BT Sistem Yönetimi

RAID Controller Nedir? Donanım RAID ile Yazılım RAID Farkı

RAID controller nedir, donanım RAID ile yazılım RAID farkı ne? Yazma önbelleği ve bataryası, BIOS RAID, HBA modu, Linux md ve Storage Spaces arasında seçim.

İlker Pehlivan

RAID controller, yani RAID kartı, diskleri sunucunun işlemcisinden bağımsız olarak yöneten ve RAID hesabını kendi işlemcisinde yapan donanımdır. İşletim sistemine dizinin tamamını hazır tek bir disk olarak verir. Yazılım RAID’de aynı hesabı işletim sistemi yapar: Linux’ta çekirdeğin md sürücüsü, Windows Server’da Storage Spaces. İki yol aynı RAID seviyelerini kurar. Fark hesabın nerede yapıldığında, yazmanın ne zaman “tamam” sayıldığında ve dizinin bilgisinin hangi biçimde saklandığındadır.

Kartın yazılım RAID’e göre getirdiği katkı yazma önbelleğidir. Bataryalı ya da flash korumalı önbellek küçük yazmaları hızlandırır ve elektrik kesildiğinde içindeki veriyi korur. Bu önbellek yoksa kart, yazılım RAID’e göre bir avantaj taşımaz, üstüne bir bağımlılık ekler. Sunucuda hangi yolun seçileceğini nasıl belirlediğimizi sunucu kurulumu hizmetimizde anlattık.

RAID seviyelerini RAID nedir yazımızda iş hanının çay ocağıyla anlatmıştık. Çaycı siparişleri birkaç deftere yazıyor, kaybolan bir defteri öteki defterlerle toplam defterinden geri hesaplıyordu. Bu yazıda o hesabı kimin yaptığını soracağız. Çaycı hesabı çay demlerken kendisi yapabilir. Ya da bina ayrı bir muhasebeci tutar ve defterleri ona bırakır.

Donanım RAID ile yazılım RAID benzetmesi: solda çay ocağında bir elini ocaktaki bakır çaydanlıklara uzatmış, öteki eliyle tezgahtaki iki açık defterden birine yazan çaycı, ortada açık bir kapı, sağda masasında elindeki küçük kağıda yazan muhasebeci, masada üst üste üç yeşil kapaklı defter, masanın yanında çekmecesi yarı açık, önünde asma kilit asılı koyu mavi demir dolap
Solda defterleri çay demlerken kendisi tutan çaycı yazılım RAID'dir. Sağdaki muhasebeci RAID kartıdır: siparişi önce not kağıdına yazar ve kağıdı kilitli çekmecede saklar, bu da korumalı yazma önbelleğidir.

RAID Controller Nedir? Ayrı İşlemcili Disk Yöneticisi

RAID controller, sunucuya takılan ya da anakarta gömülü gelen, kendi işlemcisi, kendi belleği ve kendi yazılımı (firmware) olan bir kart ya da yongadır. Diskler doğrudan bu karta bağlanır. Kart diskleri dizi halinde birleştirir, parity’yi kendisi hesaplar ve işletim sistemine her dizi için tek bir disk gösterir. İşletim sistemi dizinin içindeki diskleri görmez, karttan gelen diski görür.

Dizi kartın kendi arayüzünde kurulur. Bu arayüz sunucu açılırken bir tuşla girilen kurulum ekranıdır ya da kartın yönetim yazılımıdır. Diskin arızası, rebuild’in ilerlemesi ve önbelleğin durumu da oradan okunur. İşletim sistemi bu bilgileri kendiliğinden göstermez, bunun için kartın üreticisinin izleme aracı kurulur.

Örnekteki binada muhasebeci ayrı bir odada oturur. Çaycı siparişi ona söyler ve işine döner. Muhasebeci siparişi defterlere geçirir, toplamları kendisi tutar ve bir defter kaybolursa onu kendisi yeniden yazar. Çaycı defterleri hiç görmez, yalnız muhasebecinin “yazıldı” demesini bekler.

Yazma Önbelleği: Write-back ve Write-through

Kartın belleği yazmaları diske gitmeden önce tutan bir önbellektir. Kart iki biçimde çalışabilir:

  1. Write-through: kart yazmayı disklere yazdıktan sonra “tamam” der. Önbellek yazmayı hızlandırmaz, yalnız okumaya yardım eder.
  2. Write-back: kart yazmayı önbelleğe aldığı anda “tamam” der ve disklere sonra yazar. Küçük yazmalar diskin hızında değil belleğin hızında biter, RAID 5 ve RAID 6’nın küçük yazma cezası da büyük ölçüde gizlenir.

Write-back’in bedeli, “tamam” denmiş ama henüz diske yazılmamış veridir. Elektrik o anda kesilirse bu veri önbellekle birlikte kaybolur. Bu yüzden write-back ancak önbellek korunuyorsa açılır. Koruma ya karttaki bir bataryadır ya da elektrik kesildiğinde önbelleği bir kondansatörün gücüyle flash belleğe kopyalayan bir modüldür.

Örnekteki muhasebeci siparişi önce cebindeki not kağıdına yazar ve çaycıya hemen “tamam” der. Deftere sonra, sakin bir anda geçirir. Not kağıdı ışıklar sönünce kaybolabilecek bir yerdeyse, “tamam” denmiş siparişler defterlere hiç ulaşmaz. Kağıt kilitli ve yanmaz bir çekmecede duruyorsa ışıklar geri geldiğinde muhasebeci kaldığı yerden devam eder.

Microsoft’un Önbellek Koşulları

Önbelleğin ne zaman güvenli olduğunu en açık yazan kaynaklardan biri veritabanı tarafıdır. Microsoft’un SQL Server storage rehberi, write-back önbellekli kartın performansı artırabileceğini yazar ve üç koşul koyar:

  1. Önbellek korunur: bataryalı önbellek ya da kalıcı bellek, örneğin kondansatörle korunan flash.
  2. Kart veritabanı için onaylıdır: üretici kartı kritik veri taşıyan işlem veritabanları için onaylamıştır.
  3. Koruma her arızayı kapsar: yalnız elektrik kesintisini değil, sıfırlama ve donanım arızasını da.

Aynı rehber dış bir UPS’e tek başına güvenilmemesini ister, çünkü firmware hatası ya da donanım arızası da önbelleği kaybettirebilir. Önbellek bataryalı ya da kalıcı değilse, rehberin önerisi veritabanı disklerinde yazma önbelleğinin kapatılmasıdır.

Kartın Bağımlılığı: Dizinin Bilgisi Kimin Biçiminde?

Kart, hangi diskin hangi dizide olduğunu, stripe düzenini ve parity yerleşimini disklere kendi biçiminde yazar. Kart arızalandığında veri disklerde durur, ama o biçimi okuyabilen bir kart olmadan dizi açılmaz. Hangi kartın yerine geçebileceği, aynı modelin mi yoksa aynı ailenin mi gerektiği, kurulumdan önce üreticinin belgesinden okunur. Sunucuda tek bir kart varsa, o kart dizinin tek nokta arızasıdır.

Örnekteki muhasebeci defterleri kendi kısaltmalarıyla tutar. Muhasebeci işi bırakırsa defterler rafta durur, ama içini ancak aynı kısaltmaları bilen biri okur. Çaycı bu yüzden yerine kimin geçebileceğini muhasebeciyi işe alırken sorar, çünkü muhasebeci gittikten sonra soracak kimse kalmaz.

Yazılım RAID Nedir? Hesabı İşletim Sistemi Yapar

Yazılım RAID’de diskler sunucuya RAID işlevi olmayan bir bağlantı üzerinden takılır ve işletim sistemi her diski ayrı ayrı görür. Diziyi işletim sistemi kurar. Parity ve aynalama hesabını sunucunun kendi işlemcisi yapar. Linux’ta bu iş çekirdeğin md sürücüsündedir, Windows Server’da Storage Spaces’tedir.

Yazılım RAID’in getirdiği iki şey vardır:

  1. Kart bağımlılığı yoktur. Dizinin bilgisi disklere işletim sisteminin açık biçiminde yazılır. Linux’un md dizisi, diskleri başka bir Linux sunucuya taktığınızda o sunucuda da açılabilir.
  2. İzleme işletim sistemindedir. Dizinin durumu, rebuild’in ilerlemesi ve arızalı disk işletim sisteminin kendi araçlarıyla okunur ve izleme sistemine bağlanır.

İzlemenin işletim sisteminde olması, uyarının yolunu kurmanın da yöneticiye kaldığı anlamına gelir. Lab’daki Ubuntu 26.04 sunucusunda mdadm’ın izleme servisi dizi kurulduktan sonra açılışta kendiliğinden çalışıyordu ve olayları e-postayla root hesabına göndermeye ayarlıydı (MAILADDR root). Bir diski arızalı işaretlediğimde servis olayı log’a yazdı, ama sunucuda e-postayı teslim edecek bir posta programı yoktu. E-posta gitmedi ve bunu yalnız log’daki sh: 1: /usr/sbin/sendmail: not found satırı söyledi.

Olay log’a arızadan yaklaşık bir dakika sonra düştü, yedek diskle başlayan rebuild o sırada çoktan bitmişti. Sunucuya yerel bir posta programı kurduğumda mdadm’ın test iletisi (mdadm --monitor --scan --oneshot --test) root hesabının posta kutusuna ulaştı. mdadm’ın belgesi bu seçeneği uyarıların gerçekten ulaştığını sınamak için tanımlar. Yazılım RAID kurulan bir sunucuda uyarının yolu bu yüzden kurulumla birlikte sınanır.

Bedeli de iki taneydir:

  1. Hesap sunucunun işlemcisindedir. Aynada bu hesap kopyalamadan ibarettir, parity’de ise her yazma bir XOR hesabı ister.
  2. Korumalı yazma önbelleği yoktur. Küçük yazmalar disklerin hızında biter. Elektrik kesintisinde parity dizisi, kart önbelleğinin vereceği korumadan yoksundur.

Örnekteki çaycı defterleri kendisi tutar. Toplamları çay demlenirken hesaplar ve defterleri herkesin okuyabileceği düz bir yazıyla doldurur. Çaycı bir gün gitse de yerine gelen herkes defterleri açıp okuyabilir. Karşılığında çaycı kalabalık saatte hem çay demler hem hesap yapar.

Parity Dizisinde Elektrik Kesintisi

Kart önbelleğinin karşıladığı risklerden biri, parity dizisinde veri ile parity’nin ayrı anlarda yazılmasıdır. Elektrik bu iki yazmanın arasında kesilirse stripe tutarsız kalır. md(4), degraded bir RAID 5 ya da RAID 6 dizisinin kirli kapanmadan sonra fark edilmeden bozulmuş veri taşıyabileceğini ve md’nin böyle bir diziyi elle müdahale olmadan başlatmadığını yazar. Ayrıntısını RAID 5 ve RAID 6 farkı yazımızın kirli kapanma bölümünde anlattık. Yazılım RAID’li parity dizisinde bu yüzden UPS ve düzgün kapanma, kart önbelleğinin yerini tutan önlemdir.

Firmware RAID: Anakarttaki RAID Aslında Yazılımdır

Birçok anakart ve bazı sunucular RAID özelliğiyle gelir ve dizi açılıştaki bir kurulum ekranından tanımlanır. Bu düzene firmware RAID ya da BIOS RAID denir. Görünüşü donanım RAID’e benzer, ama hesabı yapan ayrı bir işlemci yoktur. Açılış yazılımı yalnız diziyi tanımlar ve sistemin o diziden açılmasını sağlar. İşletim sistemi açıldıktan sonra parity ve aynalama hesabını işletim sistemindeki sürücü yapar.

Linux’ta bu diziler md sürücüsüyle çalışır. md(4), dizinin bilgisinin çekirdek dışında, kullanıcı alanındaki bir programla yönetildiği dizileri desteklediğini yazar. Linux’un RAID aracının belgesi de anakartların açılış yazılımının kullandığı bilgi biçimlerini ayrıca sayar. Yani firmware RAID’de hesabı yine işletim sistemi yapar, kart yalnız dizinin bilgisini kendi biçiminde tutar.

Örnekteki binada kapıda sabah yoklamasını okuyan bir görevli vardır. Hangi defterin hangi rafta durduğunu sabah bir kez söyler ve gider. Gün boyu siparişleri yazan ve toplamları tutan yine çaycıdır. Görevlinin tek katkısı defterlerin sırasını kendi listesinde tutmasıdır, o liste de onun biçimindedir.

Bu düzen yazılım RAID’in işlemci maliyetini taşır, kartın korumalı önbelleğini taşımaz ve üstüne açılış yazılımının bilgi biçimine bağlılık ekler. Sunucuda iki seçenekten biri seçilir: korumalı önbellekli gerçek bir kart ya da işletim sisteminin kendi yazılım RAID’i.

HBA ve Kartın RAID Dışı Modu

HBA (Host Bus Adapter), diskleri sunucuya bağlayan ama RAID yapmayan karttır. Her diski işletim sistemine olduğu gibi gösterir. Pek çok RAID kartı da RAID işlevleri kapatılarak HBA gibi çalıştırılabilir. Bu mod çoğu zaman “IT modu”, “JBOD modu” ya da “HBA modu” adıyla anılır.

Yazılım RAID’in diskleri doğrudan görmesi gerekir. Kart araya girip kendi dizisini kurarsa, yazılım RAID tek bir disk görür ve kendi korumasını kuramaz. Microsoft’un Storage Spaces belgesi bunu şart olarak yazar. RAID işlevi olmayan basit HBA’ları önerir. RAID yetenekli bir kartın RAID dışı modda, bütün RAID işlevleri kapalı çalışmasını ister. Kartın diskleri soyutlamamasını, veriyi önbelleğe almamasını ve bağlı hiçbir aygıtı gizlememesini de ekler.

Bu şart yüzünden aynı diskler üstünde iki RAID katmanı kurulmaz. Kart RAID yapıyorsa işletim sistemi yalnız onun diskini kullanır. İşletim sistemi RAID yapacaksa kart HBA modunda kalır.

Donanım RAID mi, Yazılım RAID mi?

Seçimi iş yükü, işletim sistemi ve sunucunun nasıl izleneceği birlikte belirler. Aşağıdaki eşlemeler bu ölçütlere göre kurulmuştur.

SenaryoUygun yolGerekçe
Veritabanı ya da sık küçük yazan iş yükü, parity dizisiKorumalı yazma önbellekli RAID kartıWrite-back önbellek küçük yazmayı hızlandırır, batarya ya da flash elektrik kesintisinde korur
Linux sunucu, dosya ya da uygulama verisiLinux md, kart HBA modundaKart bağımlılığı yok, diskler başka bir Linux’ta açılır, izleme işletim sisteminde
Windows Server dosya sunucusuStorage Spaces, kart HBA modundaMicrosoft’un şartı, havuz ve izleme Windows’un kendi araçlarında
Sunucu korumasız önbellekli bir kartla gelmişKartı HBA moduna alıp yazılım RAID kurmak ya da önbellek koruma modülü eklemekKorumasız write-back elektrik kesintisinde veri kaybettirir, write-through ise kartın katkısını siler
Anakartın BIOS RAID’iSunucuda kullanılmaz, yerine işletim sisteminin yazılım RAID’iHesap yine işletim sisteminde, üstüne açılış yazılımının biçimine bağlılık

Kart seçilirse üç şey kurulumdan önce yazılı hale gelir:

  1. Önbelleğin koruması: kartın write-back önbelleği bataryayla ya da flash modülüyle korunur mu?
  2. Yedek kart: kart arızalanırsa dizinin bilgisini hangi kart okuyabilir?
  3. Uyarının yolu: disk arızası ve rebuild uyarısı işletim sistemine ya da izleme sistemine nasıl ulaşır?

Bu soruların sunucu alımında nasıl cevaplandığını sunucu ve storage satışı sayfamızda anlattık.

Sonuç: Kartın Değeri Korumalı Önbelleğindedir

Donanım RAID ile yazılım RAID aynı seviyeleri, aynı mantıkla kurar. Kartı değerli yapan korumalı write-back önbelleğidir. Bu önbellek küçük yazmaları hızlandırır ve elektrik kesintisinde “tamam” denmiş veriyi korur. Bu önbellek yoksa kart, yazılım RAID’e bir bağımlılık ekler. Anakarttaki BIOS RAID ise görünüşte donanım, işleyişte yazılımdır.

Girişteki benzetmeye dönersek: muhasebeci RAID kartıdır, kilitli çekmecedeki not kağıdı ise korumalı yazma önbelleğidir. Defterleri kendisi tutan çaycı yazılım RAID’dir. Kapıda sabah yoklamasını okuyup giden görevli firmware RAID’dir. Muhasebeci tutulacaksa üç soru işe alırken sorulur: not kağıdı nerede duruyor, giderse yerine kim gelecek ve bir defter kaybolunca bunu çaycıya kim söyleyecek.

Donanım RAID ve Yazılım RAID Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hayır. Anakartın RAID özelliği, firmware RAID ya da BIOS RAID adıyla anılan bir yazılım RAID türüdür. Kartın açılış yazılımı diziyi tanımlar ve sistemin o diziden açılmasını sağlar. Açılıştan sonra parity ve aynalama hesabını işletim sistemindeki sürücü yapar. Linux bu dizileri kendi md sürücüsüyle çalıştırır.
Diskler sağlamsa veri disklerde durur, ama dizinin bilgisi disklere kartın kendi biçiminde yazılmıştır. Veriye dönmek için o biçimi okuyabilen bir kart gerekir. Hangi modelin ya da hangi kart ailesinin uyumlu olduğu kurulumdan önce üreticinin belgesinden okunur. Yedeğin yeri bu yüzden yine dizinin dışıdır.
Kart bütün RAID işlevleri kapalı halde çalışıyorsa kullanılabilir. Microsoft'un belgesi RAID yetenekli kartın RAID dışı modda olmasını ister. Kart diskleri soyutlamamalı, veriyi önbelleğe almamalı ve bağlı hiçbir aygıtı gizlememelidir. Kart kendi dizisini kurmuşsa Storage Spaces tek bir disk görür ve kendi korumasını kuramaz.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

RAID Nedir? Seviyeleri ve RAID 0, 1, 10 Farkı

RAID nedir, nasıl çalışır? Striping, mirroring ve parity, RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 karşılaştırması, rebuild süresi, hot spare ve RAID'in neden yedek olmadığı.

26 dk okuma

Sunucu Kurulumu: Fiziksel, Sanal ve Raporlu Teslim

Sunucu kurulumu: fiziksel ve sanal sunucu, rol kurulumu, yedekleme ve temel sıkılaştırma. Kurulum yerinde bitiyor, teslim ölçülmüş ve raporlu oluyor.

11 dk okuma

RAID 5 Nedir? RAID 6 ile Farkı ve Hangisi Seçilmeli

RAID 5 nedir, RAID 6'dan farkı ne? Kapasite, küçük yazma maliyeti, rebuild sırasında korumasız kalmak, okunamayan sektör ve hangi diziye hangisi seçilir.

16 dk okuma

Grafana Alert: SQL Sorgusuna E-posta Alarmı ve Silence

Grafana alert kurulumu: SMTP, salt okunur MySQL data source, eşik ve pending period, DatasourceError ve silence, lab'da saatle ölçülen bildirimlerle.

18 dk okuma

Grafana Upgrade: Yedek, 12'den 13'e Geçiş ve Geri Dönüş

Grafana güncellemesi adım adım: grafana.ini, eklenti ve PostgreSQL yedeği, geri yükleme provası, önce eklentiler, 12.4'ten 13.3'e geçiş ve doğru geri dönüş.

14 dk okuma

Zabbix 8.0 Upgrade: 7.0 LTS'den Yedekli Geçiş

Zabbix 7.0 LTS'den 8.0'a güncelleme adım adım: sürüm notları, veritabanı ve dosya yedeği, geri yükleme provası, depo paketi, otomatik veritabanı yükseltmesi ve kontrol.

18 dk okuma