BT Sistem Yönetimi

NTLM Nedir? Kerberos'tan Farkı, NTLM'i Kapatmak

NTLM nedir, Kerberos varken neden hala çalışır? Challenge-response, NTLMv1'in sonu, event log'dan NTLM'i bulmak ve Restrict NTLM ile sunucu sunucu kapatmak.

İlker Pehlivan

NTLM (NT LAN Manager), Windows’un Kerberos’tan önceki kimlik doğrulama protokolüdür. Sunucu istemciye rastgele bir soru (challenge) gönderir, istemci soruyu parolasından türetilen anahtarla işleyip cevap verir. Hesap bir domain hesabıysa sunucu cevabı domain controller’a doğrulatır.

İki protokolde de parola ağdan geçmez. Fark biletle ilgili: Kerberos’ta istemci domain controller’dan bir kez bilet alır ve sunucuya o bileti gösterir. NTLM’de bilet yoktur, her bağlantıda soru ve cevap baştan yapılır. Bugün bir Active Directory domain’inde varsayılan protokol Kerberos’tur, ama NTLM her Windows’ta hala yüklüdür ve Kerberos’un çalışamadığı her durumda sessizce devreye girer.

Çalıştığım yerlerde Kerberos’un adını bilen çoktu, ne işe yaradığını bilen azdı. NTLM’i ise duyan neredeyse yoktu. Oysa Kerberos her oturum açılışında, NTLM de Kerberos’un bilet kesemediği her bağlantıda çalışıyor.

Bu yazıdaki her davranışı lab’da ad.sistemkusu.com domain’inde ölçtüm: Windows Server 2025 domain controller dc01, üye sunucu srv01 ve Windows 11 istemci ankmuh01. İstemcide bir muhasebe kullanıcısı olarak srv01’deki paylaşıma önce adıyla, sonra IP adresiyle bağlandım. Aradaki farkı paketlerde ve üç makinenin event log’unda izledim. Sonra NTLM’i önce denetleyip sonra kısıtladım. Yazı, Kerberos’un bilet mantığını bildiğinizi varsayıyor, çünkü NTLM tam da Kerberos’un bilet kesemediği yerde devreye giriyor. Bilet mantığını Kerberos nedir yazımızda anlattık.

Doğrudan kapatma adımlarına geçmek isterseniz Restrict NTLM bölümüne atlayabilirsiniz.

NTLM Nedir? Challenge-Response ile Kimlik Doğrulama

AD serisinin otel benzetmesinde Kerberos bileti, ön bürodan bir kez alınan ve üstünde bitiş saati yazan oda kartıdır: misafir kartı her kapıda kendisi okutur, kapı ön büroyu aramaz. NTLM’de kart yoktur. Misafir bir kapıya her geldiğinde kapıdaki görevli ön büroyu arar, ön büro misafire yalnız onun cevaplayabileceği bir soru sorar ve cevabı kendi kaydıyla karşılaştırır.

NTLM benzetmesi: otel koridorunda bir misafir oda kartını kapının okuyucusuna okutuyor, yan kapıda görevli dahili telefonla ön büroyu arıyor, ikinci misafir bekliyor
Kerberos'ta misafirin oda kartı vardır, kapı ön büroyu aramaz. NTLM'de kart yoktur: kapıdaki görevli her girişte ön büroyu arar, ön büro misafire yalnız onun cevaplayabileceği bir soru sorar.

Teknik karşılığı üç mesajdır. Lab’da istemciden sunucuya IP ile bağlanırken yakaladığım paketlerde üçü de görünüyor:

Wireshark'ta ntlmssp süzgeci: NTLMSSP_NEGOTIATE, NTLMSSP_CHALLENGE ve kullanıcı adı açık görünen NTLMSSP_AUTH paketleri kırmızı çerçevede
SMB oturum kurulumunun içinde üç NTLM mesajı. Üçüncü paketin özetinde kullanıcı adı açık metin olarak görünüyor.
  1. NEGOTIATE (istemci → sunucu): istemci NTLM konuşmak istediğini ve desteklediği seçenekleri bildirir.
  2. CHALLENGE (sunucu → istemci): sunucu rastgele bir sayı gönderir. Lab’daki paket 421 bayttı.
  3. AUTH (istemci → sunucu): istemci, parolasının hash’inden türettiği anahtarla bu sayıyı ve kendi ürettiği bir sayıyı işler, sonucu kullanıcı adıyla birlikte gönderir. Lab’da NTLMv2 cevabı 378 bayttı.

Sunucu domain hesabının parolasını bilmez, bu yüzden cevabı domain controller’a iletir ve DC kendi kaydıyla doğrular. Bu iletme lab’da dc01’in log’una olay 4032 olarak düştü: The DC DC01 processed a forwarded NTLM authentication request.

NTLM ile bir domain hesabının kimlik doğrulaması, üç taraf. 1 istemci sunucuya NEGOTIATE gönderir. 2 sunucu istemciye rastgele bir sayı, CHALLENGE gönderir. 3 istemci sayıyı parolasının hash'inden türetilen anahtarla işleyip AUTH olarak gönderir, parola ağdan geçmez. 4 sunucu parolayı bilmediği için cevabı domain controller'a iletir, DC bunu olay 4032 olarak kaydeder. 5 DC cevabı kendi kaydıyla doğrulayıp sonucu sunucuya döndürür. Kerberos'ta ise istemci ön bürodan bir kez bilet alır ve sunucu her bağlantıda DC'ye gitmez. İstemci Sunucu Domain controller ankmuh01 srv01 dc01 1 NEGOTIATE 2 CHALLENGE: rastgele sayı 3 AUTH: kullanıcı adı ve cevap 4 cevabı iletir (olay 4032) 5 doğrulandı parola ağdan geçmez Kerberos'ta sunucu her bağlantıda DC'ye gitmez: istemci bileti bir kez alır ve kendisi sunar.
NTLM'de kimliği sunucu değil DC doğrular, sunucu yalnız aracıdır. Her yeni bağlantı bu beş adımı yeniden yürütür.

Paketi parola için de taradım: parola ne düz metin ne UTF-16 olarak pakette vardı. Kullanıcı adı ise açık metindi. Paketteki şey parolanın kendisi değil, parolanın hash’inden türetilen bir cevaptır ve NTLM’in risklerinin kaynağı da budur.

Kerberos Varken NTLM Neden Çalışır?

Kerberos’un bileti bir hizmet adına, SPN’e (Service Principal Name) kesilir: cifs/srv01.ad.sistemkusu.com gibi. İstemci hizmetin adını bilmiyorsa ya da hesap Kerberos’u konuşamıyorsa bilet de olmaz ve Windows sormadan NTLM’e geçer. Lab’da aynı paylaşıma üç farklı biçimde bağlandım:

Bağlantıklistsrv01 4624: Authentication Packageİstemcideki sebep (4020)
\\srv01.ad.sistemkusu.com\MuhasebeAnkara, domain hesabıcifs/srv01... bileti varKerberosolay yok
\\192.168.1.22\MuhasebeAnkara, domain hesabıyeni bilet yokNTLM, NTLM V2The target name contains an IP address.
Adıyla, srv01’in yerel Administrator hesabıhiç bilet yokNTLM, NTLM V2No Line of Sight could be established with a Domain Controller.

Üç satır NTLM’in nereden geldiğini gösteriyor:

  1. IP adresi: bir betik, bir yazıcı tanımı ya da bir uygulama sunucuya IP ile bağlanıyorsa Kerberos’un kesebileceği bir SPN yoktur. Bağlantı başarılı olduğu için kimse fark etmez. SMB yazımızda aynı düşüşü paylaşım tarafından ölçtük.
  2. Yerel hesap: sunucunun kendi hesabını DC tanımaz, bu yüzden sunucunun adı kullanılsa da Kerberos olmaz. dc01’in log’unda bu bağlantı için hiçbir olay yoktu: yerel hesabın doğrulaması DC’ye hiç gitmedi.
  3. Workgroup ve domain dışı makine: ikinci satırın büyük hali. DC’si olmayan her ortamda tek yol NTLM’dir.

Bir dördüncü sebep yanlış ya da eksik SPN’dir: uygulama bir servis hesabıyla çalışır ama SPN o hesaba yazılmamıştır. Bunu Kerberos yazımızın sessiz düşüş bölümünde ölçtük.

Örnekteki otelde IP ile bağlanmak, oda numarası yerine “üçüncü kat koridorun sonundaki kapı” demek gibidir. Ön büro o tarife kart kodlayamaz, görevli de kapıda ön büroyu arayıp soru sordurur. Kapı açılır, ama artık her girişte ön büro aranır.

IP Adresine Kerberos Bileti Kesilebilir mi? IP’li SPN

Kesilebilir, ama fabrika ayarında kapalıdır ve Microsoft bunu son çare olarak tarif eder. Windows 10 ve Windows Server 2016’dan beri istemci, SPN’de sunucu adı yerine IPv4 ya da IPv6 adresi kabul edebiliyor. Özellik, IP ile bağlanma alışkanlığı için değil, koduna IP adresi gömülmüş uygulamalar için eklendi. Bu uygulamalar NTLM’e düşer ve NTLM kapatılınca bozulur.

Çalışması için iki tarafın da elle ayarlanması gerekir:

  1. İstemci: kayıt defterinde TryIPSPN değeri. Fabrika ayarında bu değer yok. IP ile bağlanacak her istemciye ayrı ayrı yazılır:

    CMD
    reg add "HKLM\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Policies\System\Kerberos\Parameters" /v TryIPSPN /t REG_DWORD /d 1 /f
  2. Sunucu: IP adresli SPN, sunucunun bilgisayar hesabına elle kaydedilir.

SPN’i ADUC’ta yazmak için View → Advanced Features’ı açın ve srv01’in Properties penceresine geçin:

  1. Attribute Editor sekmesinde servicePrincipalName satırını seçip Edit deyin.
  2. Value to add alanına host/192.168.1.22 yazın, Add ve OK deyin.
SRV01 Properties üstünde Multi-valued String Editor: servicePrincipalName özniteliği ve Value to add alanındaki host/192.168.1.22 kırmızı çerçevede, altta mevcut sekiz SPN
Listedeki sekiz SPN bilgisayar hesabında zaten vardı ve hepsi adla yazılı. IP'li değer Add'den sonra listenin başına eklenir.

Aynı işin komut karşılığı:

CMD
setspn -s host/192.168.1.22 srv01

Microsoft’un tavsiyesi açık. IP adresleri çoğu zaman geçicidir ve DHCP kirası yenilendikçe çakışma ve kimlik doğrulama hatası doğurur. Bu yüzden IP’li SPN yalnız DNS adına geçmek imkansızsa kullanılır. Bir SPN aynı anda tek bir hesapta durabildiği için adresi SPN’e yazılan sunucunun IP’si sabit olur, DHCP kullanılıyorsa rezervasyonla.
Microsoft Learn, Configuring Kerberos for IP Address (Mayıs 2025).

Lab’da ankmuh01’den srv01’deki paylaşıma IP adresiyle bağlanıp ayarları adım adım ekledim. Her adımda istemcinin bilet listesine (klist) ve srv01’in 4624 olayına baktım:

Durumklistsrv01 4624İstemcide 4020
Ayar yokbilet yokNTLM, NTLM V2var: “The target name contains an IP address.”
Yalnız sunucuda SPNbilet yokNTLM, NTLM V2var
SPN ve TryIPSPN, yeniden başlatmadanbilet yokNTLM, NTLM V2var
SPN ve TryIPSPN, yeniden başlattıktan sonracifs/192.168.1.22 biletiKerberosyok

Yalnız sunucu tarafı yetmedi, istemci ayarı da yeniden başlatmadan işlemedi. İş istasyonu servisini yeniden başlatmak da yetmedi, ankmuh01’i tamamen yeniden başlatınca bilet geldi:

Çıktı
#1>     Client: emre.sahin @ AD.SISTEMKUSU.COM
        Server: cifs/192.168.1.22 @ AD.SISTEMKUSU.COM
        KerbTicket Encryption Type: AES-256-CTS-HMAC-SHA1-96
        Ticket Flags 0x40a10000 -> forwardable renewable pre_authent name_canonicalize
        Kdc Called: dc01.ad.sistemkusu.com

Bilet host/192.168.1.22 adıyla kaydettiğim SPN’den kesildi, ama listede cifs/192.168.1.22 olarak göründü. Dosya paylaşımı host SPN’iyle karşılanıyor.

RDP’de aynı SPN yetmedi. mstsc /v:192.168.1.22 yine NTLM’e düştü ve sertifika uyarısı çıktı. İstemcinin 4020 olayı sebebi yazdı: hedef TERMSRV/192.168.1.22, “The target name could not be resolved by Kerberos”. setspn -s TERMSRV/192.168.1.22 srv01 ile RDP’nin SPN’ini de ekleyince bağlantı Kerberos ile açıldı ve sertifika uyarısı çıkmadı. IP’li SPN her hizmet için ayrı kaydedilir: dosya paylaşımı için host, RDP için TERMSRV.

Pratik sonucu şu: önce bağlantı adla yapılır. Bir betiği, yazıcı tanımını ya da RDP kısayolunu IP’den sunucu adına çevirmek bedavadır, her istemcide yeniden başlatmasız çalışır. IP’li SPN ise sunucu başına her hizmet için ayrı bir kayıt, istemci başına bir kayıt defteri değeri ve bir yeniden başlatma ister. Kodu değiştirilemeyen bir uygulama NTLM’i kapatmanın önünde duruyorsa devreye girer.

NTLM’in Riskleri: Relay, Pass-the-Hash, Çevrimdışı Kırma

Parolanın paketten geçmemesi NTLM’i güvenli yapmaz. Üç saldırı NTLM’in yapısından çıkar:

  1. Relay: saldırgan istemciyle sunucu arasına girer. Sunucunun sorusunu gerçek istemciye iletir, istemcinin cevabını alıp kendi açtığı başka bir oturumda kullanır. Örnekteki otelde bu, görevlinin sorusunu dinleyip gerçek misafire sorduran ve cevabı başka bir kapıda okuyan kişidir. NTLM’de cevap, kimin için üretildiğini bağlamadıkça başka bir kapıda da geçer.
  2. Pass-the-hash: cevabın anahtarı parolanın kendisi değil hash’idir. Bir makineden hash’i alan saldırgan parolayı bilmeden NTLM ile kimlik doğrulayabilir.
  3. Çevrimdışı kırma: yakalanan CHALLENGE ve AUTH çifti, zayıf parolalarda sözlük saldırısıyla çevrimdışı denenebilir. Lab’da bunu denemedim. Sınırı parola uzunluğudur, brute force yazımızda anlattık.

Relay’e karşı Microsoft’un yerleşik iki önlemi lab paketinde göründü: AUTH mesajında MIC (bütün mesajı imzalayan alan, MIC Status: Protected) ve Channel Bindings alanı. SMB’de channel binding sıfırlarla doluydu, çünkü SMB bağlantısı TLS taşımaz. LDAP için signing ve channel binding’i LDAP signing ve channel binding yazımızda ölçtük. AD CS’nin web uçlarına yapılan relay için Microsoft’un önerisi EPA ve SSL zorunluluğudur.
Microsoft Support, KB5005413: Mitigating NTLM Relay Attacks on AD CS.

NTLMv1, NTLMv2 ve LAN Manager Authentication Level

NTLM tek bir protokol değil bir ailedir: LM, NTLMv1 ve NTLMv2. Hangisinin gönderileceğini ve kabul edileceğini Network security: LAN Manager authentication level belirler (kayıt defterinde HKLM\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\Lsa\LmCompatibilityLevel). Altı seviyesi var:

SeviyeAyarın adıİstemci gönderirDC kabul eder
0Send LM & NTLM responsesLM, NTLMv1hepsi
1Send LM & NTLM - use NTLMv2 session security if negotiatedLM, NTLMv1hepsi
2Send NTLM response onlyNTLMv1hepsi
3Send NTLMv2 response onlyNTLMv2hepsi
4Send NTLMv2 response only. Refuse LMNTLMv2NTLMv1, NTLMv2
5Send NTLMv2 response only. Refuse LM & NTLMNTLMv2yalnız NTLMv2

Microsoft Learn, Network security: LAN Manager authentication level.

Lab’daki üç makinede bu değer kayıt defterinde yoktu ve istemcinin yerel policy’sinde Not Defined görünüyordu. Tanımsız değer Windows’un kendi varsayılanıdır, NTLMv2 gönderir.

Windows 11 24H2 ve Windows Server 2025’te NTLMv1 kaldırıldı.
Microsoft Support, KB5066470: Upcoming changes to NTLMv1 in Windows 11, version 24H2 and Windows Server 2025, Ağustos 2025.

Bunu istemcide sınadım. ankmuh01’in yerel policy’sinde seviyeyi Send NTLM response only’ye (2) çektim, yani NTLMv1 istedim. IP ile bağlantı yine kuruldu ve hem istemcinin 4020 olayı hem sunucunun 4624 olayı NTLM V2 dedi. İstemci NTLMv1 göndermedi. Sonra iki sunucuyu Microsoft’un önerdiği 5’e (Refuse LM & NTLM) çektim, istemcinin varsayılan ayarıyla bağlantı çalışmaya devam etti.

NTLM Nasıl Olmalı?

Microsoft’un NTLM’den çıkış sırası üç adımdır ve sırası değişmez:

  1. Denetle: kimin, nereden, hangi sunucuya NTLM ile bağlandığını event log’dan çıkar. Microsoft bu analizin büyük ortamda aylar sürebildiğini yazıyor.
  2. Sunucu sunucu kısıtla: önce en az kullanılan sunucuda gelen NTLM’i reddet, sonra kapsamı genişlet. Kaçınılmaz bağlantılar için istisna listesi tut (Add server exceptions in this domain, Add remote server exceptions for NTLM authentication).
  3. Domain genelinde kapat: ancak denetim boş döndüğünde.
    Microsoft Learn, NTLM overview ve Viewing events for assessing NTLM usage.

Bunlara ek olarak LAN Manager authentication level DC’lerde ve sunucularda 5’e çekilir. Bu NTLM’i kapatmaz, yalnız NTLMv2’yi zorunlu yapar.

NTLM Kullanımını Bulmak: Event Log

Windows 11 24H2 ve Windows Server 2025’te NTLM’in kendi log’u var: Applications and Services Logs → Microsoft → Windows → NTLM → Operational. Lab’da bu günlük üç makinede de fabrika ayarında açıktı ve ben hiçbir şey yapmadan olay biriktirmişti: dc01’de 1.142, srv01’de 169 olay.

GPMC’de onu yöneten iki ayar var: Administrative Templates → System → NTLM → NTLM Enhanced Logging ve DC için System → Net Logon → Log Enhanced Domain-wide NTLM Logs. İkisi de Not Configured idi ve yardım metinleri yapılandırılmadığında log’un üretildiğini söylüyor.
Microsoft Support, KB5064479: Overview of NTLM auditing enhancements, Temmuz 2025.

IP ile tek bir bağlantı üç makinede üç olay bıraktı:

MakineOlayNe söyler
İstemci (ankmuh01)4020Hangi kullanıcı, hangi hedefe, neden NTLM kullandı (Reason)
Sunucu (srv01)4022Hangi istemci NTLM ile bağlandı, NTLM sürümü
DC (dc01)4032DC’nin ilettiği doğrulama: istemci, sunucu, hedef SPN

Teşhiste en değerlisi istemcinin 4020’si, çünkü sebebi yalnız o yazar:

Çıktı
This machine attempted to authenticate to a remote resource via NTLM.

Client Information:
	Username: emre.sahin
	Domain: SISTEMKUSU
	Hostname: ANKMUH01
	Sign-On Type: Single Sign-On

Target Information:
	Target Machine: srv01.ad.sistemkusu.com
	Target Domain: ad.sistemkusu.com
	Target Resource: cifs/192.168.1.22
	Target IP: 192.168.1.22

NTLM Usage:
	Reason ID: 7
	Reason: The target name contains an IP address.

NTLM Security:
	NTLM Version: NTLMv2
	MIC Status: Protected

İstemcinin log’una her makinede ayrı ayrı bakmak zordur. Domain geneli için DC’nin 4032’leri ve eski yöntemin denetim olayları kullanılır.

Restrict NTLM Denetim Ayarları

Microsoft’un önceki sürümlerden beri var olan yöntemi, kısıtlama ayarlarının denetim kipidir. Lab’da iki GPO açtım, adları isimlendirme standardımıza göre:

  1. PC_DC_NTLM_DENETIM, Domain Controllers OU’suna bağlı: Network security: Restrict NTLM: Audit NTLM authentication in this domain = Enable all.
  2. PC_TIER1_NTLM, Tier 1\Sunucular OU’suna bağlı: Network security: Restrict NTLM: Audit Incoming NTLM Traffic = Enable auditing for all accounts.

Yol iki ayar için de aynı: Computer Configuration → Policies → Windows Settings → Security Settings → Local Policies → Security Options.

Group Policy Management Editor'de Security Options ve Network security: Restrict NTLM: Audit NTLM authentication in this domain penceresinde Enable all seçimi kırmızı çerçevede
DC'deki denetim ayarı domain hesaplarının NTLM doğrulamalarını DC'nin log'una yazar. Engellemez, yalnız engellense kimin etkileneceğini gösterir.

Aynı IP bağlantısı bu kez yeni olaylar üretti: dc01’de 8004, srv01’de 8003 ve 8002. Üçü de “bu ayar Deny olsaydı bu bağlantı engellenecekti” der ve hangi ayara bakılacağını söyler. Kullanıcıyı ve iş istasyonunu verir, NTLM sürümünü ve hedef SPN’i vermez. Yeni log’un 4032 ve 4022’si ise sürümü ve hedefi verir. İkisini birlikte okumak, kısıtlamadan kimin etkileneceğini o bağlantının neden NTLM kullandığıyla birleştirir.

NTLM’i Kısıtlamak: Restrict NTLM ile Sunucu Sunucu

Denetimden sonra srv01’de gelen NTLM’i domain hesapları için reddettim. Aynı GPO’da (PC_TIER1_NTLM): Network security: Restrict NTLM: Incoming NTLM traffic = Deny all domain accounts.

PC_TIER1_NTLM GPO'sunda Network security: Restrict NTLM: Incoming NTLM traffic penceresi, Deny all domain accounts seçili ve uyumluluk uyarısı, Security Options kırmızı çerçevede
Üç seçenek var: Allow all, Deny all domain accounts, Deny all accounts. Pencere seçim yaparken uyarıyor, OK'e basınca bir onay daha istiyor.

OK’e basınca GPMC bir onay penceresi daha açtı: You are about to change this setting to a value that may affect compatibility with clients, services, and applications. gpupdate’ten sonra istemciden iki bağlantı denedim:

CMD
net use \\192.168.1.22\MuhasebeAnkara
Çıktı
System error 67 has occurred.

The network name cannot be found.
CMD
net use \\srv01.ad.sistemkusu.com\MuhasebeAnkara
Çıktı
The command completed successfully.

IP ile bağlantı yaklaşık 25 saniye bekledikten sonra reddedildi, adıyla bağlantı Kerberos ile çalıştı. Kısıtlamanın amacı tam olarak buydu: Kerberos kullanabilen her bağlantı çalışmaya devam eder, NTLM’e düşen bağlantı düşer.

Ölçümden sonra ayarı Allow all’a çektim ve iki GPO’nun linkini kaldırdım. Burada beklenmedik bir sonuç çıktı.

Teşhis İçin İki Sorgu

Sunucuda son NTLM olayları:

PowerShell
Get-WinEvent -LogName Microsoft-Windows-NTLM/Operational -MaxEvents 20 | Format-Table TimeCreated, Id, LevelDisplayName -AutoSize

Security log’unda NTLM ile açılan oturumlar, kullanıcı ve kaynak IP ile:

PowerShell
Get-WinEvent -FilterHashtable @{LogName='Security';Id=4624} -MaxEvents 300 | Where-Object { $_.Properties[10].Value -eq 'NTLM' } | Select-Object -First 8 TimeCreated, @{n='User';e={$_.Properties[5].Value}}, @{n='Pkg';e={$_.Properties[10].Value}}, @{n='LmPkg';e={$_.Properties[14].Value}}, @{n='Ip';e={$_.Properties[18].Value}} | Format-Table -AutoSize

İkinci sorgu lab’da sekiz satır döndürdü ve hepsinde paket NTLM, sürüm NTLM V2 idi. LmPkg sütununda NTLM V1 görürseniz o bağlantıyı yapan istemci önceliklidir.

Microsoft NTLM’i Kaldırıyor mu? Üç Aşamalı Plan

Hemen kaldırmıyor, önce fabrika ayarında kapatıyor. Microsoft Ocak 2026’da yayımladığı planda ağ üzerindeki NTLM’i bir sonraki büyük Windows Server sürümünde kapalı getireceğini yazdı. Tamamen kaldırmak daha sonraki sürümlerin işidir ve bunun için bir tarih verilmedi. Plan üç aşamadır ve Microsoft tarihlerin değişebileceğini ayrıca belirtiyor:

  1. Görünürlük, bugün: gelişmiş denetim (enhanced NTLM auditing), NTLM’in nerede ve neden kullanıldığını yazar. Yukarıda okuduğumuz NTLM Operational log’u bu denetimin çıktısıdır ve Windows Server 2025 ile Windows 11 24H2’den beri vardır.
  2. Düşüş sebeplerini gidermek, 2026’nın ikinci yarısı: DC’ye doğrudan ulaşamayan istemci için IAKerb ve local KDC, yerel hesap için local KDC gelir. NTLM’i kendi koduna sabitlemiş Windows bileşenleri de önce Kerberos’u dener. Bu çözümler Windows Server 2025 ve Windows 11 24H2 ve sonrası içindir.
  3. Fabrika ayarında kapalı, bir sonraki büyük Windows Server sürümü: ağ üzerindeki NTLM kapalı gelir ve kullanmak için yeni policy ayarlarıyla açıkça yeniden açılması gerekir. Bilinmeyen SPN’li hedef, IP adresiyle yapılan istek ve domain’e katılmış makinedeki yerel hesap gibi yalnız NTLM’le çalışan durumlar için Windows yerleşik destek getirecek.

İki yeni ad, bu yazının ölçtüğü düşüş sebeplerine verilen cevaptır. IAKerb, DC’yi göremeyen istemcinin Kerberos mesajlarını DC’yi görebilen hedef sunucu üzerinden iletmesini sağlayan bir Kerberos uzantısıdır. Local KDC ise makinenin kendi yerel hesap veritabanı (SAM) üstünde çalışan bir Kerberos bilet merkezidir, yerel hesapla yapılan uzak bağlantıyı da Kerberos ile doğrular.

Bağlantı türlerini karşılaştıran lab tablosundaki iki NTLM satırı da Microsoft’un listesinde duruyor: yerel hesap local KDC’nin, IP adresiyle bağlantı üçüncü aşamadaki yerleşik desteğin konusudur.

Fabrika ayarında kapalı olmak, kaldırılmak demek değildir. Üçüncü aşamada NTLM işletim sisteminde kalır ve hala gerekiyorsa policy ile yeniden açılır.

Microsoft’un bugün önerdiği işler bu yazının sırasıyla aynıdır: gelişmiş denetimi açıp NTLM’in nerede kullanıldığını bulmak, uygulama ve servis bağımlılıklarını çıkarmak, kritik iş yüklerinin Kerberos ile çalıştığını doğrulamak ve NTLM kapalı yapılandırmayı önce canlı olmayan bir ortamda denemek. Bugün event log’dan çıkardığınız her NTLM bağlantısı, yeni sürüme geçtiğinizde ilk bakılacak bağlantıların listesidir.
Microsoft Windows IT Pro Blog, Advancing Windows security: Disabling NTLM by default, Ocak 2026. IAKerb ve local KDC’nin tanımı: The evolution of Windows authentication.

Sonuç: NTLM Sessizce Çalışır, Günlük Konuşturur

NTLM’in en büyük riski kendisi değil, görünmez olmasıdır. Lab’da IP ile yapılan bir bağlantı hiçbir uyarı vermeden Kerberos yerine NTLM kullandı. Sebebini yalnız istemcinin log’u söyledi: The target name contains an IP address. NTLM’i kısıtlayınca o bağlantı “paylaşım bulunamadı” hatasıyla düştü, adıyla yapılan bağlantı çalışmaya devam etti.

Ölçümün sahaya bıraktıkları:

  1. NTLM Operational log’u Windows 11 24H2 ve Server 2025’te fabrika ayarında açık: NTLM’i kimin kullandığı zaten kayıtlı, okunmayı bekliyor.
  2. IP ile erişim ve yerel hesap NTLM’in iki ana kaynağı: betikleri ve uygulama tanımlarını adlarla yazın.
  3. Kısıtlama sunucu sunucu ve denetimden sonra gelir. Reddedilen kullanıcı kimlik hatası değil “paylaşım yok” hatası görür.
  4. NTLMv1 güncel Windows’ta gönderilmiyor, ama eski cihazlar için LmPkg sütunu kontrol edilir.
  5. Restrict NTLM ayarı link kaldırılınca geri gelmez, geri dönüş ayarın kendisiyle yapılır.

Girişteki benzetmeye dönersek: Kerberos oda kartı, NTLM her kapıda ön büroyu aratan görevli. Görevli kapıyı açar ve kimse yavaşlığı fark etmez, ama araya giren biri sorunun cevabını başka bir kapıda kullanabilir. Kapıların hangisinde hala ön büronun arandığını gece defteri, yani NTLM log’u gösterir.

Güvenlik tarafının bütününü Active Directory güvenlik sıkılaştırması yazımızda topladık. Serinin öbür adımlarına Active Directory rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.

NTLM Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kerberos'un bileti bir hizmet adına (SPN) kesilir, ad yoksa bilet de olmaz. Lab'da aynı paylaşıma adıyla bağlanınca Kerberos bileti alındı, IP adresiyle bağlanınca yeni bilet alınmadı ve sunucu oturumu NTLM V2 olarak kaydetti. İstemcinin log'u sebebi açıkça yazdı: The target name contains an IP address. Sunucunun yerel hesabıyla adıyla bağlanmak da NTLM'e düştü, çünkü yerel hesabı domain controller tanımaz.
Önce nerede kullanıldığını bulmadan hayır. Microsoft önce denetimi, sonra sunucu sunucu kısıtlamayı ve bir istisna listesini öneriyor. Lab'da bir sunucuda gelen NTLM'i domain hesapları için reddedince IP ile bağlanan istemci System error 67 aldı, adıyla bağlanan aynı istemci Kerberos ile çalışmaya devam etti. IP ile bağlanan bir yedekleme betiği ya da eski bir uygulama aynı reddi alır. Microsoft da ağ üzerindeki NTLM'i bir sonraki büyük Windows Server sürümünde fabrika ayarında kapalı getirmeyi planlıyor, ama NTLM işletim sisteminde kalacak ve policy ile yeniden açılabilecek.
Windows 11 24H2 ve Windows Server 2025'te NTLMv1 kaldırıldı. Lab'da Windows 11 istemcide LAN Manager authentication level'ı NTLMv1 gönderen seviyeye (Send NTLM response only) çektim, istemci yine NTLMv2 gönderdi. Eski istemci ve cihazlarda NTLMv1 sürebilir, bunu ayar değil event log gösterir.
Hayır. Lab'da Restrict NTLM ayarlarını taşıyan iki GPO'nun linkini kaldırıp gpupdate çalıştırdım, kayıt defterindeki değerler yerinde kaldı ve elle silinmesi gerekti. Security Options ayarları GPO kapsamdan çıkınca geri alınmaz. Geri dönüş için ayar GPO'da önce açık değere çekilir, sonra link kaldırılır.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Active Directory Güvenlik Sıkılaştırması Rehberi

Active Directory güvenlik sıkılaştırması adım adım: Tier modeli, jump server, LAPS, gMSA, Protected Users, NTLM, LDAP signing, denetim ve krbtgt, lab ölçümleriyle.

13 dk okuma

Active Directory Rehberi: Mimari, Kurulum ve Yönetim

Active Directory nedir, nasıl kurulur ve yönetilir? Sunucudan güvenliğe on dokuz adımlık kontrol listesi, her adım lab'da ölçülen kendi yazısına bağlı.

19 dk okuma

Active Directory Kurulum Hizmeti: Domain Altyapısı

Kurumsal domain altyapısı kurulumu: domain adı, DC sayısı, OU ve GPO temelinin doğru kurulması, mevcut yapıdan geçiş ve devir. Anahtar teslim kuruyoruz.

10 dk okuma

Active Directory Audit Policy: Olay Kayıtlarını Açmak

Active Directory audit policy fabrika ayarında yanlış parolayı DC'ye yazmaz. Önerilen alt kategoriler, GPO ile uygulamak, 4771, 4740 ve 4625'i okumak.

14 dk okuma

Active Directory Delegation: Helpdesk'e Yetki Devri

Active Directory delegation ile Domain Admins vermeden yetki devri: Delegation of Control Wizard, rol grubu, dsacls, Effective Access ve devri geri almak.

28 dk okuma

Active Directory Tier Modeli: Yönetici Hesaplarını Ayırmak

Active Directory tier modeli: Tier 0, 1 ve 2, ayrı yönetici hesapları, oturum yasağı GPO'ları ve acil durum hesabı. Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.

30 dk okuma