BT Sistem Yönetimi
RAID Nedir? Seviyeleri ve RAID 0, 1, 10 Farkı
RAID nedir, nasıl çalışır? Striping, mirroring ve parity, RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 karşılaştırması, rebuild süresi, hot spare ve RAID'in neden yedek olmadığı.
- RAID Nedir? Birden Çok Disk, Tek Bir Sürücü
- Donanım RAID ve Yazılım RAID
- RAID Nasıl Çalışır? Striping, Mirroring ve Parity
- Striping: Veriyi Disklere Bölmek
- Mirroring: Aynı Veriyi İki Diske Yazmak
- Parity: Kaybolan Diski Hesaplayarak Geri Getirmek
- RAID Seviyeleri: RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 Karşılaştırması
- RAID 0: Yalnız Hız
- RAID 1: Ayna
- RAID 5 ve RAID 6: Parity ile Koruma
- RAID 10: Aynaların Üstüne Striping
- RAID 50 ve RAID 60
- Parity’nin Bedeli: Küçük Bir Yazma Dört Disk İşlemidir
- Bir Disk Gidince: Degraded Dizi ve Rebuild
- Rebuild Ne Kadar Sürer?
- İkinci Arıza Neden Tahminden Sık Gelir?
- Okunmamış Sektör ve Düzenli Tarama
- Hot Spare: Rebuild’i Bekletmeyen Yedek Disk
- Hangi Seviye Hangi Sunucuya?
- RAID Yedekleme Değildir
- Sonuç: Seviyeyi Rebuild Penceresi Belirler
- RAID Hakkında Sık Sorulan Sorular
RAID (Redundant Array of Independent Disks), birden çok diski işletim sistemine tek bir disk gibi gösteren düzenlemedir. Veriyi disklere bölerek hız kazandırır. Veriyi kopyalayarak ya da kaybolan parçayı hesaplamaya yeten bir sağlama bilgisi tutarak disk arızasına dayanıklılık kazandırır. Hangisini ne ölçüde verdiğini RAID seviyesi belirler: RAID 0 yalnız hız verir, RAID 1 ve RAID 10 kopya tutar, RAID 5 ve RAID 6 hesap tutar.
Doğru kurulmuş bir RAID dizisinde bir disk arızalandığında sunucu çalışmaya devam eder ve veri yerinde kalır. Yeni disk takılınca eksik kısım öteki disklerden yeniden kurulur. RAID’in vermediği şey ise yedektir. Silinen bir dosya bütün disklerden aynı anda silinir. Sunucuda hangi diskin hangi dizide duracağını ve hangi seviyenin seçileceğini nasıl belirlediğimizi sunucu kurulumu hizmetimizde anlattık.
Büyük bir iş hanının çay ocağını düşünün. Çaycı her katın siparişini bir deftere yazar, katlar da ay sonunda hesabı bu deftere göre öder. Tek defterle iki sorun çıkar:
- Birinci sorun hızdır. Bütün siparişler aynı deftere yazıldığı için yoğun saatte defterin başında kuyruk birikir.
- İkinci sorun kayıptır. Defterin üstüne bir bardak çay dökülürse ayın bütün hesabı gider.
Yazı boyunca çaycının bu iki soruna bulduğu çözümleri izleyeceğiz. Her RAID seviyesi bu çözümlerden birine karşılık gelir.
RAID Nedir? Birden Çok Disk, Tek Bir Sürücü
RAID, işletim sistemine birden çok fiziksel disk yerine tek bir mantıksal disk gösterir. Sunucu dört diskli bir dizinin tamamını tek bir sürücü olarak görür ve dosyayı ona yazar. Verinin hangi diske, hangi sırayla ve kaç kopya halinde gideceğine RAID katmanı karar verir. Dizideki her diske üye disk denir.
Kısaltmanın açılımı zamanla değişti. Terimi 1988’de ortaya koyan makale, Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’den Patterson, Gibson ve Katz’ın çalışması, I harfini Inexpensive, yani ucuz diye açar. Amaç pahalı ve büyük tek bir disk yerine ucuz küçük disklerden bir dizi kurmaktı. Linux’un md(4) belgesi de dahil bugünkü kaynakların çoğu aynı harfi Independent, yani bağımsız diye açar. Bugünkü açılım dizinin amacını da anlatır: diskler, biri arızalandığında ötekiler işi sürdürsün diye bir araya getirilir.
Donanım RAID ve Yazılım RAID
RAID’in hesabını yapan katman iki yerde durabilir. Donanım RAID’de sunucudaki RAID kartı (RAID controller) diskleri yönetir ve işletim sistemine hazır bir disk verir. Yazılım RAID’de aynı işi işletim sistemi yapar. Linux’ta bu iş çekirdeğin md sürücüsündedir (Multiple Device driver), Windows Server’da Storage Spaces’tedir. Seviyelerin mantığı iki yolda da aynıdır. Değişen, hesabın hangi işlemcide yapıldığı ve dizinin bilgisinin nerede saklandığıdır.
Kartın yazma önbelleğini, anakarttaki RAID’in neden yazılım sayıldığını ve hangi durumda hangisinin seçildiğini donanım RAID ile yazılım RAID farkı yazımızda anlattık.
Linux sunucuda RAID dizisinin üstüne çoğu zaman LVM (Logical Volume Manager), yani diski esnek bölümlere ayıran katman kurulur ve dosya sistemi en üstte durur. Bu katmanların sırasını ve LVM’in kendi başına disk arızasına karşı neden korumadığını Linux disk yönetimi yazımızda anlattık.
RAID Nasıl Çalışır? Striping, Mirroring ve Parity
Bütün RAID seviyeleri üç tekniğin birleşimidir: veriyi bölmek, veriyi kopyalamak ve kaybolanı hesaplamak. Seviyelerin farkı, bu üç tekniğin hangisini hangi oranda kullandığıdır.
Striping: Veriyi Disklere Bölmek
Striping (şeritleme), veriyi sabit boyutlu parçalara bölüp parçaları disklere sırayla yazmaktır. Bu parçaya chunk denir. Dört diskli bir dizide birinci parça birinci diske, ikinci parça ikinci diske gider ve beşinci parça yeniden birinci diskin sırasına döner. Aynı hizada duran parçaların oluşturduğu sıraya stripe denir. Büyük bir dosya okunurken dört disk aynı anda çalışır ve okuma tek diskten hızlı biter.
Örnekteki çay ocağında striping, siparişleri iki deftere sırayla yazmaktır. Çaycı yanına iki çırak alır ve her defterin başına birini oturtur. Birinci sipariş birinci deftere, ikinci sipariş ikinci deftere geçer. İki çırak aynı anda yazdığı için kuyruk yarıya iner. Defterlerden birine çay dökülürse her iki siparişten biri kaybolur ve ayın hesabı hiçbir kat için çıkmaz.
Mirroring: Aynı Veriyi İki Diske Yazmak
Mirroring (aynalama), her parçayı birden çok diske aynen yazmaktır. İki diskli bir aynada iki disk de verinin tamamını taşır. Biri giderse öteki tek başına çalışır. Bedeli kapasitedir: iki diskin yalnız biri kadar alan kullanılır. Her yazma iki diske ayrı ayrı gider, okuma ise kopyalardan herhangi birinden yapılabilir.
Örnekteki çaycı her siparişi iki deftere birden yazar ve kopya defteri ayrı bir rafta tutar. Asıl deftere çay dökülse de ayın hesabı kopya defterden eksiksiz çıkar. Bunun bedeli, her siparişi iki kez yazmak ve iki defter almaktır.
Parity: Kaybolan Diski Hesaplayarak Geri Getirmek
Parity (eşlik bilgisi), bir stripe’taki veri parçalarından hesaplanan ve kaybolan parçayı yeniden üretmeye yeten sağlama bilgisidir. Verinin kopyasını tutmaz. Kaybolan parçayı hesaplamaya yeten tek bir sonucu tutar. md sürücüsünde bu hesap XOR işlemidir (md(4)). XOR, iki bit aynıysa 0, farklıysa 1 veren işlemdir. Toplamaya benzer ama elde tutmaz, bu yüzden sonucu her zaman tek bir parça boyundadır.
Üç diskli bir dizide iki veri parçası ve bir parity parçası şöyle çalışır:
- Birinci diskteki parça
1010, ikinci diskteki parça0110olsun. - Parity iki parçanın XOR’udur:
1010 XOR 0110 = 1100. Sonuç üçüncü diske yazılır. - İkinci disk arızalanır. Eksik parça kalan ikisinden hesaplanır:
1010 XOR 1100 = 0110. - Çıkan sonuç ikinci diskteki parçanın kendisidir.
Örnekteki çaycı defter sayısını üçe çıkarır ve yanına bir toplam defteri açar. Toplam defterinin her satırına öteki üç defterin aynı numaralı satırlarındaki tutarların toplamını yazar. Bir defter kaybolursa her satır geri hesaplanır: toplam eksi kalan iki tutar, kaybolan tutarı verir. Dört defterle üç defterlik sipariş korunur ve koruma için yalnız bir defter harcanır.
RAID Seviyeleri: RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 Karşılaştırması
RAID seviyeleri, bu üç tekniğin hangi oranda kullanıldığına göre ayrılır. Aşağıdaki tablo her seviyeyle dizi kurmak için en az kaç disk gerektiğini, n diskten ne kadar alan verdiğini ve kaç disk arızasına dayandığını gösterir. Değerler md(4) belgesindeki tanımlara dayanır. Son sütundaki maliyeti, parity’nin bedelini anlatan bölüm açıklar.
| Seviye | Teknik | Diziyi kurmak için en az disk | Kullanılabilir alan (n disk) | Dayandığı arıza | Küçük bir yazmanın maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|
| RAID 0 | Striping | 2 | n disk | 0 disk | 1 yazma |
| RAID 1 | Mirroring | 2 | 1 disk | n − 1 disk | n yazma |
| RAID 5 | Striping ve tek parity | 3 | n − 1 disk | 1 disk | 2 okuma ve 2 yazma |
| RAID 6 | Striping ve çift parity | 4 | n − 2 disk | 2 disk | 3 okuma ve 3 yazma |
| RAID 10 | Aynaların üstüne striping | 4 | n/2 disk | En az 1 disk, her ayna çiftinden biri giderse n/2 disk | 2 yazma |
Kapasite tablosunu kendi disk sayınız ve boyutunuzla görmek isterseniz RAID hesaplama aracımız aynı seviyeleri hesaplar.
RAID 0: Yalnız Hız
RAID 0 yalnız striping yapar ve hiçbir kopya ya da parity tutmaz. md(4) onu sıfır yedeklilikli dizi olarak tanımlar. Dizinin bütün kapasitesi kullanılır ve okuma ile yazma disk sayısı kadar paralel yürür. Bedeli ağırdır: disklerden herhangi biri giderse dizinin tamamı gider, çünkü her dosyanın parçaları bütün disklere dağılmıştır. Dört diskli bir RAID 0’ın arıza olasılığı bu yüzden tek bir diskin yaklaşık dört katıdır.
RAID 1: Ayna
RAID 1 her parçayı dizideki bütün disklere yazar. En sık iki diskle kurulur ve iki diskten biri giderse öteki tek başına çalışır. md sürücüsünde ikiden fazla diskle de kurulabilir: üç diskli bir aynada iki disk birden gidebilir (md(4)). Alan her durumda tek bir disk kadardır. İki diskli küçük bir sunucuda disk arızasına karşı koruma veren tek seviye budur.
RAID 5 ve RAID 6: Parity ile Koruma
RAID 5 her stripe’a bir parity parçası ekler ve parity’yi her stripe’ta başka bir diske koyar. n diskli bir RAID 5 n − 1 disk kadar alan verir ve herhangi bir diskin kaybına dayanır. RAID 6 her stripe’a iki ayrı parity parçası ekler, n − 2 disk kadar alan verir ve herhangi iki diskin kaybına dayanır (md(4)).
Parity’nin neden dolaştığı, adı az anılan RAID 4 ile anlaşılır. RAID 4 bütün parity’yi tek bir diske yazar. Her yazma o diske de uğradığı için bütün yazmalar aynı diskin kuyruğunda bekler. RAID 5 parity’yi disklere dağıtarak bu kuyruğu dağıtır. md(4) da RAID 5’in RAID 4’ten farkını daha fazla paralellik olarak tanımlar.
Örnekteki çay ocağında tek toplam defteri, her siparişte açılması gereken defterdir ve başında kuyruk birikir. Çaycı toplam satırını her sırada başka bir deftere yazmaya başlayınca kuyruk dört deftere dağılır. RAID 6’nın ikinci parity’si ise ikinci bir toplamdır: çaycı her tutarı defterin sıra numarasıyla çarpıp ayrıca toplar. İki defter birden kaybolduğunda elinde iki bilinmeyen ve iki ayrı denklem olur, iki tutar da geri hesaplanır.
İkinci parity birincinin kopyası değildir, farklı bir denklemle hesaplanır. Bu yüzden iki disk birden gittiğinde de eksik iki parça bulunabilir. md(4), RAID 6’nın normal çalışmada ve tek disk eksikken RAID 5’e yakın hızda olduğunu, iki disk eksikken ise çok yavaşladığını yazar. İki seviye arasındaki seçimi ve büyük disklerin RAID 5’i neden zorladığını RAID 5 ve RAID 6 farkı yazımızda ayrıca anlattık.
RAID 10: Aynaların Üstüne Striping
RAID 10, diskleri ikişer ikişer aynalar ve veriyi bu aynalar arasında bölüştürür. md(4) onu RAID 1 ile RAID 0’ın birleşimi olarak tanımlar ve RAID 1+0 adıyla da anar. Dört diskli bir RAID 10’da birinci ve ikinci disk bir ayna çifti, üçüncü ve dördüncü disk ikinci ayna çiftidir. Veri bu iki çift arasında striping ile bölünür. Alan iki disk kadardır, yani kapasitenin yarısı kopyaya gider.
Dayanıklılığı hangi diskin gittiğine bağlıdır. Her ayna çiftinden bir disk giderse dizi ayakta kalır. Aynı çiftin iki diski giderse o çiftin taşıdığı parçaların kopyası hiçbir yerde kalmaz ve dizi gider. Dört diskli bir RAID 10 bu yüzden garanti olarak bir diske, iki disk farklı çiftlerden giderse iki diske dayanır. Aynı dört diskle kurulan RAID 6 aynı alanı verir ve herhangi iki diskin kaybına dayanır.
Lab’daki dört diskli RAID 10’da iki farklı çiftten birer diski arızalı işaretlediğimde dizi clean, degraded durumunda çalışmaya devam etti ve deneme dosyasının SHA-256 hash’i değişmedi. Aynı çiftin ikinci diskini düşürmek istediğimde mdadm komutu reddetti: Cannot remove /dev/sdb from /dev/md0, array will be failed. Diski sistemden zorla kaldırınca dizi FAILED durumuna geçti ve dosya okunamadı. mdadm’ın bu reddi, aynı çiftin son diskinin dizinin tamamını taşıdığını gösterir.
RAID 10’u veritabanı ve sanal makine diskleri için öne çıkaran iki özelliktir:
- Küçük yazmada okuma yoktur. Her yazma ayna çiftinin iki diskine gider ve parity hesaplanmaz. Klasik yolda RAID 5’in dört ve RAID 6’nın altı disk işlemine karşılık iki yazma yapılır.
- Rebuild yalnız eşi kopyalar. Yeni disk ayna eşinden kopyalanır. Parity hesabı yapılmaz ve kalan bütün diskleri baştan sona okumak gerekmez.
Linux’un md sürücüsü RAID 10’u kopyaların disklere yerleşimine göre üç düzende kurar: near, far ve offset. Near düzeni klasik RAID 1+0’dır. Far düzeni sıralı okumayı RAID 0 hızına yaklaştırır, bedeli yazmanın belirgin biçimde yavaşlamasıdır (md(4)). md’de disk sayısının çift olması da gerekmez. Beş diskli ve iki kopyalı bir RAID 10 iki buçuk disk kadar alan verir ve her bloğu iki ayrı diskte tutar.
Örnekteki çaycı dört defteri ikişerli iki çift yapar. Her çiftin iki defteri birbirinin kopyasıdır ve siparişler iki çift arasında sırayla yazılır. Bir çiftten bir defter ıslanırsa eşi o çiftin bütün siparişlerini taşır. Aynı çiftin iki defteri birden ıslanırsa o çiftin siparişleri hiçbir yerde kalmaz.
RAID 50 ve RAID 60
RAID 50 birden çok RAID 5 dizisinin üstüne, RAID 60 birden çok RAID 6 dizisinin üstüne striping kurar. Rebuild sırasında yalnız arızalı diskin bulunduğu alt dizi okunur, bu yüzden çok diskli storage ünitelerinde kullanılır. Dört ile sekiz diskli bir sunucuda bu katmana gerek kalmaz.
Parity’nin Bedeli: Küçük Bir Yazma Dört Disk İşlemidir
RAID 5’te tek bir parçayı değiştirmek dört disk işlemi ister. Yeni parity baştan hesaplanmaz, eski parity’den bulunur: eski veri ile yeni verinin farkı eski parity’ye XOR’lanır. Bunun için dizi sırayla şunları yapar:
- Eski veri parçasını okur.
- Eski parity parçasını okur.
- Yeni veri parçasını yazar.
- Yeni parity parçasını yazar.
Bu hesap 1988’deki Berkeley makalesinde de aynı biçimde geçer: küçük bir yazma iki diskte dört erişimdir, iki okuma ve iki yazma. Bu ek işleme yazma cezası (write penalty) denir. RAID 6’da iki parity güncellendiği için aynı yazma altı işleme çıkar. Aynada ise hiçbir şey okunmaz, ceza kopya sayısı kadar yazmadır.
Bu hesabı lab’daki Ubuntu 26.04 sunucusunun md dizilerinde ölçtüm. Her diziye yarım dakika boyunca 4 KB’lık rastgele yazma gönderdim ve üye disklere düşen okuma ile yazmaları diskin kendi sayaçlarından (/proc/diskstats) saydım. Dört diskli RAID 5’te dizinin aldığı her yazmaya üye disklerde yaklaşık iki okuma ve iki yazma düştü. RAID 1 ve dört diskli RAID 10’da her yazmaya iki yazma düştü, okuma neredeyse hiç olmadı. Berkeley makalesinin dört işlemlik hesabı md’nin RAID 5 dizisinde de geçerlidir.
RAID 6’nın altı işlemi klasik yoldur ve az diskli dizide sayı düşebilir. Parity eski parity’den güncellenmek yerine stripe’ın öteki veri parçalarından da hesaplanabilir. Dört diskli bir RAID 6 stripe’ında yalnız iki veri parçası vardır ve okunması gereken tek bir parça kalır.
Lab’daki dört diskli RAID 6’da her yazmaya yaklaşık bir okuma ve üç yazma düştü: veri parçası ve iki parity. Üç diskli RAID 5’te de okuma bire indi. Yazma sayısı parity sayısıyla sabittir, okuma sayısı ise dizinin genişliğine göre değişir.
Ceza en çok küçük ve dağınık yazmada belirir. Dizi büyük ve sıralı bir yazmada bir stripe’ın bütün veri parçalarını birden yazıyorsa eski bir şey okumaz, parity’yi yeni parçalardan hesaplar. Veritabanı ve sanal makine diski sık ve küçük yazar. Arşiv ve yedek ise büyük ve sıralı yazar. Seviye seçiminde iş yükünün türü bu yüzden kapasite kadar önemlidir.
Örnekteki çaycı bir siparişi düzeltirken dört iş yapar: eski tutarı okur, eski toplamı okur, yeni tutarı yazar ve düzeltilmiş toplamı yazar. Öteki defterleri baştan toplamasına gerek yoktur, çünkü toplamın ne kadar değişeceğini eski ile yeni tutarın farkı söyler.
Bir Disk Gidince: Degraded Dizi ve Rebuild
Bir disk arızalandığında RAID dizisi durmaz, degraded (eksik) durumda çalışmaya devam eder. md sürücüsü yazma hatası veren diski hemen arızalı (faulty) olarak işaretler ve kalan disklerle çalışır (md(4)). RAID 1 ve RAID 10’da eksik diskin verisi eşinden okunur. RAID 5’te ise eksik parçaya düşen her okuma kalan parçalardan yeniden hesaplanır. Dizi çalışır, ama bir arızaya dayanma payını harcamıştır.
Lab’daki dört diskli RAID 5’te bir diski arızalı işaretlediğimde dizi durmadı. cat /proc/mdstat arızalı diski (F) ile işaretledi, eksik diskin yerini de durum alanında alt çizgiyle gösterdi:
md0 : active raid5 sdd[4] sdc[2](F) sdb[1] sda[0]
9427968 blocks super 1.2 level 5, 512k chunk, algorithm 2 [4/3] [UU_U][4/3] dört diskin üçünün çalıştığını söyler. Diziye önceden yazdığım 500 MB’lık dosyanın SHA-256 hash’i değişmedi. Aynı dosyayı okumak ise sağlam diziye göre yaklaşık üç kat uzun sürdü, çünkü eksik diske düşen her parça kalan üç diskten hesaplandı. Lab’ın diskleri tek bir SSD üstündeki sanal disklerdi, bu oran gerçek disklerde farklı çıkabilir.
Disk sunucu kapalıyken gittiğinde de dizi açılışı durdurmadı. Lab sunucusunu kapattım, bir diskini sanal makineden çıkardım ve yeniden başlattım. mdadm paketinin mdadm-last-resort zamanlayıcısı eksik disk için 30 saniye bekledi, ardından diziyi üç diskle başlattı. Rebuild, dizide boşta bekleyen yedek diskte kendiliğinden başladı ve dosya sistemi rebuild sürerken bağlandı. Açılış yaklaşık 40 saniye sürdü, sağlam dizinin açılışının üç katı kadar. Eksik diskli sunucu açılır, yalnız o bekleme kadar geç açılır.
Yerine yeni disk takıldığında rebuild (yeniden yapılandırma) başlar. Aynada rebuild, eşin yeni diske kopyalanmasıdır. Parity dizisinde ise kalan bütün diskler baştan sona okunur ve yeni diske yazılacak her parça hesaplanır. Rebuild bitene kadar RAID 5 dizisi ikinci bir arızaya karşı korumasızdır.
Örnekteki çay ocağında bir defter suya düştüğünde çaycı yeni bir defter açar. Yeni defterin her satırı için öteki üç defterin aynı satırını okuyup hesap yapar. Bu sırada katlardan sipariş gelmeye devam eder ve iş ikiye katlanır. Yeni defter dolmadan ikinci bir defter kaybolursa ayın hesabı geri dönüşsüz biter.
Rebuild Ne Kadar Sürer?
Rebuild’in en kısa süresi, yeni diskin baştan sona yazılma süresidir: disk kapasitesi bölü rebuild hızı. Diskler büyüdükçe bu süre uzadı. RAID hesaplama aracımızın varsayılan örneğinde, sekiz adet 18 TB diskli bir RAID 5’te pencere yaklaşık üç gündür. Araç aynı hesabı kendi diskleriniz için yapar ve sonucun neden alt sınır olarak okunması gerektiğini anlatır.
Gerçek süre bu alt sınırdan uzundur, çünkü rebuild sunucunun normal işiyle aynı diskleri paylaşır. md sürücüsü dizide başka iş varken rebuild’i kendiliğinden yavaşlatır ve hızın alt ve üst sınırını iki ayardan okur (md(4)). Mesai saatinde çalışan bir dosya sunucusunda rebuild bu yüzden gece olduğundan yavaş ilerler. Ubuntu 26.04’te bu iki ayarın fabrika değerleri saniyede yaklaşık 1 MB ve 200 MB’tır (speed_limit_min 1000, speed_limit_max 200000 KB/s).
Lab’daki 3 GB’lık disklerle kurulu RAID 5’te boştaki rebuild yarım dakikadan kısa sürdü. Diziye aynı anda rastgele okuma ve yazma gönderdiğimde aynı rebuild bir dakikayı geçti ve ortalama hızı üçte birin biraz üstüne indi. Bu ölçümde lab bilgisayarının diski de zaman zaman yavaşladı, farkın ne kadarının md’nin kendi frenlemesinden geldiğini ayıramadım. Rebuild süresi planlanırken sunucunun gündüz yükü bu yüzden hesaba katılır.
İkinci Arıza Neden Tahminden Sık Gelir?
Rebuild sırasında ikinci bir diskin gitme olasılığı, disk kataloğundaki ortalama arızasız çalışma süresinden (MTTF) hesaplanandan yüksektir. Carnegie Mellon Üniversitesi’nden Schroeder ve Gibson’ın 2007 çalışması yaklaşık 100.000 diskin saha kaydını inceledi. Kataloglardaki MTTF değerleri yılda yüzde 1’in altında arızaya karşılık geliyordu. Sahada ise yıllık değişim oranı çoğu sistemde yüzde 2 ile 4 arasındaydı ve bazı sistemlerde yüzde 13’e çıktı. Rebuild penceresinin taşıdığı risk bu yüzden katalogdaki sayıdan hesaplanandan büyüktür.
Aynı çalışmada arızalar birbirinden bağımsız gelmedi. Bir haftada değiştirilen disk sayısı, ertesi haftanın sayısını güçlü biçimde önceden haber veriyordu. Çalışma bunun olası sebepleri arasında aynı odadaki bütün diskleri birlikte etkileyen sıcaklık gibi ortam etkenlerini sayar. Rebuild sırasında ikinci arızanın olasılığının, yıllık arıza oranını birkaç saate bölerek iyi tahmin edilemeyeceğini de yazar. Örnekteki defterler de aynı rafta, aynı rutubette durur ve birlikte yıpranır.
Okunmamış Sektör ve Düzenli Tarama
Rebuild’in ikinci tehlikesi, sağlam sanılan disklerdeki okunamayan sektörlerdir. Disk bir sektörün bozulduğunu ancak o sektörü okumaya çalıştığında fark eder. Aylardır açılmayan bir arşiv dosyasının sektörü bu sürede sessizce bozulmuş olabilir. Buna gizli sektör hatası (latent sector error) denir. Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden Bairavasundaram ve arkadaşlarının 2007 çalışması 32 ay boyunca 1,53 milyon diski izledi ve disklerin yaklaşık otuzda birinde en az bir gizli sektör hatası buldu. Rebuild sırasında ise hayatta kalan her disk baştan sona okunur ve bu sektörlerin hepsine uğranır.
Oran disk sınıfına göre değişti. Büyük kapasiteli ve arşiv işi için üretilen nearline sınıfı disklerde gizli hata, aynı yaştaki enterprise sınıfı disklerin iki katı kadar sık görüldü. Sağlam bir dizide bu hata zararsızdır: md sürücüsü okunamayan bloğun verisini öteki disklerden bulur ve bozuk bloğun üstüne yeniden yazar (md(4)). Tehlike, aynı hatanın RAID 5 rebuild’inde çıkmasıdır. O anda eksik parçayı hesaplayacak başka kaynak kalmamıştır ve o stripe’ın verisi geri hesaplanamaz.
Çözüm, hatayı yedeklilik dururken bulmaktır. md(4), bozuk blokları erken yakalamak için dizideki bütün disklerin bütün bloklarının düzenli olarak okunmasını önerir ve bu işe scrubbing (tarama) der. Tarama aynada kopyaların, parity dizisinde parity’nin tutarlı olup olmadığını da denetler. Bairavasundaram’ın verisinde gizli hataların yarısından fazlası bu tür düzenli taramayla bulundu, yani diski kullanan bir uygulama o sektöre hiç ulaşmadan.
Ubuntu 26.04’te mdadm paketi taramayı zamanlayan iki zamanlayıcıyla gelir. mdcheck_start.timer ayın ilk pazarı gece başlayacak biçimde kuruludur ve başlangıcı bir güne kadar rastgele kaydırır. Açıklaması “MD array scrubbing - continuation” olan mdcheck_continue.timer her gün çalışır. Lab sunucusunda sıradaki tarama zamanlayıcı listesinde ayın ilk pazarına kurulu göründü.
Taramanın neyi düzelttiğini lab’daki dört diskli RAID 5’te denedim. Dizi bağlı değilken bir üye diskin ortasına 64 KB rastgele veri yazdım. Disk o bölgeyi hatasız okuyordu, dizi de bozuk veriyi hata vermeden döndürdü. echo check > /sys/block/md0/md/sync_action ile başlattığım tarama tutarsızlığı buldu ve mismatch_cnt değeri 128 oldu. md(4)‘e göre sayı sektör cinsindendir ve 64 KB, 512 baytlık 128 sektördür. Yani tarama, hiçbir okumanın hata vermediği bir bozulmayı da bulur.
Ardından aynı sysfs dosyasına repair yazarak onarım taramasını çalıştırdım. Sonraki taramada mismatch_cnt sıfıra döndü, ama bozduğum bölge hem diskte hem dizide aynı bozuk veriyle okunmaya devam etti. Dört diskli RAID 6’da sonuç aynı çıktı. md(4)‘e göre repair, RAID 5 ve RAID 6’da tutmayan stripe’a yeni parity yazar. Yani veri parçası doğru kabul edilir ve parity ona uydurulur.
Tarama okunamayan sektörü öteki disklerden onarır, okunabilen ama yanlış olan veriyi ise yalnız sayar. md(4), sağlam bir RAID 5 ya da RAID 6 dizisinde sıfırdan büyük bir mismatch_cnt değerinin bir donanım sorununa işaret ettiğini yazar. Bu sayı bu yüzden izlenir, çünkü sıfırdan büyük bir değer repair’in düzeltemeyeceği bir bozulmanın haberidir.
Örnekteki çaycı defterleri düzenli aralıklarla baştan sona okur. Silinmeye yüz tutmuş bir satır bulursa onu öteki defterlerden hesaplayıp yeniden yazar. Bir defter kaybolduğunda soluk satırla karşılaşmamanın yolu, o satırı defterler sağlamken bulmaktır. Okunan ama yanlış yazılmış bir tutarda ise çaycı yalnız toplamın tutmadığını görür. Hangisinin yanlış olduğunu bilemez ve toplamı tutara göre düzeltir.
Hot Spare: Rebuild’i Bekletmeyen Yedek Disk
Hot spare, dizide boşta bekleyen ve bir disk arızalandığında kimse müdahale etmeden rebuild’i başlatan yedek disktir. md sürücüsü arızalı diski işaretlediği anda yedek diskte eksik veriyi kurmaya başlar (md(4)). Hot spare yoksa korumasız süre arızayla başlar ve yeni disk gelip takılana kadar uzar. Cuma akşamı arızalanan bir disk, pazartesi sabahına kadar rebuild’i başlamamış bir dizi demektir.
Lab’daki dört diskli RAID 5’e beşinci diski hot spare olarak ekleyip bir diski arızalı işaretledim. Çekirdek log’unda arıza satırı ile rebuild’in başladığını söyleyen satır arasında birkaç milisaniye vardı ve araya hiçbir komut girmedi. Yedek disk arızalı diskin yerini aldı, arızalı disk ise /proc/mdstat çıktısında (F) işaretiyle listede kaldı. Rebuild bitince dizi dört sağlam diskle çalışıyordu, ama artık yedeği yoktu.
Yedeğin kimseye sormadan devreye girmesi, arızanın kendiliğinden fark edilmeyeceği anlamına da gelir. Dizi sağlam görünür ve yerine yeni bir yedek takılmazsa sıradaki arızada korumasız süre yine arızayla başlar. Arızanın haberi bu yüzden izleme sisteminden gelmelidir. Linux’ta bu uyarının yolunun nasıl sınandığını donanım RAID ve yazılım RAID yazımızda anlattık.
Hangi Seviye Hangi Sunucuya?
Seviyeyi iş yükü, disk sayısı ve disk boyutu birlikte belirler. Aşağıdaki eşlemeler bu üç ölçüte göre kurulmuştur.
| Senaryo | Uygun seviye | Gerekçe |
|---|---|---|
| İki diskli küçük sunucu: domain controller, küçük dosya sunucusu | RAID 1 | İki diskle disk arızasına karşı koruma veren tek seviyedir |
| Veritabanı ya da sanal makine diskleri: sık ve küçük yazma | RAID 10 | Parity cezası yoktur, rebuild yalnız eşin kopyalanmasıdır |
| Dört ile sekiz büyük diskli arşiv ya da yedek hedefi | RAID 6 | Sıralı yazma ağırlıklıdır, rebuild süresince de bir arızaya dayanır |
| Diskleri birkaç TB’ı geçmeyen, okuma ağırlıklı dizi | RAID 5 | Rebuild saatler içinde biter, kapasitenin yalnız bir diski korumaya gider |
| Kaybolursa yeniden üretilebilen geçici veri | RAID 0 | Yalnız hız verir, asıl veri başka bir yerde durur |
Microsoft’un Storage Spaces belgesi aynı ayrımı Windows’un üç düzeni için yapar. Mirror düzenini çoğu kurulum için önerir ve genel amaçlı dosya paylaşımını örnek verir. Parity düzenini arşiv ve yedek gibi çoğunlukla sıralı yazılan iş yüklerine ayırır. Yedekliliği olmayan simple düzeninin ise yalnız geçici ya da kolayca yeniden üretilebilen veride kullanılmasını ister.
Seviyenin yanında iki karar daha verilir. Birincisi hot spare’dir: rebuild penceresinin ne zaman açılacağını o belirler. İkincisi düzenli taramadır: rebuild sırasında okunamayan bir sektörle karşılaşma olasılığını o düşürür.
RAID Yedekleme Değildir
RAID yalnız disk arızasına karşı korur, veri kaybının öteki sebeplerine karşı korumaz. Yanlışlıkla silinen bir klasör bütün disklerden aynı anda silinir. Fidye yazılımının şifrelediği dosya bütün kopyalarda şifrelenir. RAID katmanı yazılan verinin doğru olup olmadığını sorgulamaz, onu yalnız bütün disklere tutarlı biçimde dağıtır. Sunucu yandığında ya da su bastığında dizinin bütün diskleri birlikte gider.
Örnekteki çaycı yanlış bir siparişi yazdığında hata kopya deftere de aynen geçer. Çay ocağını su bastığında asıl defter de kopya defter de aynı raftadır. Hesabı gerçekten koruyan, defterlerin fotokopisinin her akşam binanın dışına götürülmesidir.
Yedeğin kuralları, yani kopyaların farklı ortamda ve farklı yerde durması, veri yedekleme ve felaket kurtarma yazımızın konusudur. Orada da altı çizilen bir ayrıntı var: aynı RAID havuzundaki iki disk iki ayrı ortam sayılmaz. Tek bir RAID dizisinin kurumda nasıl tek nokta arızasına dönüştüğünü single point of failure yazımızda anlattık.
Sonuç: Seviyeyi Rebuild Penceresi Belirler
RAID, bir diskin arızasını işin durmasından ayırır. Seviyeler bu ayrımı farklı bedellerle yapar: RAID 1 ve RAID 10 kapasitenin yarısını, RAID 5 ve RAID 6 küçük yazmalarda ek disk işlemini öder. Seviyeyi seçerken sorulacak soru, bir disk gittiğinde dizinin ne kadar süre ve kaç arızaya karşı korumasız kalacağıdır. Hot spare bu sürenin ne zaman başlayacağını, düzenli tarama da o sürede sürpriz çıkıp çıkmayacağını belirler.
Girişteki benzetmeye dönersek: defterler diskler, satırlar chunk’lar, aynı numaralı satırlar stripe’tır. Siparişi iki deftere sırayla yazmak RAID 0, kopya defter RAID 1, toplam defteri ise parity’dir. Toplamın her sırada başka deftere yazılması RAID 5’i, ikinci toplam RAID 6’yı verir. Defterlerin fotokopisini binanın dışına götürmek ise RAID’in hiçbir seviyesinin yapmadığı iştir: yedek.
RAID Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
Sunucu Kurulumu: Fiziksel, Sanal ve Raporlu Teslim
Sunucu kurulumu: fiziksel ve sanal sunucu, rol kurulumu, yedekleme ve temel sıkılaştırma. Kurulum yerinde bitiyor, teslim ölçülmüş ve raporlu oluyor.
RAID 5 Nedir? RAID 6 ile Farkı ve Hangisi Seçilmeli
RAID 5 nedir, RAID 6'dan farkı ne? Kapasite, küçük yazma maliyeti, rebuild sırasında korumasız kalmak, okunamayan sektör ve hangi diziye hangisi seçilir.
RAID Controller Nedir? Donanım RAID ile Yazılım RAID Farkı
RAID controller nedir, donanım RAID ile yazılım RAID farkı ne? Yazma önbelleği ve bataryası, BIOS RAID, HBA modu, Linux md ve Storage Spaces arasında seçim.
Sunucu ve Kabinet Taşıma: Veri Merkezi Geçişi Planı
Sunucu ve kabinet taşıma: keşif ve kesinti planı, fiziksel söküm ve montaj, yeni tesiste ağ ve ISP geçişi, sistemlerin doğrulanması ve raporlu teslim.
Sunucu ve Storage Satışı: Kapasite, Tedarik, Kurulum
Sunucu ve storage satışı: iş yüküne göre kapasite analizi, rack ve tower sunucu, NAS ve SAN tedariki, kurulum ve garanti süresini izleyen yenileme planı.
Dosya Sunucusu ve NAS Kurulumu: Yetki Matrisi ve Güvenlik
Dosya sunucusu ve NAS kurulumu: departman bazlı yetki matrisi, fidyeye karşı sürüm koruması, dosya erişim kaydı ve eski sunucudan izinleriyle veri taşıma.
Grafana Alert: SQL Sorgusuna E-posta Alarmı ve Silence
Grafana alert kurulumu: SMTP, salt okunur MySQL data source, eşik ve pending period, DatasourceError ve silence, lab'da saatle ölçülen bildirimlerle.
Grafana Upgrade: Yedek, 12'den 13'e Geçiş ve Geri Dönüş
Grafana güncellemesi adım adım: grafana.ini, eklenti ve PostgreSQL yedeği, geri yükleme provası, önce eklentiler, 12.4'ten 13.3'e geçiş ve doğru geri dönüş.
Zabbix 8.0 Upgrade: 7.0 LTS'den Yedekli Geçiş
Zabbix 7.0 LTS'den 8.0'a güncelleme adım adım: sürüm notları, veritabanı ve dosya yedeği, geri yükleme provası, depo paketi, otomatik veritabanı yükseltmesi ve kontrol.
Zabbix Health Check: Kuyruk, Poller ve Housekeeper
Zabbix health check lab ölçümüyle: sağlık panosu, queue, poller doluluğu, önbellek ve housekeeper. Agent, poller ve server durunca ne görünür?
Grafana Dashboard Oluşturma: Panel, Değişken ve USE
Grafana dashboard oluşturma: USE yöntemiyle panel seçimi, Zabbix verisiyle değişkenler, tekrarlayan panel, yenileme yükü ve Viewer sınırı, lab ölçümüyle.
Grafana Kurulumu: Ubuntu 26.04'te PostgreSQL ve Apache
Ubuntu 26.04'e Grafana kurulumu: APT deposu, PostgreSQL veritabanı, Apache arkasında /grafana, admin hesabını kapatmak ve sıkılaştırma adım adım.
Grafana Nedir? Ne İşe Yarar, Zabbix'ten Farkı Ne?
Grafana nedir: Zabbix, Prometheus ve veritabanlarındaki veriyi okuyup tek ekranda gösteren açık kaynak araç. Data source, panel, sürüm ve Zabbix farkı.
Grafana Rehberi: Kurulumdan Dashboard'a Adım Adım
Grafana rehberi: kurulumdan Zabbix bağlantısına, dashboard'dan yedeğe altı adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
Zabbix Grafana Bağlantısı: Eklenti, API Token, Salt Okuma
Zabbix Grafana bağlantısı: eklenti kurulumu, salt okuma Zabbix rolü, API token, Apache'de Authorization başlığı, data source ve ilk Zabbix paneli adım adım.
Zabbix Rehberi: Kurulumdan Alarma Adım Adım İzleme
Zabbix rehberi: kurulumdan agent'a, template'ten alarma ve dashboard'a on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
SMTP Relay Kurulumu: Postfix ile Google Workspace
SMTP relay kurulumu: Postfix'i Google Workspace'in smtp-relay.gmail.com hizmetine TLS ve SMTP AUTH ile bağladım, Zabbix alarmını eskalasyon grubuna yolladım.
Zabbix Dashboard: Widget, Network Map ve NOC Ekranı
Zabbix dashboard tasarımı: hangi widget neyi söyler, network map, Host navigator ile ayrıntı sayfası, slideshow ve kiosk, arıza anında ölçülen gecikmeler.
Zabbix Proxy: Şube İzleme, Kurulum ve Hat Kopukluğu
Zabbix proxy kurulumu: şubede ne zaman gerekir, aktif proxy, PSK ve agent ayarı, hat koptuğunda ölçülen davranış: yerel tampon, geç gelen veri ve alarm.
Zabbix Template ile Sunucu İzleme: CPU, RAM, Disk ve Servis
Zabbix template ile Windows ve Linux sunucuda CPU, RAM, disk ve servis izleme: makroyla eşik, disk keşfi ve trigger'ın açılma süresi lab ölçümüyle anlatılıyor.
Zabbix Trigger ve Alarm: E-posta, Eskalasyon ve Bakım
Zabbix trigger ve alarm ayarı: e-posta bildirimi, eskalasyon, acknowledge, histerezis ve bakım penceresi, lab'da ölçülen saatleriyle adım adım anlatılıyor.
Network İzleme Hizmeti: Sunucu, Hat ve Ağ Cihazları
Network izleme hizmeti: sunucu, internet hattı, switch ve firewall dakika dakika izlenir, alarm geldiğinde aynı ekip müdahale eder. Kapsam, süreç ve fiyat.
Zabbix Agent 2 Kurulumu: GPO, Autoregistration ve PSK
Zabbix Agent 2 kurulumu: Windows'a GPO betiğiyle toplu dağıtım, Linux'a apt, PSK'lı autoregistration ve lab'da ölçülen tuzaklar adım adım anlatılıyor.
Zabbix Kurulumu: Ubuntu 26.04'te 8.0 LTS ve PostgreSQL
Ubuntu 26.04'e Zabbix 8.0 LTS kurulumu: neden Zabbix deposu, PostgreSQL şeması, Apache hatası, web sihirbazı, Admin hesabını kapatmak ve ufw adım adım.
Zabbix Nedir? Nasıl Çalışır, PRTG'den Farkı Ne?
Zabbix nedir: ölçüm toplayan, eşik aşılınca sorun açıp bildiren açık kaynak izleme yazılımı. Server, agent ve trigger mantığı, PRTG ve Nagios ile farkı.
apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo
apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.
chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?
chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?
Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev
Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.
IIS Application Pool Nedir? Kimlik, İzin ve 503 Hatası
IIS application pool nedir, siteyi neden ayırır ve hangi kimlikle çalışır? 401.3 izin hatası, IUSR ve havuz kimliği farkı, 503 ve fabrika ayarları lab'da ölçüldü.
IIS SSL Sertifikası: HTTPS Binding, SAN ve SNI
IIS'te HTTPS nasıl açılır? İç CA'dan SAN'lı sertifika certreq ile alınır, 443 binding'e bağlanır, SNI ile iki site ayrılır. Windows Server 2025'te ölçüldü.
journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log
journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.
Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme
Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.
Linux Dizin Yapısı: /etc, /var, /proc Ne İşe Yarar?
Linux dizin yapısı ve dosya sistemi: kök dizindeki klasörler ne tutar, /etc yapılandırması, /var/log, /proc ve /dev neden dosyadır, disk ağaca nasıl bağlanır?
Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası
Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.
Linux Komutları: Sistem Yöneticisinin Temel Komut Listesi
Linux komutları açılımlarıyla: systemctl, chmod, ls -lh ne demek? Dosya, arama, süreç, ağ, servis, yetki ve disk komutları gerçek çıktılarıyla.
Linux Kullanıcı Yönetimi: useradd, Gruplar ve Parola
Linux'ta kullanıcı ekleme, gruba alma, parola, kilitleme ve silme: useradd, usermod -aG tuzağı, /etc/shadow, chage, nologin ve userdel -r, ölçümlerle.
sudo Nedir? sudoers ile Linux'ta Yetki Vermek
sudo nedir, sudoers nasıl okunur, visudo ile nasıl düzenlenir? Tek komutluk yetki, sudo -i ile -s farkı, parola önbelleği ve auth.log kayıtları, ölçümlerle.
systemd Nedir? systemctl ile Linux Servis Yönetimi
systemd nedir, systemctl ile servis nasıl yönetilir? Unit dosyası, enable ile start farkı, çöken servisin Restart ile geri gelmesi, override ve timer, ölçümlerle.
Ubuntu Statik IP: Netplan ile Ağ Yapılandırması
Ubuntu'da netplan ile statik IP nasıl verilir? YAML dosyası, dosya izni, netplan try ile geri alma, netplan apply, girinti hatası ve cloud-init, ölçümlerle.
Ubuntu Sürüm Yükseltme: 24.04'ten 26.04'e do-release-upgrade
Ubuntu sürüm yükseltme adım adım: 24.04'ten 26.04 LTS'e ön kontrol, snapshot, do-release-upgrade soruları, kaldırılan PHP'nin açtığı açık ve geri dönüş.
Event Viewer Nedir? Windows Log'larını Okumak ve Süzmek
Event Viewer (Olay Görüntüleyicisi) nedir? Log kanalları, Kernel-Power 41, Filter Current Log, Custom View, Get-WinEvent ve doğru log boyutu, lab ölçümüyle.
gpedit.msc: Local Group Policy Editor ve Domain GPO Önceliği
gpedit.msc ile yerel policy yazmak, Registry.pol dosyası ve domain GPO ile çakışınca hangisinin kazandığı: Windows 11 Pro'da gpresult ve reg query ile ölçüldü.
MMC Nedir? .msc Konsolları ve Snap-in Mantığı
MMC nedir, snap-in ne işe yarar, .msc dosyasında ne var? Kendi konsolunuzu kurmak, uzak bilgisayara bağlamak ve user mode ile ekibe vermek, lab ölçümüyle.
Performance Monitor ve Resmon: Windows'ta Darboğaz Bulmak
Performance Monitor ve Resource Monitor ile Windows'ta darboğaz bulmak: süreç süzme, sayaç, logman ile Data Collector Set, Reliability Monitor ve eşikler.
PowerShell Nedir? Windows'u Komutla Yönetmenin Temeli
PowerShell nedir, cmdlet ve pipeline nasıl çalışır? Execution policy hatası, Get-Help, ADAC'ın yazdığı komut ve uzak komut Windows 11 ve Server'da ölçüldü.
Task Manager (Görev Yöneticisi): Süreç, PID ve Başlangıç
Task Manager (Görev Yöneticisi) nasıl kullanılır? CPU'yu dolduran süreci ve PID'ini bulmak, başlangıç programını kapatmak, End task ve Get-Process, ölçümle.
Windows Ağ Ayarları: ncpa.cpl, IPv4 ve DNS
Windows ağ ayarları ncpa.cpl ile nasıl yapılır? IPv4 adresi, DNS sunucusu sırası, interface metric, Settings farkı ve ipconfig ile PowerShell karşılığı.
Windows İşletim Sistemi Yönetimi: Konsollar ve Araçlar
Windows işletim sistemi nasıl yönetilir? Run komutları, PowerShell, registry, Local GPO, Görev Yöneticisi, servisler, disk ve ağ ayarları tek haritada.
Windows Registry Nedir? Hive, Anahtar ve Güvenli Düzenleme
Windows registry (kayıt defteri) nedir? Hive dosyaları, anahtar ve değer türleri, reg export ile yedek, Group Policy'nin yazdığı anahtar ve güvenli düzenleme.
İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden
İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.
Win + R Çalıştır Komutları: msc, cpl ve ms-settings Listesi
Win + R ile açılan Çalıştır kutusunun msc, cpl, ms-settings ve exe komutları: hangisi neyi açar, yönetici olarak nasıl açılır, ClickFix'e karşı ne yapılır.
Domain Controller Yükseltme: Windows Server 2025'e Geçiş
Domain controller yükseltme yanına yeni DC ekleyerek yapılır: Windows Server 2025 DC ekleme, adprep, FSMO devri, demote, DNS kalıntıları ve functional level.
Active Directory Audit Policy: Olay Kayıtlarını Açmak
Active Directory audit policy fabrika ayarında yanlış parolayı DC'ye yazmaz. Önerilen alt kategoriler, GPO ile uygulamak, 4771, 4740 ve 4625'i okumak.
Active Directory Delegation: Helpdesk'e Yetki Devri
Active Directory delegation ile Domain Admins vermeden yetki devri: Delegation of Control Wizard, rol grubu, dsacls, Effective Access ve devri geri almak.
Active Directory İsimlendirme Standardı: PC, Grup ve GPO
Active Directory isimlendirme standardı: bilgisayar, sunucu, kullanıcı, grup, GPO, OU ve yazıcı için kalıp, kod tablosu ve lab'da ölçülen yeniden adlandırma.
Active Directory Nasıl Kullanılır? ADUC ile Günlük Yönetim
Active Directory kullanımı ADUC ile: kullanıcı açma, şablondan kopyalama, parola sıfırlama, kilidin kaynağı, hesabı kapatma, geri alma ve helpdesk'in RSAT'ı.
Active Directory Password Policy: Parola ve Hesap Kilitleme
Active Directory password policy: parola kuralı, hesap kilitleme ve Fine-Grained Password Policy. NIST'in önerisi ve Windows Server 2025 lab'ında ölçülenler.
Active Directory Sağlık Kontrolü: dcdiag ve repadmin
Active Directory sağlık kontrolü dcdiag ve repadmin ile: hangi test neye bakar, kapalı DC çıktıda nasıl görünür, SYSVOL ve saat kontrolü, günlük betik.
Active Directory Sites and Services: Site ve Replikasyon
Active Directory Sites and Services ile site, subnet ve site link tanımlamak: şubedeki istemci hangi DC'ye gider, şubeler arası kopyalama ne zaman olur?
Active Directory Tier Modeli: Yönetici Hesaplarını Ayırmak
Active Directory tier modeli: Tier 0, 1 ve 2, ayrı yönetici hesapları, oturum yasağı GPO'ları ve acil durum hesabı. Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory Yedekleme: System State ve Geri Yükleme
Active Directory yedekleme Windows Server Backup ile: System State, DSRM'de geri yükleme, authoritative restore ve snapshot'ın neden yedek olmadığı.
Authentication Policy Silo: Hesabı Makinelere Bağlamak
Authentication policy silo nedir, nasıl kurulur? Kerberos armoring GPO'su, policy, silo, denetimden zorlamaya ve bayat makine bileti tuzağı lab'da ölçüldü.
gMSA Nedir? Servis Hesabı Parolasını AD'ye Bırakmak
gMSA nedir, nasıl kurulur? KDS root key, izin grubu, servis ve görevde kullanım, authentication policy. Parolayı kimin okuduğu Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Jump Server Nedir? Windows'ta Kurulum ve Kullanım
Jump server nedir, Windows Server 2025'te nasıl kurulur ve kullanılır? Yönetim RDP'sini tek kapıya toplayıp sunucuları ona kilitlemek, lab ölçümleriyle.
krbtgt Parola Sıfırlama: Ne Zaman, Nasıl Yapılır?
krbtgt parolası neden iki kez ve arada beklenerek sıfırlanır? Rutin rotasyon ile ele geçirme sonrası sıfırlamanın farkı ve adımları, lab ölçümleriyle.
LDAP Signing ve Channel Binding: DC'de Zorunlu Kılmak
LDAP signing ve channel binding nedir, DC'de nasıl zorunlu kılınır? Windows Server 2025'in fabrika ayarı, olay 2889 ile izleme ve lab'da ölçülen bind sonuçları.
NTLM Nedir? Kerberos'tan Farkı, NTLM'i Kapatmak
NTLM nedir, Kerberos varken neden hala çalışır? Challenge-response, NTLMv1'in sonu, event log'dan NTLM'i bulmak ve Restrict NTLM ile sunucu sunucu kapatmak.
Protected Users Grubu: Ayrıcalıklı Hesaplara Ek Koruma
Protected Users grubu ne yapar? NTLM'in reddi, dört saatlik TGT, kapanan delegation ve ağsız oturum, Windows Server 2025 lab'ında önce ve sonra ölçüldü.
Windows Defender Firewall: Profiller, Kurallar ve GPO
Windows Defender Firewall nasıl çalışır? Domain, Private ve Public profiller, kuralların öncelik sırası, kuralı GPO ile dağıtmak, kapsam ve firewall log'u.
LAPS Kurulumu: Windows LAPS ile Yerel Yönetici Parolası
Windows Server 2025'te LAPS kurulumu: şema, izinler, GPO, şifreli parola, ADUC LAPS sekmesi ve lokasyona göre helpdesk okuması. Lab domain'inde ölçüldü.
Linux TFTP Sunucusu Kurulumu: tftpd-hpa Adım Adım
Ubuntu'da tftpd-hpa ile TFTP sunucusu kurulumu: --create, --secure ve --umask, dinlenen adres ve varsayılan kurulumun ilk yedeği neden almadığı, lab'da ölçüldü.
Windows Server NPS Kurulumu: RADIUS Sunucusu Adım Adım
Windows Server NPS kurulumu: rolü eklemek, Active Directory'ye kaydetmek, RADIUS istemcisi ve network policy tanımlamak, 6272 ve 6273 kayıtlarıyla doğrulamak.
fail2ban Kurulumu ve Yapılandırması (Ubuntu 24.04)
Ubuntu 24.04'te fail2ban kurulumu, jail.local ve nftables ayarları. maxretry 5 iken ban neden üçüncü denemede düşüyor? Laboratuvarda ölçtüm, çıktılarıyla.
Kurumsal Yedekleme Programı: Veeam Lisansı ve Kurulumu
Kurumsal yedekleme programı seçimi, Veeam lisans tedariki, kurulumu ve yapılandırması. Ücretsiz sürüm ne zaman yeter, lisans neyi sayar, kurulum nasıl yapılır?
Microsoft 365 Kurulumu ve Geçişi: E-posta, Kimlik, Güvenlik
Microsoft 365 kurulumu ve geçişi: tenant ve alan adı kurulumu, eski e-postanın kesintisiz taşınması, Active Directory senkronizasyonu ve MFA yapılandırması.
Microsoft Lisanslama: Windows Server, CAL ve Microsoft 365
Microsoft lisanslama: mevcut lisans analizi, Windows Server çekirdek ve CAL hesabı, doğru Microsoft 365 planı, lisans tedariki ve yenileme takibi.
Sanallaştırma Kurulumu ve Geçişi: Proxmox, Hyper-V, VMware
Sanallaştırma kurulumu ve geçişi: Proxmox, Hyper-V ya da VMware kurulumu, cluster, yedekleme sunucusu ve sanal sunucuların planlı pencerede taşınması.
Active Directory Kurulum Hizmeti: Domain Altyapısı
Kurumsal domain altyapısı kurulumu: domain adı, DC sayısı, OU ve GPO temelinin doğru kurulması, mevcut yapıdan geçiş ve devir. Anahtar teslim kuruyoruz.
Veri Yedekleme Hizmeti: Kurulum, Geri Dönüş Testi ve İzleme
Veri yedekleme hizmeti: yedekleme sunucusu, kopya ve retention policy, geri dönüş testi ve teslim sonrası izleme. Yedeği yedek yapan şey testtir.
Syslog Sunucusu Kurulumu: Ubuntu'da Merkezi Log
Ubuntu 24.04'te rsyslog ile merkezi syslog sunucusu kurulumu: imudp, 514 portu, gönderen başına ayırma, switch bağlama ve disk planı. Lab ölçümüyle.
Cacti Kurulumu: Ubuntu'da SNMP ile Ağ İzleme
Ubuntu 26.04'te Cacti 1.2.31 kurulumu: depo paketi neden yamasız, web sihirbazı, SNMPv3 ile cihaz ekleme, trafik grafiği ve sıkılaştırma adım adım.
RSAT Kurulumu: Windows 11'de GPMC ve ADUC Konsolları
RSAT kurulumu: Windows 10, 11 ve Windows Server'da uzaktan sunucu yönetim araçları, GPMC ve ADUC konsolları, nereden çalıştırılacağı ve neyi yönettiği.
Samba AD DC Kurulumu: Linux'ta Domain Controller
Samba AD DC kurulumu: Ubuntu 24.04'te samba-tool domain provision, iç DNS kararı, Kerberos doğrulaması ve kurulum öncesi/sonrası ölçülmüş port tablosu.
IIS Nedir? Windows Web Sunucusu: Kurulum ve HTTPS
IIS nedir, kurumda neden karşınıza çıkar ve nasıl kurulur? Windows Server 2025'te ölçülmüş kurulum, güvenlik duvarı, site, Windows Authentication ve HTTPS.
Active Directory Certificate Services (AD CS) Kurulumu
Active Directory Certificate Services kurulumu adım adım: Enterprise Root CA yapılandırması, geri alınamayan kararlar, AIA/CDP ayarı ve kurulum doğrulaması.
FreeRADIUS Kurulumu: Ubuntu'da Adım Adım
Ubuntu üzerinde FreeRADIUS ile adım adım kurulum: paket kurulumu, istemci ve kullanıcı tanımı, radtest ile doğrulama ve paket düzeyinde yakalama.
Linux NTP Sunucusu Kurulumu: chrony ile İç Saat Kaynağı
Linux NTP sunucusu kurulumu: Ubuntu'da chrony yapılandırması, allow ile istemci ağı, doğrulama ve izleme. Platform kararı ve Stratum 1 için GPS/PPS.
Ubuntu Server Kurulumu: 26.04 LTS Adım Adım Rehber
Ubuntu Server 26.04 LTS kurulumu adım adım: sürüm seçimi, statik IP, LVM disk düzeni, OpenSSH, Windows'tan ilk bağlantı ve kurulum sonrası kontroller.
Ubuntu Server: LTS, Sıkılaştırma ve Dağıtım Seçimi
Kurumsal Ubuntu Server rehberi: dağıtım karşılaştırması, LTS ve Ubuntu Pro destek takvimi, paket yönetimi, sıkılaştırma ve Active Directory entegrasyonu.
Windows Server 2025: Roller ve Lisanslama
Windows Server sürümleri, çekirdek bazlı lisanslama ve CAL modeli, sunucu rolleri ve destek yaşam döngüsü: hangisini ne zaman kuracağınızın kurumsal rehberi.
Domain'e Bilgisayar Ekleme: Adımlar, Ön Koşullar ve Hatalar
Windows 11 bilgisayarı ve sunucuyu domain'e ekleme: DNS, saat ve ad ön koşulları, nesneyi önceden açma, Add-Computer ve lab'da ölçülen katılım hataları.
Windows Server DHCP Kurulumu: Scope, Rezervasyon, Failover
Windows Server DHCP kurulumu: scope, exclusion, rezervasyon ve failover. Lab'da ölçtük: sunucu seçenekleri partnere gitmez, yedek kendiliğinden devralmaz.
Kurumsal Veri Yedekleme ve Felaket Kurtarma Çözümleri
Kurumsal veri yedekleme ve felaket kurtarma: 3-2-1-1-0 kuralı, RTO/RPO hedefleri, immutable storage ve düzenli geri yükleme testiyle yedekleme çözümleri.
Active Directory Güvenlik Sıkılaştırması Rehberi
Active Directory güvenlik sıkılaştırması adım adım: Tier modeli, jump server, LAPS, gMSA, Protected Users, NTLM, LDAP signing, denetim ve krbtgt, lab ölçümleriyle.
Active Directory Kullanıcı, Grup ve OU Yönetimi (AGDLP)
Active Directory OU tasarımı Tier modeliyle, kullanıcı ve grup açmak, AGDLP ile dosya izni: lab'da ölçülen varsayılanlar ve yanıltıcı hatalar.
Active Directory GPO Yönetimi: Group Policy Rehberi
Active Directory'de GPO oluşturma, OU'ya linkleme, LSDOU sırası, Enforced ve Block Inheritance. gpupdate ve gpresult ile Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory DNS Yapılandırması: Forwarder ve Zone
Active Directory DNS yapılandırması: forwarder, reverse zone ve PTR, conditional forwarder, split-brain DNS ve scavenging, Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Microsoft Entra ID Connect Kurulumu: AD'yi Buluta Bağlama
Microsoft Entra ID Connect kurulumu, UPN senkronizasyonu ve Seamless SSO yapılandırması. Active Directory kullanıcılarını Microsoft 365'e tek kimlikle bağlayan adım adım rehber.
Active Directory UPN Suffix Yapılandırması
Active Directory'de alternatif UPN suffix ekleme, kullanıcı UPN'ini tek tek ya da PowerShell ile toplu değiştirme. Eski UPN'in hala çalıştığı lab'da ölçüldü.
Active Directory Kurulumu: Windows Server 2025'te İlk DC
Windows Server 2025'te Active Directory kurulumu: domain adı, DC promotion, DNS ve saat, dcdiag, Recycle Bin ve ikinci DC. Her adım lab'da ölçüldü.
Active Directory Rehberi: Mimari, Kurulum ve Yönetim
Active Directory nedir, nasıl kurulur ve yönetilir? Sunucudan güvenliğe on dokuz adımlık kontrol listesi, her adım lab'da ölçülen kendi yazısına bağlı.
Windows Server 2025 Kurulum Rehberi: Adım Adım
Windows Server 2025 kurulumu adım adım: sürüm ve evaluation seçimi, kurulum ekranları, sabit IP, ad, saat dilimi, güncelleme, yerleşik hesap ve RDP güvenliği.
Hypervisor Nedir? Sanallaştırma Katmanı Nasıl Çalışır
Hypervisor bir işletim sistemine sahte donanım sunar. Tip 1 ve Tip 2 farkı, vCPU ve RAM overcommit, snapshot ile yedek ayrımı ve doğru boyutlandırma.
Veri Merkezi Migration: Taşıma Planı ve Kesinti Penceresi
Veri merkezi taşıma nasıl planlanır: envanter ve bağımlılık analizi, kesinti penceresi, her adım için geri dönüş planı ve taşıma gecesinde doğrulama sırası.
Ücretsiz Değerlendirme
Bir disk giderse sunucunuzdaki dizi kaç gün korumasız kalır? Seviyesine ve disklerine birlikte bakalım.
İçindekiler
Ana Hizmet
BT Sistem Yönetimi