Veri Yedekleme Hizmeti: Kurulum, Geri Dönüş Testi ve İzleme

Veri yedekleme hizmeti, verinin kopyalanmasından ibaret bir iş değildir; kopyanın nerede duracağına, ne kadar saklanacağına ve geri döndüğünün düzenli olarak kanıtlanmasına kadar uzanan bir düzenin kurulmasıdır. Bu düzeni tek seferlik bir yapılandırma olarak kuruyoruz: yedekleme sunucusunun kurulumu, kopya ve retention policy, uzak ve değiştirilemez kopya, izleme ve bildirim ile ilk geri dönüş testi. Teslimden sonra yaklaşık bir ay sistemin sağlıklı çalıştığını izliyoruz; düzenli test ve sürekli izleme ise yönetilen hizmetin kapsamına giriyor.

Her binada yangın söndürücü vardır. Asıl soru cihazın duvarda asılı olması değil, bakımının kim tarafından, hangi sıklıkla yapıldığı ve tatbikatın tutanağının kimde durduğudur. Söndürücünün dolu olup olmadığını yangın günü öğrenmek istemezsiniz. Yedekleme de böyle: sistemin kurulmuş olması bir şey söylemez, düzenli olarak denenmiş olması her şeyi söyler.

Yedeklemenin arkasındaki kuralı, yani 3-2-1-1-0’ın ne anlama geldiğini, RTO ve RPO’nun nasıl belirlendiğini ve çözüm seçerken nelere bakıldığını kurumsal veri yedekleme ve felaket kurtarma rehberimizde uçtan uca yazdık; bu sayfa o işin kimin tarafından nasıl yürütüldüğünü anlatıyor. BT sistem yönetimi hizmetimizin süreklilik kolu burasıdır.

Yedekleme Hizmetinde Ne Yapıyoruz, İş Nerede Bitiyor?

Yaptıklarımız:

• Kapsam ve policy kararı: hangi sunucu ve hangi veri yedeklenecek, hangi sıklıkla, ne kadar saklanacak ve kaç kopya nerede duracak.
• Yedekleme sunucusunun kurulumu. Yazılımın kurulması, sunucuların sisteme tanıtılması, iş planlarının ve saklama kurallarının yazılması.
• Yedekleme penceresinin belirlenmesi. İşlerin hangi saat aralığında koşacağı; pencere mesai dışına alınır, çünkü yedekleme diskten ve ağdan yük ister ve üretim saatinde koşan bir iş kullanıcıya yavaşlık olarak geri döner.
• Saklama süresi kararı. Ne kadar geriye dönebileceğinizi bu belirler ve storage maliyetinin tamamı buradan çıkar. Kararın ölçüsü “ne kadar tutabiliriz?” değil, bir hatanın kaç gün sonra fark edildiğidir: sessizce bozulan bir veriyi üç hafta sonra bulan bir kurumun iki haftalık saklaması işe yaramaz. Seçtiğiniz sürenin kaç TB tuttuğunu yedekleme kapasitesi aracıyla çıkarabilirsiniz.
• Uzak ve değiştirilemez kopya. En az bir kopyanın ağdan ulaşılamaz ya da yazıldıktan sonra değiştirilemez biçimde durması; fidye senaryosunun tek gerçek cevabı budur.
• İzleme ve bildirim. Başarısız işin kime, nasıl haber verileceği. Kimsenin bakmadığı bir posta kutusuna düşen uyarı, hiç kurulmamış izlemeyle aynı sonucu verir.
• İlk geri dönüş testi ve test takvimi. Ayrı bir alana geri dönüş, sunucunun açılıp açılmadığının ve verinin tutarlı olup olmadığının kontrolü, sonucun yazılı olarak kalması; ardından hangi sistemin hangi sıklıkla test edileceğini gösteren takvim.
• Teslim sonrası izleme. Teslimden sonra yaklaşık bir ay sistemin sağlıklı çalıştığını izliyoruz. Sürekli izleme bu kurulumun değil, yönetilen hizmetin konusudur.
• Olay anında geri dönüş. Silinen bir dosyadan bütün bir sunucuya kadar geri dönüşü fiilen biz yürütüyoruz. Yönetilen hizmet alıyorsanız bu iş kapsamın içindedir; almıyorsanız ayrı bir kalem olarak değerlendirilir ve bedeli işin kapsamına göre belirlenir.
• Lisans tedariki. Gerekiyorsa yedekleme yazılımının lisansı; elinizde varsa onun üzerine kuruyoruz. Hangi sürümün yettiğini ve Veeam lisansının neyi saydığını yedekleme programı sayfamızda yazdık.

Bu işin bittiği yer:

• Yasal arşiv ayrı bir yükümlülüktür. Yedekleme sistemi kaybolanı geri getirir, arşiv ise belirli kayıtların belirli süre saklanmasını ister; ikisi aynı depoda tutulduğunda genellikle ikisi de eksik kalır. Ayrımı rehberde ayrıntısıyla yazdık, internet erişim kayıtlarının kendi rejimi ise 5651 log yönetimi sayfasının konusu.
• Fidye olayının müdahalesi ayrı bir iştir. Geri dönüşü biz yürütürüz, ama olayın kendisinin incelenmesi, kapatılması ve raporlanması ayrı bir çalışmadır.
• Uygulamanın kendi bakımı bu kurulumun parçası değil, ama kapsamımızın dışında da değil. Yedekleme projesi verinin kopyasını ve geri dönüşünü kurar; uygulamanın çalışır durumda tutulması, yamaları ve izlenmesi yönetilen hizmet kapsamında bizdedir. Değişmeyen tek sınır yedeğin kendi doğasında: verinin dünkü halini geri getirir, o verinin içindeki hatayı düzeltmez.

Veri Yedekleme Hizmeti Kime Gerekir?

Dört durumdan biri varsa iş gecikmiş demektir.

• Yedek alınıyor ama geri dönülmedi. Sahada en sık karşılaştığımız durum bu ve en tehlikelisi, çünkü kurum kendini korunuyor sanıyor. Denenmemiş yedek, dolu olduğu varsayılan söndürücüdür.
• Tek kopya var ve aynı yerde duruyor. Yedek, yedeklediği sistemle aynı odada ya da aynı ağdaysa aynı olayda birlikte gider.
• Takip eden kimse yok. Yedekleme kurulduğu gün çalışır; aylar sonra sessizce durur ve bunu fark eden olmaz. Sistem bir kişiye değil bir düzene bağlanmalıdır.
• Bir uyum ya da müşteri denetimi varsa. ISO 27001 ve KVKK teknik tedbirleri yedeğin alındığını değil, geri döndüğünün kanıtlandığını sorar; hazırlık tarafını ISO 27001 danışmanlığı sayfamızda anlattık.

Geri Dönüş Testi: Yedeği Yedek Yapan Şey

Bu bölüm sayfanın en önemli yeri, çünkü bir yedekleme teklifini diğerinden ayıran şey burada duruyor.

Yedek almak bir işlemdir ve büyük ölçüde otomatiktir: iş planı çalışır, kopya oluşur, ekranda yeşil bir satır belirir. Geri dönüş ise bir olaydır ve içinde otomatik olmayan çok şey barındırır: kopyanın okunabilmesi, sunucunun açılabilmesi, uygulamanın tutarlı bir noktadan devam edebilmesi, sürücü ve lisans tarafının yeni ortamda çalışması. Bunların hepsi ilk kez felaket gününde denenirse, o gün tek denemeniz olur.

Test üretimi durdurmaz. Geri dönüş ayrı bir alana yapılır, sunucu orada ayağa kaldırılır, açılıyor mu ve veri tutarlı mı diye bakılır, sonra kapatılır. Kritik sistemlerde bu döngü aylık kurulur, geri kalanında daha seyrek; her turun sonucu yazılı kalır ve o kayıt hem sizin hem denetçinin bakacağı yerdir.

Benzetmenin koptuğu yeri de söyleyelim. Yangın tatbikatında binanın boşalması yeterlidir, sonuç gözle görülür. Yedekleme tatbikatında gözle görülen şey yanıltıcıdır: sunucu açılmış olabilir ama içindeki veri tutarsız bir ana ait olabilir. Bu yüzden testin ölçüsü “açıldı mı?” değil, “hangi ana döndü ve o an kullanılabilir mi?” sorusudur.

Yedekleme Hizmetini Nasıl Kuruyoruz?

Süreç beş adımdan geçer.

1. Keşif. Hangi sunucular, ne kadar veri, hangi uygulamalar ve kabul edilebilir kesinti süresi ne. İlk görüşme uzaktan ve ücretsizdir.
2. Policy kararı. Sıklık, saklama süresi, kaç kopya ve nerede. Uzak kopyanın buluta mı yoksa ayrı bir konuma mı yazılacağı bu aşamada belirlenir.
3. Kurulum. Yedekleme sunucusu kurulur, sunucular tanıtılır, iş planları ve saklama kuralları yazılır, bildirim kanalı bağlanır.
4. İlk geri dönüş testi. Kurulum, ilk test geçilmeden teslim edilmez. Bu, sistemin çalıştığını gösteren tek kanıttır.
5. Döngü ve izleme. Düzenli test takvimi, başarısız işlerin takibi ve kapasite kontrolü. Bu ayak yönetilen hizmet kapsamında bize devredilebilir; kendi ekibiniz sürdürecekse teslim dosyası bunun için yazılır.

Sahada Ne Yaptık?

• Veeam yedekleme sistemi kurulumu: günlük artımlı ve haftalık tam yedekleme düzeni kurulup işletim sistemi yükseltmesiyle birlikte yürütüldü. Bu ölçekte asıl iş yazılımı kurmak değil, hangi sunucunun hangi sıklıkla ve ne kadar saklanacağına karar vermektir.
• Veri merkezi taşıma projesi: dört saatlik gece penceresinde sıfır veri kaybı. Taşıma gibi planlı işlerde de geri dönüşün denenmiş olması, pencerenin süresini belirleyen şeydir.

Teknik derinlik için adres belli: 3-2-1-1-0 kuralı, RTO ile RPO’nun nasıl belirlendiği ve çözüm karşılaştırması kurumsal veri yedekleme ve felaket kurtarma rehberimizde.

Veri Yedekleme Hizmeti Fiyatını Ne Belirler?

Bedelin nasıl ilerlediği sayfanın altındaki kutuda yazılı; büyüklüğünü ise dört kalem belirler.

• Sanal sunucu sayısı. İş, kullanıcı sayısıyla değil sisteme tanıtılan sanal sunucu sayısıyla büyür.
• Veri hacmi ve saklama süresi. Ne kadar veri, ne kadar süre saklanacak; ikisi birlikte storage ihtiyacını ve uzak kopyanın aylık bedelini belirler.
• Uzak kopyanın biçimi. Buluta mı yazılacak, ayrı bir konuma mı, yoksa çevrimdışı bir kopya mı tutulacak.
• Mevcut durumun hazırlığı. Kurulabilir bir sunucu ve yeterli storage zaten varsa iş yapılandırmadır; yoksa önce kurulacak bir katman var demektir.
• Mimarinin biçimi. Yedekleme her zaman tek bir sunucuya tanıtmakla çözülmez; bazı kurgular her sistem için ayrı bir sunucuya kurulum ister ve o durumda iş de bedel de gösterge bandının dışına çıkar.

Teklifleri karşılaştırırken tek soru işinizi görür: teklifte geri dönüş testi var mı? Yalnız kurulumu fiyatlayan bir teklif, sistemin çalıştığını kanıtlama işini size bırakıyordur ve o kanıt genellikle en kötü günde toplanır.

Yazan İlker Pehlivan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn