Siber Güvenlik

Quishing Nedir? QR Kod ile Oltalama Nasıl Anlaşılır

Quishing nedir, sahte QR kod nasıl anlaşılır? E-postadaki ve etiketteki QR kod kurguları, kodun neden filtreyi aştığı, okutmadan önce ve sonra yapılacaklar.

İlker Pehlivan

Quishing, QR kod ile yapılan oltalamadır. Saldırgan sahte bir sitenin adresini bir QR kodun içine koyar ve kodu bir e-postaya, bir faturaya ya da gerçek bir kodun üstüne yapıştırdığı bir etikete yerleştirir. Kodu okutan kişi parolasını ya da kart bilgisini girmeye, bir uygulama indirmeye ya da ödemeyi saldırgana yapmaya yönlendirilir. Adı QR ile phishing sözcüklerinin birleşiminden gelir.

Mahallenin dolmuş durağını düşünün. Durak ana caddenin arkasında, dar bir sokaktadır. Caddedeki direkte küçük bir tabela durur. Tabelada yalnız bir ok vardır, hattın ya da durağın adı yazmaz, çünkü mahalleli durağın yerini zaten bilir. Yeni gelen yolcu okun gösterdiği sokağa girer, çünkü tabela yolu göstermek için oradadır.

Bir gece biri, yolcuları kendi arabasına çekip başka yere götürmek için okun üstüne aynı renkte, öbür sokağı gösteren yeni bir ok yapıştırır. Yolcu bunu fark etmez. Nereye gittiğini ancak sokağın sonunda, bekleyen arabanın ön camındaki hat levhasını okuduğunda anlar. Quishing bu tabelanın şirkete gelenidir.

Quishing benzetmesi: demir balkonlu taş apartmanların arasında arnavut kaldırımlı bir sokak köşesi, ortada lacivert bir direkte sağı gösteren küçük bir ok levhası, levhanın hemen üstünde sola dönük, sonradan eklenmiş sarı bir ok, direğin önünde bavulunu yere bırakmış genç yolcu başını kaldırıp oklara bakıyor, solda sokağın içinde bekleyen yeşil eski bir otomobil
Eski levha durağın sokağını gösteriyor, üstüne eklenen ok ise yolcuyu öbür sokakta bekleyen arabaya çağırıyor. QR kodda bu fark gözle de görülmez: kodun nereye götürdüğünü yalnız telefon okur, gerçek kodun üstüne yapıştırılmış sahte etiket ancak açılan sayfada anlaşılır.

Bu yazı Sosyal Mühendislik serisinin oltalama ailesindendir. Quishing’in ne olduğunu, QR kodun neden tehlikeli olduğunu, şirkete gelen kurguları, sahte kodun nasıl anlaşılacağını, şirkette ne yapılacağını ve kodu okuttuysanız ne yapacağınızı anlatıyor. Oltalamanın genel mantığını phishing nedir yazımızda anlattık.

Yazı siber güvenlik hizmetimizin insan katmanına aittir. Çalışanlara kandırmayı tanımayı nasıl öğrettiğimizi Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimi sayfamızda anlattık.

Quishing Nedir? QR Kodla Gelen Oltalama

QR kod, telefon kamerasının okuduğu kare bir barkoddur. Okunduğunda bir siteyi açar, bir uygulamanın indirilmesini başlatır ya da bir ödeme sayfasına götürür. Kodun içinde ne olduğu insan gözüyle okunmaz. Yalnız telefon okur.

FBI’ın internet suçları merkezi IC3, 18 Ocak 2022’de yayımladığı I-011822-PSA uyarısında yöntemi şöyle anlatıyor: suçlular hem dijital hem fiziksel QR kodlarla oynayıp gerçek kodların yerine kendi kodlarını koyuyor. Kurban gerçek sandığı kodu okutuyor ve kod onu giriş ve finans bilgisi isteyen sahte bir siteye götürüyor. Uyarı iki sonuç daha sayıyor. Zararlı kod telefona bir zararlı yazılım indirtebilir. Ödeme için konmuş bir kodun yerine geçen sahte kod da ödemeyi suçlunun hesabına yönlendirir.

QR Kod Neden Bu Kadar Tehlikeli?

QR kod, oltalamanın en önemli işaretini saklar: adresi. E-postadaki bir bağlantının üstüne gelince adres görünür, QR kodda adres kod okunana kadar görünmez. Bunun şirket için üç sonucu var:

  1. Adres okunmadan izlenir. Kod okunduğunda telefon çoğu zaman adresi kısa bir önizlemede gösterir ve kullanıcı ona bakmadan dokunur. Karar adres görülmeden verilmiş olur.
  2. Kod şirketin korumasından çıkar. Mailde gelen kodu çalışan çoğu zaman şirket bilgisayarıyla değil, kendi telefonuyla okutur. Şirket bilgisayarındaki e-posta filtresi ve bağlantı denetimi telefonda açılan sayfayı görmez.
  3. Bağlantı metin değil resimdir. E-posta filtresi bağlantıları mailin metninden okur. QR koddaki bağlantı bir resmin içindedir ve filtre onu ancak resmi çözerse görür. Bu yüzden düz bir bağlantıyı yakalayan filtre, aynı adresi taşıyan QR kodu geçirebilir.

Saldırgan bu üç özelliğe sosyal mühendisliğin kaldıraçlarını ekler: otorite (BT ekibi, banka, otopark işletmesi) ve aciliyet (oturumunuz bugün kapanacak).

Quishing Örnekleri: Şirkete Gelen QR Kod Kurguları

Aşağıdaki kurgular gerçek bir olayın anlatımı değildir, yöntemin örnekleridir.

  • Doğrulama yenileme maili: “İki adımlı doğrulamanız sona eriyor. Yenilemek için telefonunuzla bu QR kodu okutun.” Kod, şirketin giriş sayfasına benzeyen bir sayfa açar ve parolayla doğrulama kodunu ister.
  • Başarısız ödeme maili: “Son siparişinizin ödemesi alınamadı, yalnız QR kodla tamamlayabilirsiniz.” FBI bu kurguyu uyarısında ayrıca anıyor ve şirketi, maildeki numarayla değil güvenilir bir yerden bulduğunuz numarayla aramanızı öneriyor.
  • Fatura ya da belge maili: “Faturanız ekte, görüntülemek için kodu okutun.” Ek bir PDF’tir ve içinde yalnız bir QR kod vardır.
  • Etiketli ödeme noktası: Otopark ödeme makinesinin ya da bir masanın üstündeki gerçek kodun üstüne aynı boyda bir etiket yapıştırılır. Ödeme sayfası gerçeğine benzer, ödeme saldırgana gider.
  • Ofisteki afiş: Ortak alana “yeni kablosuz ağa bağlanmak için kodu okutun” ya da “yemek kartı başvurusu” yazan bir afiş asılır. Ofise giren her ziyaretçi böyle bir afiş asabilir.

Örnekteki yolcu da okun ne zaman değiştirildiğini bilemezdi. Etiketli ödeme noktasında çalışanın durumu aynıdır: kod oradadır, kimin koyduğu görünmez.

Sahte QR Kod Nasıl Anlaşılır?

Kodun deseninden anlaşılmaz, çünkü bütün QR kodlar birbirine benzer. FBI’ın uyarısı bu yüzden kontrolü desene değil, kodun durduğu yere ve okutulduktan sonra açılan adrese yöneltiyor. Uyarının önerileri bir şirket çalışanı için şu beş kurala iner:

  1. Okuttuktan sonra adrese bakın. Açılan adres gerçekten gitmek istediğiniz site mi? FBI, sahte adresin gerçeğine benzeyip bir harf hatası ya da yer değiştirmiş bir harf taşıyabileceğini hatırlatıyor. Adresin nasıl okunacağını phishing nedir yazımızın işaretler bölümünde anlattık.
  2. Fiziksel kodda etikete bakın. Kod bir makinenin, masanın ya da afişin üstüne sonradan yapıştırılmış gibi duruyorsa okutmayın.
  3. QR koddan uygulama indirmeyin. Uygulamayı telefonun kendi uygulama mağazasından bulun. FBI ayrıca ayrı bir QR okuyucu uygulama indirilmemesini öneriyor, çünkü çoğu telefonun kamerası kodu kendisi okur.
  4. Ödemeyi koddan yapmayın. Ödeme sayfasının adresini kendiniz yazın ya da kurumun kendi uygulamasını kullanın.
  5. Tanıdıktan gelen kodu doğrulayın. Kod bir iş arkadaşından ya da tedarikçiden geliyormuş gibi görünüyorsa, onu bildiğiniz bir numaradan ya da adresten arayıp kodu gerçekten gönderip göndermediğini sorun.

Quishing’e Karşı Şirkette Ne Yapılır?

QR kod çoğu zaman şirketin güvenlik ürünlerinin görmediği bir telefonda okunur. Savunmanın çoğu bu yüzden kural ve alışkanlıktır:

  1. BT ekibinin duyurusu. Çalışanlara yazılı olarak söylenir: “BT ekibi sizden QR kod okutarak parola ya da doğrulama yenilemenizi istemez.” Doğrulama yenileme kurgusu, en sık kullanılan kurguya hazır bir cevap verir.
  2. Mailde QR kodla giriş isteyen mesajı bildirmek. Mailin içinde ya da ekinde giriş veya ödeme isteyen bir QR kod varsa, çalışan onu okutmadan bildirir. Bildirim, aynı mailin başka çalışanlara da gelip gelmediğini gösterir.
  3. Şirketin kendi kodlarının envanteri. Kablosuz ağ, misafir kaydı ve ödeme için şirketin kendi bastığı kodlar listelenir ve yerleri bilinir. Ofiste listede olmayan bir kod görüldüğünde kaldırılır.
  4. Kendi kodunuzun altına adresi yazmak. Şirket bir QR kod bastığında, kodun açtığı adres kodun altına düz metin olarak yazılır. Okuyan kişi telefonun gösterdiği adresi kağıttakiyle karşılaştırabilir.
  5. Telefondaki şirket hesaplarını korumak. Telefonda açılan şirket e-postası ve doğrulama uygulaması, sahte sayfaya yazılan parolanın tek başına yetmemesini sağlayacak biçimde kurulur. Oltalamaya dayanıklı doğrulamanın farkını 2FA nedir yazımızda anlattık.

QR Kodu Okuttuysanız Ne Yapılır?

Kodu okutmak tek başına her zaman zarar demek değildir. Ne yaptığınıza göre ilk adımlar şöyledir:

  1. Hiçbir şey yazmadıysanız: sayfayı kapatın ve kodun nerede olduğunu BT ekibine bildirin.
  2. Parola yazdıysanız: o hesabın parolasını temiz bir cihazdan değiştirin ve bütün oturumları kapatın. Ayrıntılı adımları phishing nedir yazımızın ilk saat bölümünde verdik.
  3. Kart bilgisi yazdıysanız ya da ödeme yaptıysanız: bankanızı kartın arkasındaki numaradan hemen arayın. FBI, para transfer edildikten sonra kolluğun parayı geri almayı garanti edemediğini yazıyor, bu yüzden ilk saat önemlidir.
  4. Bir uygulama indirdiyseniz: açmayın ve kurmayın. Kurduysanız telefonu mobil veriden ve kablosuz ağdan ayırıp BT ekibine gösterin.

Sonuç: QR Kodu Okuttuktan Sonra Önce Adrese Bakın

Quishing, oltalamanın adresini saklayan biçimidir. Bağlantının üstüne gelip adresi görme alışkanlığı QR kodda işe yaramaz, çünkü adres okutulana kadar görünmez. Ona karşı işe yarayan kontrol de bu yüzden okutulduktan sonradır: açılan adrese bakmak ve ödeme ya da giriş için kodun yerine kurumun kendi sitesini kullanmak.

Girişteki benzetmeye dönersek: tabeladaki ok yolu gösterir ama gideceği yerin adını yazmaz.

  • Hattın adını yazmayan ok, adresi insan gözüyle okunmayan QR koddur.
  • Okun üstüne yapıştırılan yeni ok, gerçek kodun üstüne yapıştırılan etikettir.
  • Arabanın ön camındaki hat levhası, kod okutulduktan sonra açılan adrestir.
  • Levhayı okumadan arabaya binmemek, adrese bakmadan giriş ya da ödeme yapmamaktır.
  • Durağın yolunu zaten bilmek, adresi kendiniz yazmak ya da kurumun kendi uygulamasını açmaktır.

Konunun beklenenden farklı çıkan üç olgusu var:

  1. Kodun deseni sahteyi ayırmaz. Ayıran şey, fiziksel kodda üstüne yapıştırılmış etiket, her kodda ise okutulduktan sonra açılan adrestir.
  2. Mailde gelen kod şirketin korumasından çıkar. Kod şirket bilgisayarında gelir ama kişisel telefonda açılır. Şirketin bağlantı denetimi telefondaki sayfayı görmez.
  3. Ayrı bir QR okuyucu uygulama riski artırır. FBI’a göre çoğu telefonun kamerası kodu kendisi okur. Ayrı bir okuyucu indirmek, zararlı bir uygulama indirme ihtimalini ekler.

Quishing Hakkında Sık Sorulan Sorular

Quishing, QR ile phishing sözcüklerinin birleşimidir ve QR kod ile yapılan oltalamayı anlatır. Saldırgan sahte bir sitenin adresini bir QR kodun içine koyar. Kod bir e-postada, bir faturada ya da bir ödeme makinesinin üstüne yapıştırılmış bir etikette olabilir. Kodu okutan kişi parolasını, kart bilgisini girmeye ya da bir uygulama indirmeye yönlendirilir. FBI Ocak 2022'de bu yöntem için ayrı bir uyarı yayımladı.
Kodun deseninden anlaşılmaz, çünkü bütün QR kodlar birbirine benzer. Anlaşılacak yer, kodu okuttuktan sonra açılan adrestir. FBI, okuttuktan sonra adresin gerçekten gitmek istediğiniz site olup olmadığına bakmanızı, harf hatası ya da yer değiştirmiş harf aramanızı öneriyor. Fiziksel bir kodda orijinalin üstüne etiket yapıştırılıp yapıştırılmadığına da bakın.
Çünkü kodu çoğu zaman şirket bilgisayarıyla değil kişisel telefonla okutursunuz. Şirket bilgisayarındaki e-posta filtresi ve bağlantı denetimi telefonda açılan sayfayı görmez. Telefonun küçük ekranında adres de kolay gözden kaçar. Mailde gelen ve sizden giriş yapmanızı ya da ödeme yapmanızı isteyen bir QR kod, bağlantıdan daha az değil daha çok dikkat ister.
O hesabın parolasını temiz bir cihazdan hemen değiştirin ve hesaptaki bütün oturumları kapatın. Kart bilgisi yazdıysanız bankanızı kartın arkasındaki numaradan arayın. Sayfa bir uygulama indirttiyse onu açmayın ve kurmayın. Her durumda şirketinizin BT ekibine kodun nerede olduğunu, ne zaman okuttuğunuzu ve açılan adresi bildirin.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Phishing (Oltalama) Nedir? Türleri ve Nasıl Anlaşılır

Phishing (oltalama) nedir, sahte mail ne ister ve nasıl anlaşılır? Türleri, beş işaret, MFA varken çalınan oturum ve tıkladıysanız ilk saatte yapılacaklar.

10 dk okuma

Sosyal Mühendislik Nedir? Saldırı Türleri ve Örnekleri

Sosyal mühendislik nedir, saldırgan bir çalışanı hangi kaldıraçlarla ikna eder? Phishing, BEC, telefon ve fiziksel türler, örnekleri ve üç savunma katmanı.

12 dk okuma

Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimi: Sınav ve Sertifika

Siber güvenlik farkındalık eğitimi: kurumunuza özel, en az 45 dakikalık uzaktan oturum, sınırsız katılım, sonunda sınav ve sertifika. Oltalama, parola, KVKK.

10 dk okuma

Pharming Nedir? Doğru Adres, Sahte Site

Pharming nedir? Adres doğru yazılsa bile sahte siteye yönlendirme: hosts dosyası, modem ve DNS'in ele geçirilmesi, sertifika uyarısı ve şirketteki önlemler.

7 dk okuma

Smishing Nedir? Sahte SMS Nasıl Anlaşılır

Smishing nedir, sahte SMS nasıl anlaşılır? Kargo, banka ve kod isteyen kurgular, çalışanın telefonundan şirket hesabına açılan kapı ve tıklayınca yapılacaklar.

7 dk okuma

Spear Phishing (Hedefli Oltalama) Nedir? Örnekleri

Spear phishing (hedefli oltalama) nedir, toplu oltalamadan farkı ne? Bilginin nereden toplandığı, şirkete gelen örnek kurgular ve korunma yolu.

8 dk okuma