BT Sistem Yönetimi

Ubuntu Statik IP: Netplan ile Ağ Yapılandırması

Ubuntu'da netplan ile statik IP nasıl verilir? YAML dosyası, dosya izni, netplan try ile geri alma, netplan apply, girinti hatası ve cloud-init, ölçümlerle.

İlker Pehlivan

Netplan, Ubuntu’da ağ ayarlarının yazıldığı araçtır. Ayar /etc/netplan/ altındaki YAML dosyalarına yazılır, netplan bu dosyaları okur ve ağı asıl yöneten servisin (sunucuda systemd-networkd, masaüstünde NetworkManager) anlayacağı dosyalara çevirir. Statik IP, DNS sunucusu ve ağ geçidi bu YAML dosyasında tanımlanır. Netplan’ın kendisi ağı yönetmez, ayarı yazıp ilgili servise teslim eder.

Serinin benzetmesinde Linux bir belediyedir ve netplan belediyenin numarataj birimidir. Hangi binanın hangi kapı numarasını alacağı birimin numarataj kaydında yazar. Birim bu kaydı okur ve sahadaki ekip tabelayı kapıya asar. Kayıttaki bir yanlışlık ancak tabela asılınca görünür, bu yüzden birimin geçici tabela asıp onay bekleme yolu da vardır.

Netplan benzetmesi: kasaba sokağında yan yana iki taş evin cephesi, sağdaki evin kapısının yanında oval lacivert bir kapı numarası tabelası zaten asılı, soldaki evde bir işçi ahşap merdivenin üstünde kapının yanına rakamsız ikinci bir oval tabela çakıyor, merdivenin yanında lacivert ceketli numarataj memuru açık bir kayıt defterini tutup tabelaya bakıyor
Numarataj memuru kayda bakar, işçi tabelayı kapıya asar. Tabela ancak kayıttaki satırla aynıysa doğrudur. Netplan'da da YAML dosyası kayıttır, kartın üstündeki adresi ise networkd yazar.

Bu yazıdaki bütün çıktılar lab’daki Ubuntu 24.04 sunucumuz lnx01’den alındı. Sunucunun iki ağ kartı var. SSH bağlantısı ana kart ens192 üzerinden geldiği için bütün denemeler ikinci kart ens224 üzerinde, dış ağdan yalıtılmış bir segmentte yapıldı. Uzaktan bağlıyken bağlandığınız kartın adresini değiştirmek bağlantıyı koparır. Aşağıdaki netplan try bölümü bu riskin nasıl yönetildiğini gösteriyor.

Komutun adı iki sözcüktür: net (ağ) ve plan. Alt komutları da düz İngilizce fiillerdir: generate üretir, try dener, apply uygular. Komut adlarını böyle açarak okumayı Linux komutları rehberinde anlattık.

Netplan Nedir? YAML Dosyası, generate ve networkd

Sunucu kurulduğunda /etc/netplan/ altında genellikle tek bir dosya vardır:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls -l /etc/netplan/
total 4
-rw------- 1 root root 264 Oct 30 13:23 50-cloud-init.yaml
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo cat /etc/netplan/50-cloud-init.yaml
network:
  version: 2
  ethernets:
    lan0:
      match:
        macaddress: "00:50:56:3a:70:00"
      addresses:
      - "192.168.1.70/24"
      nameservers:
        addresses:
        - 192.168.1.1
      routes:
      - to: "default"
        via: "192.168.1.1"

Dosyanın adı onu kimin yazdığını söyler: cloud-init. Bu dosyanın neden elle düzenlenmemesi gerektiğini aşağıdaki cloud-init bölümünde gösteriyoruz. İçerik ise bir statik IP tanımının tam örneğidir:

SatırAnlamı
ethernets:Altındakiler kablolu ağ kartlarıdır
lan0:Tanımın adı. Gerçek bir arayüz adı olmak zorunda değil
match: macaddress:Tanımın hangi karta uygulanacağı, MAC adresiyle
addresses:Statik adres ve ön ek uzunluğu (/24 = 255.255.255.0)
nameservers: addresses:DNS sunucusu
routes: - to: default via:Varsayılan ağ geçidi

lan0 sunucuda bir arayüz adı değildir, kartın adı ens192’dir. Netplan belgesine göre tanımın adı gerçek bir arayüz adıysa netplan o kartı adından bulur. Değilse match ile hangi kart olduğu söylenir (netplan YAML). Bu dosyada eşleşme MAC adresiyle yapılmış. sudo netplan status bu ilişkiyi tek satırda gösterir: ens192 ethernet UP (networkd: lan0).

Varsayılan ağ geçidi eski örneklerde gateway4: satırıyla yazılır. Bu anahtar netplan belgesinde artık kullanımdan kalkmış (deprecated) olarak işaretlidir, yerine routes: altında to: default yazılır.

Netplan YAML dosyasını kendisi uygulamaz. netplan generate dosyaları okuyup /run/systemd/network/ altında networkd’nin dosyalarını üretir, netplan apply bunları üretip networkd’ye uygulatır. Örnekteki numarataj birimi de kaydı sahadaki ekibin anlayacağı iş emrine çevirir, tabelayı ekip asar.

Ubuntu’da Statik IP Yazmak

Kendi ayarınızı cloud-init’in dosyasına değil, ayrı bir dosyaya yazmak gerekir. İkinci kart için 60-ikinci-kart.yaml adında bir dosya hazırladık:

YAML
network:
  version: 2
  ethernets:
    ens224:
      addresses: [10.99.0.10/24]
      nameservers:
        addresses: [10.99.0.1]

Bu kartın bağlı olduğu segment yalıtılmış bir ağdır ve dışarı çıkmaz, bu yüzden dosyada ağ geçidi yok. Sunucunun varsayılan ağ geçidi tek bir karttan verilir. İkinci bir karta da to: default yazmak iki varsayılan yol üretir ve trafiğin hangisinden çıkacağı belirsizleşir.

Netplan /etc/netplan/ altındaki dosyaları adlarının alfabetik sırasıyla okur ve sonraki dosya öncekinin ayarını ekler ya da ezer (netplan generate). 60- ile başlayan dosya 50-cloud-init.yaml’dan sonra okunur. Dosya adının başındaki sayı bu sırayı görünür kılar.

Dosya izni: 600

Dosyayı herkesin okuyabileceği izinle (644) koyup netplan generate çalıştırdık:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo install -m 0644 -o root -g root ~/60-ikinci-kart.yaml /etc/netplan/60-ikinci-kart.yaml
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo netplan generate; echo "cikis kodu: $?"

** (generate:2081): WARNING **: 01:56:11.454: Permissions for /etc/netplan/60-ikinci-kart.yaml are too open. Netplan configuration should NOT be accessible by others.
cikis kodu: 0
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo chmod 600 /etc/netplan/60-ikinci-kart.yaml
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo netplan generate; echo "cikis kodu: $?"
cikis kodu: 0

Netplan uyardı ama çıkış kodu 0 oldu, yani ayarı yine de kabul etti. Uyarı, netplan ayarının başka hesaplara açık olmaması gerektiğini söylüyor. Cloud-init’in dosyası da -rw------- ile geliyordu. Kendi dosyanız aynı izinle konur: sudo install -m 0600 ya da sudo chmod 600.

netplan try: Uzaktayken Güvenli Deneme

netplan try ayarı uygular ve onay bekler. Süre içinde Enter’a basılmazsa ağı eski haline döndürür. Yanlış bir adres yüzünden sunucuya erişimi kaybeden yönetici onay veremeyeceği için ayar kendiliğinden geri alınır (netplan try). Varsayılan süre 120 saniyedir, --timeout ile değişir.

Geri almanın ne yaptığını ölçmek için kartın adresi çalışırken 10.99.0.10’du. Dosyada adresi 10.99.0.20 yapıp netplan try --timeout 20 çalıştırdık ve onay vermedik:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo netplan try --timeout 20
Do you want to keep these settings?


Press ENTER before the timeout to accept the new configuration


Changes will revert in 20 seconds
Reverting.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ip -br a show ens224
ens224           UP             10.99.0.10/24 fe80::250:56ff:fe3a:7001/64
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo cat /etc/netplan/60-ikinci-kart.yaml
network:
  version: 2
  ethernets:
    ens224:
      addresses: [10.99.0.20/24]
      nameservers:
        addresses: [10.99.0.1]

Geri sayım satırları kısaltıldı. Aynı süre içinde ikinci bir SSH oturumundan kartın adresine birkaç saniyede bir baktık:

Çıktı
2026-10-31T01:57:46+03:00
ens224           UP             10.99.0.20/24 fe80::250:56ff:fe3a:7001/64
2026-10-31T01:57:56+03:00
ens224           UP             10.99.0.20/24 fe80::250:56ff:fe3a:7001/64
2026-10-31T01:58:00+03:00
ens224           UP             10.99.0.10/24 fe80::250:56ff:fe3a:7001/64

Çıktının ara satırları çıkarıldı. Yeni adres süre boyunca geçerliydi, süre dolunca eski adres geri geldi. Ama dosya 10.99.0.20 olarak kaldı. Geri alma yalnız canlı ağı döndürür, dosyaya dokunmaz. Dosya düzeltilmezse bir sonraki netplan apply ya da yeniden başlatma, reddedilen adresi geri getirir.

Örnekteki numarataj ekibi geçici tabelayı indirip eskisini geri asar, ama birimin kaydındaki yanlış numara silinmez. Bir sonraki tabela çakma günü yanlış numara yine kapıya gider.

netplan belgesi de try’ın bilinen hatalarını yazar ve süre dolduktan sonra ağın gerçekten geri alındığının, yeniden başlatmadan önce de diskteki dosyanın beklenen halde olduğunun kontrol edilmesini ister. İlk denememizde bunu gördük. netplan generate önceden çalıştırılmıştı ve kart, Reverting. satırına rağmen yeni adresle açık kaldı. try’dan sonra iki şeye bakılır: ip -br a ile canlı adres ve cat ile dosya.

netplan apply ve Yan Etkisi

Ayar doğruysa netplan apply ile uygulanır:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo netplan apply; echo "cikis kodu: $?"
cikis kodu: 0
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ip -br a
lo               UNKNOWN        127.0.0.1/8 ::1/128
ens192           UP             192.168.1.70/24 fe80::250:56ff:fe3a:7000/64
ens224           UP             10.99.0.10/24 fe80::250:56ff:fe3a:7001/64
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ip r
default via 192.168.1.1 dev ens192 proto static
10.99.0.0/24 dev ens224 proto kernel scope link src 10.99.0.10
192.168.1.0/24 dev ens192 proto kernel scope link src 192.168.1.70

ens224 adresini aldı. Yönlendirme tablosunda varsayılan yol yalnız ens192 üzerinden kaldı, ikinci kart yalnız kendi ağına (10.99.0.0/24) giden trafiği taşıyor. DNS ayarını resolvectl status ens224 gösterdi: DNS Servers: 10.99.0.1.

Çıktıda bir değişiklik daha var. apply’dan önce ana kart ens192’de yönlendiricinin dağıttığı (RA) genel bir IPv6 adresi vardı: 2a02:ff0:.... apply’dan sonra yalnız fe80:: ile başlayan yerel adres kaldı. Biz yalnız ikinci kartın dosyasını değiştirmiştik, ama netplan apply bütün kartları yeniden yapılandırdı. Genel IPv6 adresi sunucu yeniden başlatılınca geri geldi. netplan apply tek bir kartı değil bütün ağı etkiler, bu yüzden canlıdaki bir sunucuda bakım penceresinde çalıştırılır.

Bozuk YAML: Girinti Hatası

YAML’da girinti anlam taşır. Bir satırı bir boşluk eksik yazılmış dosyayı /etc/netplan/’a koyup netplan generate çalıştırdık:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo netplan generate; echo "cikis kodu: $?"
/etc/netplan/90-bozuk.yaml:6:7: Invalid YAML: inconsistent indentation:
      nameservers:
      ^
cikis kodu: 1

netplan dosyayı, satırı (6) ve sütunu (7) verdi ve çıkış kodu 1 oldu. generate ayarı uygulamadığı için canlı ağ değişmedi. Dosya silinince generate yeniden 0 döndü. Her değişiklikten sonra önce sudo netplan generate çalıştırmak, YAML hatasını ağ etkilenmeden yakalar. Girintide sekme değil boşluk kullanılır.

cloud-init ve 50-cloud-init.yaml

Bulut imajından ya da cloud-init ile kurulan bir Ubuntu sunucusunda ilk ağ ayarını cloud-init yazar. 50-cloud-init.yaml bu yüzden vardır. Bu dosyanın elle değiştirilip değiştirilemeyeceğini ölçtük. Dosyaya ikinci kartın tanımını ekledik, netplan generate 0 döndü ve sunucuyu yeniden başlattık:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo diff ~/50-cloud-init.yaml.yedek /etc/netplan/50-cloud-init.yaml; echo "diff cikis kodu: $?"
14a15,18
>     ens224:
>       addresses: [10.99.0.10/24]
>       nameservers:
>         addresses: [10.99.0.1]
diff cikis kodu: 1
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo grep -n -i "netplan|network config|50-cloud-init" /var/log/cloud-init.log | tail -8 | cut -c1-200
5458:2026-10-30 23:00:07,931 - stages.py[DEBUG]: No network config applied. Neither a new instance nor datasource network update allowed
5534:2026-10-30 23:00:10,502 - stages.py[DEBUG]: No network config applied. Neither a new instance nor datasource network update allowed

Log çıktısının son iki satırı gösterildi. cloud-init logu saati UTC yazar, iki satır da yeniden başlatmadan sonraki açılışa aittir.

Bu sunucuda cloud-init dosyaya dokunmadı ve logunda sebebini yazdı: ağ ayarı ne yeni bir örnek (instance) için ne de veri kaynağının izin verdiği bir güncelleme için gerekiyordu. cloud-init belgesi bu davranışı tarif eder (cloud-init events). Ağ ayarı her zaman bir örneğin ilk açılışında yazılır. Sonraki açılışlarda yeniden yazılıp yazılmayacağı veri kaynağına ve ayara bağlıdır, updates: network: when: ['boot'] ayarı her açılışta yazdırır. Sunucu kopyalanıp yeni bir örnek olarak açıldığında dosya da yeniden üretilir.

Yani aynı dosya bir sunucuda yerinde kalır, başka bir sunucuda yeniden başlatmada silinir. Ubuntu Server rehberinde lab’daki ntp01 sunucusunda yaşadığımız durum ikincisiydi: statik adres yeniden başlatmada DHCP’ye dönmüştü. Hangisinin olacağını önceden bilmek yerine kural basittir:

  1. 50-cloud-init.yaml’a yazılmaz. Kendi ayarınız 60- gibi sonra okunan ayrı bir dosyaya yazılır.
  2. cloud-init’in ağı yönetmesi istenmiyorsa kapatılır. /etc/cloud/cloud.cfg.d/99-disable-network-config.cfg dosyasına network: {config: disabled} yazılır (cloud-init network config).
  3. Kalıcılık yeniden başlatmayla doğrulanır. netplan apply sonrası adresin görünmesi, açılışta ne olacağını göstermez.

Lab’da kendi dosyamız (60-ikinci-kart.yaml) yeniden başlatmadan sonra da yerindeydi ve kart aynı adresle geldi. cloud-init yeniden ürettiğinde kendi dosyasını yazar, ayrı dosyadaki ayar onunla birlikte silinmez.

Örnekteki numarataj kaydının ilk sayfasını binanın kuruluş formu doldurur. Kuruluş formu yeniden doldurulduğunda ilk sayfa da baştan yazılır. Kendi notlarınızı o sayfaya değil, arkasındaki ayrı bir sayfaya yazmak onları korur.

Sonuç: Dosya, Canlı Ağ ve Açılış Ayrı Şeylerdir

Netplan’da bir statik IP üç ayrı yerde doğru olmak zorundadır: YAML dosyasında, şu an çalışan ağda ve bir sonraki açılışta. Ölçümde bunlar birbirinden ayrıldı. netplan try canlı ağı geri aldı ama dosya yanlış adresle kaldı. netplan apply yalnız ikinci kartı değiştirmek isterken ana kartın IPv6 adresini düşürdü. cloud-init’in dosyası bu sunucuda korunurken başka bir sunucuda yeniden başlatmada silinebiliyordu. Her değişiklikten sonra cat ile dosyaya, ip -br a ile canlı ağa, yeniden başlatmadan sonra yine ip -br a ile açılışa bakılır.

Girişteki benzetmeye dönersek: netplan numarataj birimidir, YAML dosyası onun kaydı, networkd tabelayı asan ekiptir. netplan try geçici tabela asar ve onay gelmezse indirir, ama kayıttaki numarayı düzeltmez. Kalıcı numara, birimin kendi sayfasına yazılan ve bir sonraki tabela çakma gününde de aynı kalan numaradır.

Netplan ve Ubuntu Statik IP Hakkında Sık Sorulan Sorular

/etc/netplan altına yalnız root'un okuyabildiği (izni 600) bir YAML dosyası yazılır. Dosyada arayüzün adı, addresses altında adres ve ön ek uzunluğu, routes altında to: default ve via ile ağ geçidi, nameservers altında DNS sunucusu yer alır. Ayar uzaktan yapılıyorsa önce sudo netplan try ile denenir ve Enter ile onaylanır. Kalıcı olduğunu doğrulamanın yolu sunucuyu yeniden başlatıp adrese bakmaktır.
netplan apply ayarı hemen ve geri dönüşsüz uygular. netplan try da uygular, ama belli bir süre içinde (varsayılan 120 saniye) onay gelmezse canlı ağı eski haline döndürür. Ölçümümüzde geri alma yalnız canlı adresi döndürdü, dosya yeni adresle kaldı. Dosya düzeltilmezse bir sonraki apply ya da yeniden başlatma hatalı adresi geri getirir.
En sık sebep cloud-init'tir. Bulut imajından ya da cloud-init ile kurulan sunucularda /etc/netplan/50-cloud-init.yaml dosyasını cloud-init yazar ve sunucunun yeni bir örnek (instance) sayıldığı durumlarda, ya da her açılışta ağ ayarı uygulayacak şekilde yapılandırılmışsa, dosyayı yeniden üretir. Elle yapılan değişiklik o dosyada durursa kaybolabilir. Kalıcı ayar ayrı bir dosyaya yazılır, cloud-init'in ağı yönetmesi istenmiyorsa /etc/cloud/cloud.cfg.d altında network: {config: disabled} satırı olan bir dosyayla kapatılır.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası

Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo

apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.

11 dk okuma

chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?

chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?

9 dk okuma

Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev

Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.

11 dk okuma

journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log

journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.

12 dk okuma