin işidir. Bu emeği taşıyacak bir ekip ya da hizmet sağlayıcı varsa Zabbix, kısa sürede çalışan bir ürün ve yazılım üreticisinin desteği isteniyorsa PRTG öne çıkar. Nagios Core’un gücü plugin ekosistemidir. Yapılandırması metin dosyalarında durduğu için, izlemeyi web arayüzünden yönetmek isteyen bir ekibe yeni kurulumda Zabbix’i öneriyoruz.

Sonuç: Zabbix’in Değeri Ölçümde Değil Eşikte

Zabbix’in asıl değeri topladığı ölçümlerde değil, o ölçümlere koyduğunuz eşiklerde ve eşik aşıldığında kimin ne yapacağındadır. Bir kuruma Zabbix kurmak birkaç günlük iştir. Onu işe yarar tutmak ise trigger’ları ayıklamak, bildirimi doğru kişiye yöneltmek ve saklama süresini veritabanının taşıyabileceği yerde tutmak demektir.

Girişteki benzetmeye dönersek: istasyon agent’tır, merkez server ve veritabanıdır, uyarı eşiği trigger’dır, renkli uyarının yayımlanması action’dır. MGM’nin uyarısına güvenilmesinin sebebi de istasyon sayısı değildir. Sebep, renklerin anlamını korumasıdır. Sarı kod dikkat, kırmızı kod tehlike demektir ve bu anlam hiç değişmez.

Zabbix’in veriyi nereden aldığını merak ediyorsanız SNMP yazımız ağ cihazlarının tarafını, Cacti kurulum rehberimiz ise kapasite grafiklerinin tarafını anlatıyor. Zabbix’i kendi sunucunuza kurmak isterseniz Zabbix kurulum rehberimiz Ubuntu 26.04 üzerinde 8.0 LTS’yi adım adım kuruyor.

Zabbix Hakkında Sık Sorulan Sorular

Evet, lisans bedeli yoktur. Zabbix 7.0 ve sonraki sürümler AGPLv3, 6.4'e kadarki sürümler GPLv2 lisansıyla dağıtılır ve cihaz ya da metrik sayısına bağlı bir ücret yoktur. Bedeli kurulum ve bakım emeğidir: trigger'ları kurumunuza göre ayarlamak, sürüm yükseltmek ve veritabanını büyüdükçe izlemek birinin işidir. Bu emeği taşıyacak bir ekip yoksa destek satın almak daha ucuza gelir.
Hayır. Agent, sunucunun içinden bakılması gereken ölçümler için kurulur: disk doluluğu, çalışan servisler, log dosyaları. Switch, firewall ve yazıcı gibi agent kurulamayan cihazlar SNMP ile, yalnız ayakta olup olmadığı merak edilen cihazlar ping ile, web uygulamaları HTTP isteğiyle izlenir. Pratikte sunuculara agent kurulur, ağ cihazları SNMP ile izlenir.
Boyutu cihaz sayısı değil izlenen metrik sayısı belirler. Zabbix belgesindeki tabloya göre 1.000 metrik için 2 çekirdek ve 8 GiB bellek, 10.000 metrik için 4 çekirdek ve 16 GiB, 100.000 metrik için 16 çekirdek ve 64 GiB önerilir. Her biri 100 item taşıyan 100 cihaz 10.000 metrik eder ve orta boy sınıfına girer.
Karar ekipte verilir. Zabbix'in lisans bedeli yoktur ama yapılandırmasını kurumun kendisi ya da bir hizmet sağlayıcı taşır. PRTG sensör sayısına göre yıllık abonelikle satılır ve yazılım üreticisinin desteğiyle gelir. İzlemeyi yönetecek bir ekip varsa Zabbix, kutudan çıkar çıkmaz çalışan bir ürün ve üretici desteği isteniyorsa PRTG öne çıkar.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Zabbix Rehberi: Kurulumdan Alarma Adım Adım İzleme

Zabbix rehberi: kurulumdan agent'a, template'ten alarma ve dashboard'a on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.

15 dk okuma

Network İzleme Hizmeti: Sunucu, Hat ve Ağ Cihazları

Network izleme hizmeti: sunucu, internet hattı, switch ve firewall dakika dakika izlenir, alarm geldiğinde aynı ekip müdahale eder. Kapsam, süreç ve fiyat.

9 dk okuma

Zabbix 8.0 Upgrade: 7.0 LTS'den Yedekli Geçiş

Zabbix 7.0 LTS'den 8.0'a güncelleme adım adım: sürüm notları, veritabanı ve dosya yedeği, geri yükleme provası, depo paketi, otomatik veritabanı yükseltmesi ve kontrol.

18 dk okuma

Zabbix Health Check: Kuyruk, Poller ve Housekeeper

Zabbix health check lab ölçümüyle: sağlık panosu, queue, poller doluluğu, önbellek ve housekeeper. Agent, poller ve server durunca ne görünür?

16 dk okuma

Zabbix Dashboard: Widget, Network Map ve NOC Ekranı

Zabbix dashboard tasarımı: hangi widget neyi söyler, network map, Host navigator ile ayrıntı sayfası, slideshow ve kiosk, arıza anında ölçülen gecikmeler.

23 dk okuma

Zabbix Proxy: Şube İzleme, Kurulum ve Hat Kopukluğu

Zabbix proxy kurulumu: şubede ne zaman gerekir, aktif proxy, PSK ve agent ayarı, hat koptuğunda ölçülen davranış: yerel tampon, geç gelen veri ve alarm.

26 dk okuma