BT Sistem Yönetimi
Linux Kullanıcı Yönetimi: useradd, Gruplar ve Parola
Linux'ta kullanıcı ekleme, gruba alma, parola, kilitleme ve silme: useradd, usermod -aG tuzağı, /etc/shadow, chage, nologin ve userdel -r, ölçümlerle.
- Linux’ta Kullanıcı Nedir? passwd, shadow ve group
- Linux’ta Kullanıcı Ekleme: useradd ve adduser
- Parola: passwd, /etc/shadow ve Password Policy
- Parola süresi: chage
- Gruba Ekleme: usermod -aG ve -a Tuzağı
- Yeni grup üyeliği açık oturumda geçerli olmaz
- Hesabı Kapatmak: Kilitleme ve nologin
- Kullanıcı Silme: userdel -r ve Geride Kalan Numara
- Sonuç: Komutun Sessiz Kaldığı Yerler
- Linux Kullanıcı Yönetimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Linux kullanıcı yönetimi, sunucuda kimin oturum açabileceğini, hangi gruplara üye olacağını ve hesabın ne zaman kapanacağını belirleyen iştir. Her hesap bir ad ve bir numaradan (UID) oluşur. Dosya izinleri, sudo yetkisi ve süreçlerin sahipliği bu hesaba ve üye olduğu gruplara bağlanır. Bir hesabı açmak, gruba almak, kilitlemek ve silmek birkaç komutla yapılır, ama bu komutların bir kısmı yanlış yazıldığında uyarı vermeden başka bir şey yapar.
Serinin benzetmesinde Linux bir belediyedir. Personel birimi her çalışanı personel siciline bir satırla yazar ve ona bir sicil numarası verir. Çalışanın hangi birimlere girebileceği ve binaya giriş kartının geçerli olup olmadığı da bu sicilden okunur. Belediyedeki her kapı, çalışanın adına değil sicildeki numarasına ve birimlerine bakar.
/etc/passwd'deki bir satırdır ve boşalan UID yeni hesaba verilir.Bu yazıdaki bütün çıktılar lab’daki Ubuntu 24.04 sunucumuz lnx01’den alındı. Ölçüm için deneme2 adında bir hesap açıldı, değiştirildi ve sonunda silindi. Paylaşılan klasör örneğindeki muhasebe grubu Linux dosya izinleri rehberinden gelir.
Linux’ta Kullanıcı Nedir? passwd, shadow ve group
Bir hesabın bütün bilgisi üç dosyadadır. /etc/passwd hesabın kendisini, /etc/shadow parolasını, /etc/group grup üyeliklerini tutar. getent passwd bir hesabın satırını gösterir:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ getent passwd deneme2
deneme2:x:1006:1007:Deneme Iki:/home/deneme2:/bin/bashSatır iki nokta ile ayrılmış yedi alandır:
| Alan | Örnekte | Anlamı |
|---|---|---|
| Ad | deneme2 | Oturum açarken yazılan ad |
| Parola | x | Parola bu dosyada değil, /etc/shadow’da |
| UID | 1006 | Hesabın numarası. Dosyaların sahipliği bu numarayla tutulur |
| GID | 1007 | Hesabın ana grubunun numarası |
| Açıklama | Deneme Iki | Ad soyad ya da hesabın amacı |
| Ev dizini | /home/deneme2 | Oturum açılınca girilen dizin |
| Kabuk | /bin/bash | Oturum açılınca çalışan program |
Ubuntu’da insan hesapları 1000’den başlar (/etc/login.defs, UID_MIN 1000), daha küçük numaralar sistem hesaplarınındır. /etc/passwd herkes tarafından okunabilir, bu yüzden parolanın hash’i oraya değil, yalnız root’un okuyabildiği /etc/shadow’a yazılır.
Linux’ta Kullanıcı Ekleme: useradd ve adduser
useradd (user add, kullanıcı ekle) hesap açan alt düzey komuttur ve yalnız kendisine söyleneni yapar. Aynı ailenin öbür iki komutu da adını böyle alır: usermod user modify (kullanıcıyı değiştir), userdel user delete (kullanıcıyı sil). Komut adlarını böyle açarak okumayı Linux komutları rehberinde anlattık. Seçeneksiz çalıştırıldığında ne yaptığını ölçtük:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo useradd deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ getent passwd deneme2
deneme2:x:1006:1007::/home/deneme2:/bin/sh
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls -la /home/deneme2; echo "cikis kodu: $?"
ls: cannot access '/home/deneme2': No such file or directory
cikis kodu: 2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo grep deneme2 /etc/shadow | cut -d: -f1,2,3,4,5,6,7,8,9 | cut -c1-60
deneme2:!:20756:0:99999:7:::Hesap açıldı ve aynı adla bir grup da oluştu. Ama üç eksik var:
- Ev dizini yok.
/etc/passwd/home/deneme2diyor, dizin oluşturulmadı. - Kabuk
/bin/sh. Ubuntu’da bu bash değil, daha küçük bir kabuktur (dash). Ok tuşlarıyla geçmiş, sekme tamamlama gibi alışılmış davranışlar yoktur. - Parola kilitli.
/etc/shadow’daki parola alanı!. Hesapla parolayla oturum açılamaz.
Bu değerler useradd -D’nin varsayılanlarıdır (SHELL=/bin/sh) ve /etc/login.defs’ten gelir. useradd’in kendi belgesi de bu yüzden Debian ve Ubuntu’da yöneticilerin çoğunlukla adduser kullanmasını önerir (useradd(8)). adduser etkileşimlidir. Ev dizinini açar, /etc/skel içindeki dosyaları oraya kopyalar, açıklama alanını ve parolayı sorar (adduser(8)).
Betik içinde hesap açılacaksa useradd seçenekleriyle tam yazılır:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo useradd -m -s /bin/bash -c "Deneme Iki" deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls -ld /home/deneme2 /home/ilkerpehlivan
drwxr-x--- 2 deneme2 deneme2 4096 Oct 31 01:36 /home/deneme2
drwxr-x--- 6 ilkerpehlivan ilkerpehlivan 4096 Oct 31 01:34 /home/ilkerpehlivan
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls -la /home/deneme2
ls: cannot open directory '/home/deneme2': Permission denied-m ev dizinini açar ve /etc/skel’deki üç dosyayı (.bashrc, .profile, .bash_logout) içine kopyalar. -s kabuğu, -c açıklamayı verir. Ev dizininin izni drwxr-x--- (750) çıktı. Ubuntu 24.04’te login.defs’teki HOME_MODE 0750 ayarı ev dizinlerini başka kullanıcılara kapatır, bu yüzden aynı sunucudaki ilkerpehlivan hesabı yeni dizini listeleyemedi. İznin nasıl okunduğunu Linux dosya izinleri rehberinde anlattık.
Örnekteki personel birimi yeni çalışanı sicile yazarken ona bir oda da açar. Seçeneksiz useradd ise sicile yazar, odayı açmaz ve giriş kartını kilitli bırakır.
Parola: passwd, /etc/shadow ve Password Policy
Parola passwd ile verilir. Yönetici başka bir hesabın parolasını sudo passwd kullanici ile koyar ve eski parolayı bilmesi gerekmez:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo passwd deneme2
New password:
Retype new password:
passwd: password updated successfully
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo grep deneme2 /etc/shadow | cut -d: -f2 | cut -c1-3
$y$
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo grep deneme2 /etc/shadow | cut -d: -f1,3-9
deneme2:20756:0:99999:7:::/etc/shadow’da parolanın kendisi değil, hash’i durur. Hash’in başındaki $y$ kullanılan algoritmayı söyler: yescrypt. Burada bir tutarsızlık var. /etc/login.defs ENCRYPT_METHOD SHA512 diyor, ama hash SHA512 değil ($6$ olurdu). Sebebi login.defs’in kendi belgesinde yazar: bu ayar yalnız grup parolalarını etkiler, kullanıcı parolasını PAM üretir (login.defs(5)). Ubuntu’nun PAM ayarında satır pam_unix.so obscure yescrypt idi. Hash algoritmasını değiştirmek isteyen login.defs’e değil, /etc/pam.d/common-password’a bakar.
Aynı satır sunucunun parola kuralını da gösterir. obscure çok kısa ve çok basit parolaları reddeden temel bir denetimdir. Uzunluk ve sözlük denetimi yapan libpam-pwquality paketi lab sunucusunda kurulu değildi. Bir password policy istenirse bu paket kurulur ve kurallar /etc/security/pwquality.conf’a yazılır (minlen en kısa uzunluk, dictcheck sözlük denetimi).
Hangi kuralın yazılacağını NIST’in kimlik doğrulama rehberi SP 800-63B söyler (NIST SP 800-63B-4):
- Uzunluk. Tek başına kullanılan parola en az 15 karakter olmalıdır. Çok faktörlü doğrulamanın bir parçasıysa en az 8 karakter.
- Karakter karışımı zorunlu tutulmaz. “Bir büyük harf, bir rakam, bir sembol” kuralı yazılmaz.
- Bilinen parolalar reddedilir. Sık kullanılan ve sızmış parolalardan oluşan bir listeyle karşılaştırılır.
- Düzenli değiştirme zorunlu tutulmaz. Parola ancak ele geçirildiğine dair bir işaret varsa değiştirilir.
Sunucuya SSH ile girilen hesaplarda parolanın yerini anahtar alır. Parolalı girişi kapatıp anahtarla girmeyi Ubuntu Server rehberinin SSH bölümünde anlattık.
Parola süresi: chage
/etc/shadow satırındaki sayılar parolanın yaşını tutar. 20756 son değişikliğin 1 Ocak 1970’ten bu yana kaçıncı gün olduğudur (shadow(5)), 99999 en uzun süredir, yani parolanın süresi hiç dolmaz. chage -l aynı bilgiyi okunur gösterir, chage -M en uzun süreyi değiştirir:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo chage -M 90 deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo chage -l deneme2
Last password change : Oct 30, 2026
Password expires : Jan 28, 2027
Password inactive : never
Account expires : never
Minimum number of days between password change : 0
Maximum number of days between password change : 90
Number of days of warning before password expires : 7Hesap Türkiye saatiyle 31 Ekim 01:36’da açıldı, ama son değişiklik 30 Ekim görünüyor. Gün UTC’ye göre sayılır ve o an UTC’de hala 30 Ekim’di.
NIST rehberi düzenli parola değişikliğini zorunlu tutmamayı önerdiği için -M ile 90 günlük bir kural kurmak kurum politikası gerektiriyorsa yapılır. Yararlı olan kullanım chage -d 0’dır: son değişiklik tarihini sıfırlar ve kullanıcı ilk girişte parolasını değiştirmek zorunda kalır. Yöneticinin verdiği geçici parola böylece bir kez kullanılır. login.defs’teki PASS_MAX_DAYS gibi ayarlar ise yalnız yeni açılan hesaplara uygulanır, var olan hesapları değiştirmez (login.defs(5)).
Gruba Ekleme: usermod -aG ve -a Tuzağı
Bir hesabı gruba almak usermod -aG ile yapılır. -G groups’tur (gruplar), -a ise append (sona ekle). -a olmadan yazıldığında ne olduğunu ölçtük. deneme2 önce iki gruba eklendi, sonra -a unutularak üçüncü bir komut yazıldı:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo usermod -aG muhasebe deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ id deneme2
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),1002(muhasebe)
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo usermod -aG adm deneme2; id deneme2
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm),1002(muhasebe)
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo usermod -G adm deneme2; id deneme2
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm)Son komut hesabı muhasebe grubundan çıkardı. Hata ya da uyarı vermedi. usermod -G grup listesini eklemek için değil, baştan yazmak için tasarlanmıştır: listede yazmayan her ek gruptan hesabı çıkarır (usermod(8)). muhasebe ortak klasörün grubuysa, kullanıcı ertesi sabah klasöre giremez ve kimse nedenini bilmez. sudo grubu için aynı hata hesabın yönetici yetkisini düşürür.
Örnekteki personel birimi çalışanı yeni bir birime yazarken eski birim listesini silip yerine yalnız yeni birimi yazmıştır. Çalışan eski birimine girmeye çalışana kadar kimse farkı görmez.
Hesabı bir gruptan bilerek çıkarmak için sudo gpasswd -d kullanici grup kullanılır. Bu komut yalnız o grubu siler, öteki üyeliklere dokunmaz.
Yeni grup üyeliği açık oturumda geçerli olmaz
Grup değişikliğinin ne zaman etkili olduğunu iki oturumla ölçtük. Oturum A açıkken hesap muhasebe’ye eklendi, sonra ayrı bir oturum B açıldı:
[oturum A basladi]
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm)
[yeni oturum B]
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm),1002(muhasebe)
[oturum A, 9 sn sonra, ayni oturum]
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm)Çıktı iki oturumun satırlarından derlendi. Yeni oturum yeni grubu gördü, açık oturum ekleme yapıldıktan sonra da eski listeyle kaldı. Bir süreç gruplarını başlarken alır ve sonradan değiştirmez. Kullanıcıya “gruba ekledim, dene” demeden önce oturumu kapatıp yeniden açması söylenir. Örnekteki giriş kartı mesai başında basılır, gün içinde yapılan atama ertesi karta geçer.
Hesabı Kapatmak: Kilitleme ve nologin
İşten ayrılan birinin hesabı çoğu zaman hemen silinmez, çünkü dosyaları ve kayıtları incelenecektir. Önce kapatılır. İki yol var ve ikisi farklı şeyleri kapatır.
usermod -L parolayı kilitler:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo usermod -L deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo passwd -S deneme2
deneme2 L 2026-10-30 0 90 7 -1
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo grep deneme2 /etc/shadow | cut -d: -f2 | cut -c1-3
!$y
ilkerpehlivan@lnx01:~$ su - deneme2
Password:
su: Authentication failureKilit, parolanın hash’inin başına bir ! eklemektir. Hash silinmez, usermod -U ile kilit kalktığında eski parola yeniden çalışır. Doğru parola yazıldığı halde su reddetti. usermod belgesi bunun yalnız parolalı girişi kapattığını yazar: hesabın tamamen kapanması için son kullanma tarihi de geçmişe çekilir, usermod -L -e 1 kullanici. Bu ayrım SSH anahtarıyla giren hesaplarda önemlidir, çünkü anahtar parola sormaz.
İkinci yol hesabın kabuğunu /usr/sbin/nologin yapmaktır:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo usermod -s /usr/sbin/nologin deneme2
ilkerpehlivan@lnx01:~$ su - deneme2
Password:
This account is currently not available.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo -u deneme2 id; echo "cikis: $?"
uid=1006(deneme2) gid=1007(deneme2) groups=1007(deneme2),4(adm),1002(muhasebe)
cikis: 0nologin oturum açılınca çalışan programın yerini alır ve kibarca reddeder. Ama hesap var olmaya devam eder: sudo -u deneme2 ile o hesap adına komut çalıştırmak mümkündü. nologin servis hesapları içindir. Bir servis bir hesapla çalışır ama o hesapla kimsenin oturum açmaması gerekir. Ayrılan bir çalışanın hesabını kapatmak için kilit ve son kullanma tarihi birlikte kullanılır.
| Yöntem | Parolalı giriş | Hesap adına sudo -u | Ne zaman |
|---|---|---|---|
usermod -L | Kapalı | Açık | Geçici kapatma |
usermod -L -e 1 | Kapalı, hesap süresi dolmuş | Açık | Ayrılan çalışan |
usermod -s /usr/sbin/nologin | Kapalı (oturum kabuğu yok) | Açık | Servis hesabı |
Kullanıcı Silme: userdel -r ve Geride Kalan Numara
Hesap artık gerekmiyorsa userdel ile silinir. -r ev dizinini de siler:
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo userdel -r deneme2
userdel: deneme2 mail spool (/var/mail/deneme2) not found
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls /home
ayse bilgi deneme ilkerpehlivan mehmet sistemkusu
ilkerpehlivan@lnx01:~$ getent passwd deneme2; echo "cikis kodu: $?"
cikis kodu: 2Uyarı satırı bir hata değildir: hesabın posta kutusu dosyası hiç oluşmamıştı. Hesap, ev dizini ve aynı adlı grup silindi, auth.log her adımı ayrı satırla yazdı (delete user 'deneme2', delete 'deneme2' from group 'muhasebe').
-r yalnız ev dizinini ve posta kutusunu siler. Hesabın başka dizinlerde bıraktığı dosyalar yerinde kalır ve sahiplerini UID numarasıyla tutmaya devam eder (userdel(8)). Ölçümde bunun neden önemli olduğu görüldü. deneme2 ilk kez açıldığında UID 1006’yı aldı. Silinip aynı adla yeniden açıldığında yine 1006’yı aldı. useradd boşta kalan numarayı yeniden verir. Silinen bir hesabın ortak klasörde unuttuğu dosyalar, aynı numarayı alan yeni bir hesabın dosyaları haline gelir.
Örnekteki personel birimi ayrılan çalışanın sicil numarasını boşta bırakmaz, sıradaki yeni çalışana verir. Arşivde o numarayla duran eski dosyalar artık yeni çalışanındır.
Silmeden önce hesabın sunucudaki dosyaları bulunur: sudo find / -xdev -user kullanici. Bulunanlar başka bir hesaba devredilir (chown) ya da arşivlenir, hesap ondan sonra silinir. Doğru sıra kilitlemek, dosyaları bulmak, sonra silmektir.
Sonuç: Komutun Sessiz Kaldığı Yerler
Linux’ta hesap yönetimi birkaç komuttur, ama ölçümdeki dört sonucun dördü de uyarısız geldi. Seçeneksiz useradd ev dizinsiz ve kilitli bir hesap açtı. -a’sız usermod -G bir grubu sessizce düşürdü. Açık oturum yeni grubu görmedi. Silinen hesabın UID’si yeni hesaba verildi. Hepsinin çaresi aynıdır: komuttan sonra id, getent ve chage -l ile sonucu okumak.
Girişteki benzetmeye dönersek: personel sicili /etc/passwd, giriş kartının geçerliliği /etc/shadow, birim listesi /etc/group’tur. Kapılar çalışanın adına değil sicil numarasına bakar. Bu yüzden bir hesabı silmek, o numaranın arşivde bıraktığı dosyalara sahip bulmadan bitmez.
Linux Kullanıcı Yönetimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası
Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.
İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden
İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.
apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo
apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.
chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?
chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?
Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev
Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.
journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log
journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.
Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme
Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.
Linux Dizin Yapısı: /etc, /var, /proc Ne İşe Yarar?
Linux dizin yapısı ve dosya sistemi: kök dizindeki klasörler ne tutar, /etc yapılandırması, /var/log, /proc ve /dev neden dosyadır, disk ağaca nasıl bağlanır?
Linux Komutları: Sistem Yöneticisinin Temel Komut Listesi
Linux komutları açılımlarıyla: systemctl, chmod, ls -lh ne demek? Dosya, arama, süreç, ağ, servis, yetki ve disk komutları gerçek çıktılarıyla.
sudo Nedir? sudoers ile Linux'ta Yetki Vermek
sudo nedir, sudoers nasıl okunur, visudo ile nasıl düzenlenir? Tek komutluk yetki, sudo -i ile -s farkı, parola önbelleği ve auth.log kayıtları, ölçümlerle.
systemd Nedir? systemctl ile Linux Servis Yönetimi
systemd nedir, systemctl ile servis nasıl yönetilir? Unit dosyası, enable ile start farkı, çöken servisin Restart ile geri gelmesi, override ve timer, ölçümlerle.
Ubuntu Statik IP: Netplan ile Ağ Yapılandırması
Ubuntu'da netplan ile statik IP nasıl verilir? YAML dosyası, dosya izni, netplan try ile geri alma, netplan apply, girinti hatası ve cloud-init, ölçümlerle.
Ubuntu Server: LTS, Sıkılaştırma ve Dağıtım Seçimi
Kurumsal Ubuntu Server rehberi: dağıtım karşılaştırması, LTS ve Ubuntu Pro destek takvimi, paket yönetimi, sıkılaştırma ve Active Directory entegrasyonu.
RAID 5 Nedir? RAID 6 ile Farkı ve Hangisi Seçilmeli
RAID 5 nedir, RAID 6'dan farkı ne? Kapasite, küçük yazma maliyeti, rebuild sırasında korumasız kalmak, okunamayan sektör ve hangi diziye hangisi seçilir.
RAID Controller Nedir? Donanım RAID ile Yazılım RAID Farkı
RAID controller nedir, donanım RAID ile yazılım RAID farkı ne? Yazma önbelleği ve bataryası, BIOS RAID, HBA modu, Linux md ve Storage Spaces arasında seçim.
RAID Nedir? Seviyeleri ve RAID 0, 1, 10 Farkı
RAID nedir, nasıl çalışır? Striping, mirroring ve parity, RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 karşılaştırması, rebuild süresi, hot spare ve RAID'in neden yedek olmadığı.
Grafana Alert: SQL Sorgusuna E-posta Alarmı ve Silence
Grafana alert kurulumu: SMTP, salt okunur MySQL data source, eşik ve pending period, DatasourceError ve silence, lab'da saatle ölçülen bildirimlerle.
Grafana Upgrade: Yedek, 12'den 13'e Geçiş ve Geri Dönüş
Grafana güncellemesi adım adım: grafana.ini, eklenti ve PostgreSQL yedeği, geri yükleme provası, önce eklentiler, 12.4'ten 13.3'e geçiş ve doğru geri dönüş.
Zabbix 8.0 Upgrade: 7.0 LTS'den Yedekli Geçiş
Zabbix 7.0 LTS'den 8.0'a güncelleme adım adım: sürüm notları, veritabanı ve dosya yedeği, geri yükleme provası, depo paketi, otomatik veritabanı yükseltmesi ve kontrol.
Zabbix Health Check: Kuyruk, Poller ve Housekeeper
Zabbix health check lab ölçümüyle: sağlık panosu, queue, poller doluluğu, önbellek ve housekeeper. Agent, poller ve server durunca ne görünür?
Grafana Dashboard Oluşturma: Panel, Değişken ve USE
Grafana dashboard oluşturma: USE yöntemiyle panel seçimi, Zabbix verisiyle değişkenler, tekrarlayan panel, yenileme yükü ve Viewer sınırı, lab ölçümüyle.
Grafana Kurulumu: Ubuntu 26.04'te PostgreSQL ve Apache
Ubuntu 26.04'e Grafana kurulumu: APT deposu, PostgreSQL veritabanı, Apache arkasında /grafana, admin hesabını kapatmak ve sıkılaştırma adım adım.
Grafana Nedir? Ne İşe Yarar, Zabbix'ten Farkı Ne?
Grafana nedir: Zabbix, Prometheus ve veritabanlarındaki veriyi okuyup tek ekranda gösteren açık kaynak araç. Data source, panel, sürüm ve Zabbix farkı.
Grafana Rehberi: Kurulumdan Dashboard'a Adım Adım
Grafana rehberi: kurulumdan Zabbix bağlantısına, dashboard'dan yedeğe altı adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
Zabbix Grafana Bağlantısı: Eklenti, API Token, Salt Okuma
Zabbix Grafana bağlantısı: eklenti kurulumu, salt okuma Zabbix rolü, API token, Apache'de Authorization başlığı, data source ve ilk Zabbix paneli adım adım.
Zabbix Rehberi: Kurulumdan Alarma Adım Adım İzleme
Zabbix rehberi: kurulumdan agent'a, template'ten alarma ve dashboard'a on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
SMTP Relay Kurulumu: Postfix ile Google Workspace
SMTP relay kurulumu: Postfix'i Google Workspace'in smtp-relay.gmail.com hizmetine TLS ve SMTP AUTH ile bağladım, Zabbix alarmını eskalasyon grubuna yolladım.
Zabbix Dashboard: Widget, Network Map ve NOC Ekranı
Zabbix dashboard tasarımı: hangi widget neyi söyler, network map, Host navigator ile ayrıntı sayfası, slideshow ve kiosk, arıza anında ölçülen gecikmeler.
Zabbix Proxy: Şube İzleme, Kurulum ve Hat Kopukluğu
Zabbix proxy kurulumu: şubede ne zaman gerekir, aktif proxy, PSK ve agent ayarı, hat koptuğunda ölçülen davranış: yerel tampon, geç gelen veri ve alarm.
Zabbix Template ile Sunucu İzleme: CPU, RAM, Disk ve Servis
Zabbix template ile Windows ve Linux sunucuda CPU, RAM, disk ve servis izleme: makroyla eşik, disk keşfi ve trigger'ın açılma süresi lab ölçümüyle anlatılıyor.
Zabbix Trigger ve Alarm: E-posta, Eskalasyon ve Bakım
Zabbix trigger ve alarm ayarı: e-posta bildirimi, eskalasyon, acknowledge, histerezis ve bakım penceresi, lab'da ölçülen saatleriyle adım adım anlatılıyor.
Network İzleme Hizmeti: Sunucu, Hat ve Ağ Cihazları
Network izleme hizmeti: sunucu, internet hattı, switch ve firewall dakika dakika izlenir, alarm geldiğinde aynı ekip müdahale eder. Kapsam, süreç ve fiyat.
Zabbix Agent 2 Kurulumu: GPO, Autoregistration ve PSK
Zabbix Agent 2 kurulumu: Windows'a GPO betiğiyle toplu dağıtım, Linux'a apt, PSK'lı autoregistration ve lab'da ölçülen tuzaklar adım adım anlatılıyor.
Zabbix Kurulumu: Ubuntu 26.04'te 8.0 LTS ve PostgreSQL
Ubuntu 26.04'e Zabbix 8.0 LTS kurulumu: neden Zabbix deposu, PostgreSQL şeması, Apache hatası, web sihirbazı, Admin hesabını kapatmak ve ufw adım adım.
Zabbix Nedir? Nasıl Çalışır, PRTG'den Farkı Ne?
Zabbix nedir: ölçüm toplayan, eşik aşılınca sorun açıp bildiren açık kaynak izleme yazılımı. Server, agent ve trigger mantığı, PRTG ve Nagios ile farkı.
IIS Application Pool Nedir? Kimlik, İzin ve 503 Hatası
IIS application pool nedir, siteyi neden ayırır ve hangi kimlikle çalışır? 401.3 izin hatası, IUSR ve havuz kimliği farkı, 503 ve fabrika ayarları lab'da ölçüldü.
IIS SSL Sertifikası: HTTPS Binding, SAN ve SNI
IIS'te HTTPS nasıl açılır? İç CA'dan SAN'lı sertifika certreq ile alınır, 443 binding'e bağlanır, SNI ile iki site ayrılır. Windows Server 2025'te ölçüldü.
Ubuntu Sürüm Yükseltme: 24.04'ten 26.04'e do-release-upgrade
Ubuntu sürüm yükseltme adım adım: 24.04'ten 26.04 LTS'e ön kontrol, snapshot, do-release-upgrade soruları, kaldırılan PHP'nin açtığı açık ve geri dönüş.
Event Viewer Nedir? Windows Log'larını Okumak ve Süzmek
Event Viewer (Olay Görüntüleyicisi) nedir? Log kanalları, Kernel-Power 41, Filter Current Log, Custom View, Get-WinEvent ve doğru log boyutu, lab ölçümüyle.
gpedit.msc: Local Group Policy Editor ve Domain GPO Önceliği
gpedit.msc ile yerel policy yazmak, Registry.pol dosyası ve domain GPO ile çakışınca hangisinin kazandığı: Windows 11 Pro'da gpresult ve reg query ile ölçüldü.
MMC Nedir? .msc Konsolları ve Snap-in Mantığı
MMC nedir, snap-in ne işe yarar, .msc dosyasında ne var? Kendi konsolunuzu kurmak, uzak bilgisayara bağlamak ve user mode ile ekibe vermek, lab ölçümüyle.
Performance Monitor ve Resmon: Windows'ta Darboğaz Bulmak
Performance Monitor ve Resource Monitor ile Windows'ta darboğaz bulmak: süreç süzme, sayaç, logman ile Data Collector Set, Reliability Monitor ve eşikler.
PowerShell Nedir? Windows'u Komutla Yönetmenin Temeli
PowerShell nedir, cmdlet ve pipeline nasıl çalışır? Execution policy hatası, Get-Help, ADAC'ın yazdığı komut ve uzak komut Windows 11 ve Server'da ölçüldü.
Task Manager (Görev Yöneticisi): Süreç, PID ve Başlangıç
Task Manager (Görev Yöneticisi) nasıl kullanılır? CPU'yu dolduran süreci ve PID'ini bulmak, başlangıç programını kapatmak, End task ve Get-Process, ölçümle.
Windows Ağ Ayarları: ncpa.cpl, IPv4 ve DNS
Windows ağ ayarları ncpa.cpl ile nasıl yapılır? IPv4 adresi, DNS sunucusu sırası, interface metric, Settings farkı ve ipconfig ile PowerShell karşılığı.
Windows İşletim Sistemi Yönetimi: Konsollar ve Araçlar
Windows işletim sistemi nasıl yönetilir? Run komutları, PowerShell, registry, Local GPO, Görev Yöneticisi, servisler, disk ve ağ ayarları tek haritada.
Windows Registry Nedir? Hive, Anahtar ve Güvenli Düzenleme
Windows registry (kayıt defteri) nedir? Hive dosyaları, anahtar ve değer türleri, reg export ile yedek, Group Policy'nin yazdığı anahtar ve güvenli düzenleme.
Win + R Çalıştır Komutları: msc, cpl ve ms-settings Listesi
Win + R ile açılan Çalıştır kutusunun msc, cpl, ms-settings ve exe komutları: hangisi neyi açar, yönetici olarak nasıl açılır, ClickFix'e karşı ne yapılır.
Domain Controller Yükseltme: Windows Server 2025'e Geçiş
Domain controller yükseltme yanına yeni DC ekleyerek yapılır: Windows Server 2025 DC ekleme, adprep, FSMO devri, demote, DNS kalıntıları ve functional level.
Active Directory Audit Policy: Olay Kayıtlarını Açmak
Active Directory audit policy fabrika ayarında yanlış parolayı DC'ye yazmaz. Önerilen alt kategoriler, GPO ile uygulamak, 4771, 4740 ve 4625'i okumak.
Active Directory Delegation: Helpdesk'e Yetki Devri
Active Directory delegation ile Domain Admins vermeden yetki devri: Delegation of Control Wizard, rol grubu, dsacls, Effective Access ve devri geri almak.
Active Directory İsimlendirme Standardı: PC, Grup ve GPO
Active Directory isimlendirme standardı: bilgisayar, sunucu, kullanıcı, grup, GPO, OU ve yazıcı için kalıp, kod tablosu ve lab'da ölçülen yeniden adlandırma.
Active Directory Nasıl Kullanılır? ADUC ile Günlük Yönetim
Active Directory kullanımı ADUC ile: kullanıcı açma, şablondan kopyalama, parola sıfırlama, kilidin kaynağı, hesabı kapatma, geri alma ve helpdesk'in RSAT'ı.
Active Directory Password Policy: Parola ve Hesap Kilitleme
Active Directory password policy: parola kuralı, hesap kilitleme ve Fine-Grained Password Policy. NIST'in önerisi ve Windows Server 2025 lab'ında ölçülenler.
Active Directory Sağlık Kontrolü: dcdiag ve repadmin
Active Directory sağlık kontrolü dcdiag ve repadmin ile: hangi test neye bakar, kapalı DC çıktıda nasıl görünür, SYSVOL ve saat kontrolü, günlük betik.
Active Directory Sites and Services: Site ve Replikasyon
Active Directory Sites and Services ile site, subnet ve site link tanımlamak: şubedeki istemci hangi DC'ye gider, şubeler arası kopyalama ne zaman olur?
Active Directory Tier Modeli: Yönetici Hesaplarını Ayırmak
Active Directory tier modeli: Tier 0, 1 ve 2, ayrı yönetici hesapları, oturum yasağı GPO'ları ve acil durum hesabı. Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory Yedekleme: System State ve Geri Yükleme
Active Directory yedekleme Windows Server Backup ile: System State, DSRM'de geri yükleme, authoritative restore ve snapshot'ın neden yedek olmadığı.
Authentication Policy Silo: Hesabı Makinelere Bağlamak
Authentication policy silo nedir, nasıl kurulur? Kerberos armoring GPO'su, policy, silo, denetimden zorlamaya ve bayat makine bileti tuzağı lab'da ölçüldü.
gMSA Nedir? Servis Hesabı Parolasını AD'ye Bırakmak
gMSA nedir, nasıl kurulur? KDS root key, izin grubu, servis ve görevde kullanım, authentication policy. Parolayı kimin okuduğu Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Jump Server Nedir? Windows'ta Kurulum ve Kullanım
Jump server nedir, Windows Server 2025'te nasıl kurulur ve kullanılır? Yönetim RDP'sini tek kapıya toplayıp sunucuları ona kilitlemek, lab ölçümleriyle.
krbtgt Parola Sıfırlama: Ne Zaman, Nasıl Yapılır?
krbtgt parolası neden iki kez ve arada beklenerek sıfırlanır? Rutin rotasyon ile ele geçirme sonrası sıfırlamanın farkı ve adımları, lab ölçümleriyle.
LDAP Signing ve Channel Binding: DC'de Zorunlu Kılmak
LDAP signing ve channel binding nedir, DC'de nasıl zorunlu kılınır? Windows Server 2025'in fabrika ayarı, olay 2889 ile izleme ve lab'da ölçülen bind sonuçları.
NTLM Nedir? Kerberos'tan Farkı, NTLM'i Kapatmak
NTLM nedir, Kerberos varken neden hala çalışır? Challenge-response, NTLMv1'in sonu, event log'dan NTLM'i bulmak ve Restrict NTLM ile sunucu sunucu kapatmak.
Protected Users Grubu: Ayrıcalıklı Hesaplara Ek Koruma
Protected Users grubu ne yapar? NTLM'in reddi, dört saatlik TGT, kapanan delegation ve ağsız oturum, Windows Server 2025 lab'ında önce ve sonra ölçüldü.
Windows Defender Firewall: Profiller, Kurallar ve GPO
Windows Defender Firewall nasıl çalışır? Domain, Private ve Public profiller, kuralların öncelik sırası, kuralı GPO ile dağıtmak, kapsam ve firewall log'u.
LAPS Kurulumu: Windows LAPS ile Yerel Yönetici Parolası
Windows Server 2025'te LAPS kurulumu: şema, izinler, GPO, şifreli parola, ADUC LAPS sekmesi ve lokasyona göre helpdesk okuması. Lab domain'inde ölçüldü.
Linux TFTP Sunucusu Kurulumu: tftpd-hpa Adım Adım
Ubuntu'da tftpd-hpa ile TFTP sunucusu kurulumu: --create, --secure ve --umask, dinlenen adres ve varsayılan kurulumun ilk yedeği neden almadığı, lab'da ölçüldü.
Windows Server NPS Kurulumu: RADIUS Sunucusu Adım Adım
Windows Server NPS kurulumu: rolü eklemek, Active Directory'ye kaydetmek, RADIUS istemcisi ve network policy tanımlamak, 6272 ve 6273 kayıtlarıyla doğrulamak.
fail2ban Kurulumu ve Yapılandırması (Ubuntu 24.04)
Ubuntu 24.04'te fail2ban kurulumu, jail.local ve nftables ayarları. maxretry 5 iken ban neden üçüncü denemede düşüyor? Laboratuvarda ölçtüm, çıktılarıyla.
Kurumsal Yedekleme Programı: Veeam Lisansı ve Kurulumu
Kurumsal yedekleme programı seçimi, Veeam lisans tedariki, kurulumu ve yapılandırması. Ücretsiz sürüm ne zaman yeter, lisans neyi sayar, kurulum nasıl yapılır?
Microsoft 365 Kurulumu ve Geçişi: E-posta, Kimlik, Güvenlik
Microsoft 365 kurulumu ve geçişi: tenant ve alan adı kurulumu, eski e-postanın kesintisiz taşınması, Active Directory senkronizasyonu ve MFA yapılandırması.
Microsoft Lisanslama: Windows Server, CAL ve Microsoft 365
Microsoft lisanslama: mevcut lisans analizi, Windows Server çekirdek ve CAL hesabı, doğru Microsoft 365 planı, lisans tedariki ve yenileme takibi.
Sunucu ve Kabinet Taşıma: Veri Merkezi Geçişi Planı
Sunucu ve kabinet taşıma: keşif ve kesinti planı, fiziksel söküm ve montaj, yeni tesiste ağ ve ISP geçişi, sistemlerin doğrulanması ve raporlu teslim.
Sunucu ve Storage Satışı: Kapasite, Tedarik, Kurulum
Sunucu ve storage satışı: iş yüküne göre kapasite analizi, rack ve tower sunucu, NAS ve SAN tedariki, kurulum ve garanti süresini izleyen yenileme planı.
Dosya Sunucusu ve NAS Kurulumu: Yetki Matrisi ve Güvenlik
Dosya sunucusu ve NAS kurulumu: departman bazlı yetki matrisi, fidyeye karşı sürüm koruması, dosya erişim kaydı ve eski sunucudan izinleriyle veri taşıma.
Sanallaştırma Kurulumu ve Geçişi: Proxmox, Hyper-V, VMware
Sanallaştırma kurulumu ve geçişi: Proxmox, Hyper-V ya da VMware kurulumu, cluster, yedekleme sunucusu ve sanal sunucuların planlı pencerede taşınması.
Active Directory Kurulum Hizmeti: Domain Altyapısı
Kurumsal domain altyapısı kurulumu: domain adı, DC sayısı, OU ve GPO temelinin doğru kurulması, mevcut yapıdan geçiş ve devir. Anahtar teslim kuruyoruz.
Veri Yedekleme Hizmeti: Kurulum, Geri Dönüş Testi ve İzleme
Veri yedekleme hizmeti: yedekleme sunucusu, kopya ve retention policy, geri dönüş testi ve teslim sonrası izleme. Yedeği yedek yapan şey testtir.
Sunucu Kurulumu: Fiziksel, Sanal ve Raporlu Teslim
Sunucu kurulumu: fiziksel ve sanal sunucu, rol kurulumu, yedekleme ve temel sıkılaştırma. Kurulum yerinde bitiyor, teslim ölçülmüş ve raporlu oluyor.
Syslog Sunucusu Kurulumu: Ubuntu'da Merkezi Log
Ubuntu 24.04'te rsyslog ile merkezi syslog sunucusu kurulumu: imudp, 514 portu, gönderen başına ayırma, switch bağlama ve disk planı. Lab ölçümüyle.
Cacti Kurulumu: Ubuntu'da SNMP ile Ağ İzleme
Ubuntu 26.04'te Cacti 1.2.31 kurulumu: depo paketi neden yamasız, web sihirbazı, SNMPv3 ile cihaz ekleme, trafik grafiği ve sıkılaştırma adım adım.
RSAT Kurulumu: Windows 11'de GPMC ve ADUC Konsolları
RSAT kurulumu: Windows 10, 11 ve Windows Server'da uzaktan sunucu yönetim araçları, GPMC ve ADUC konsolları, nereden çalıştırılacağı ve neyi yönettiği.
Samba AD DC Kurulumu: Linux'ta Domain Controller
Samba AD DC kurulumu: Ubuntu 24.04'te samba-tool domain provision, iç DNS kararı, Kerberos doğrulaması ve kurulum öncesi/sonrası ölçülmüş port tablosu.
IIS Nedir? Windows Web Sunucusu: Kurulum ve HTTPS
IIS nedir, kurumda neden karşınıza çıkar ve nasıl kurulur? Windows Server 2025'te ölçülmüş kurulum, güvenlik duvarı, site, Windows Authentication ve HTTPS.
Active Directory Certificate Services (AD CS) Kurulumu
Active Directory Certificate Services kurulumu adım adım: Enterprise Root CA yapılandırması, geri alınamayan kararlar, AIA/CDP ayarı ve kurulum doğrulaması.
FreeRADIUS Kurulumu: Ubuntu'da Adım Adım
Ubuntu üzerinde FreeRADIUS ile adım adım kurulum: paket kurulumu, istemci ve kullanıcı tanımı, radtest ile doğrulama ve paket düzeyinde yakalama.
Linux NTP Sunucusu Kurulumu: chrony ile İç Saat Kaynağı
Linux NTP sunucusu kurulumu: Ubuntu'da chrony yapılandırması, allow ile istemci ağı, doğrulama ve izleme. Platform kararı ve Stratum 1 için GPS/PPS.
Ubuntu Server Kurulumu: 26.04 LTS Adım Adım Rehber
Ubuntu Server 26.04 LTS kurulumu adım adım: sürüm seçimi, statik IP, LVM disk düzeni, OpenSSH, Windows'tan ilk bağlantı ve kurulum sonrası kontroller.
Windows Server 2025: Roller ve Lisanslama
Windows Server sürümleri, çekirdek bazlı lisanslama ve CAL modeli, sunucu rolleri ve destek yaşam döngüsü: hangisini ne zaman kuracağınızın kurumsal rehberi.
Domain'e Bilgisayar Ekleme: Adımlar, Ön Koşullar ve Hatalar
Windows 11 bilgisayarı ve sunucuyu domain'e ekleme: DNS, saat ve ad ön koşulları, nesneyi önceden açma, Add-Computer ve lab'da ölçülen katılım hataları.
Windows Server DHCP Kurulumu: Scope, Rezervasyon, Failover
Windows Server DHCP kurulumu: scope, exclusion, rezervasyon ve failover. Lab'da ölçtük: sunucu seçenekleri partnere gitmez, yedek kendiliğinden devralmaz.
Kurumsal Veri Yedekleme ve Felaket Kurtarma Çözümleri
Kurumsal veri yedekleme ve felaket kurtarma: 3-2-1-1-0 kuralı, RTO/RPO hedefleri, immutable storage ve düzenli geri yükleme testiyle yedekleme çözümleri.
Active Directory Güvenlik Sıkılaştırması Rehberi
Active Directory güvenlik sıkılaştırması adım adım: Tier modeli, jump server, LAPS, gMSA, Protected Users, NTLM, LDAP signing, denetim ve krbtgt, lab ölçümleriyle.
Active Directory Kullanıcı, Grup ve OU Yönetimi (AGDLP)
Active Directory OU tasarımı Tier modeliyle, kullanıcı ve grup açmak, AGDLP ile dosya izni: lab'da ölçülen varsayılanlar ve yanıltıcı hatalar.
Active Directory GPO Yönetimi: Group Policy Rehberi
Active Directory'de GPO oluşturma, OU'ya linkleme, LSDOU sırası, Enforced ve Block Inheritance. gpupdate ve gpresult ile Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory DNS Yapılandırması: Forwarder ve Zone
Active Directory DNS yapılandırması: forwarder, reverse zone ve PTR, conditional forwarder, split-brain DNS ve scavenging, Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Microsoft Entra ID Connect Kurulumu: AD'yi Buluta Bağlama
Microsoft Entra ID Connect kurulumu, UPN senkronizasyonu ve Seamless SSO yapılandırması. Active Directory kullanıcılarını Microsoft 365'e tek kimlikle bağlayan adım adım rehber.
Active Directory UPN Suffix Yapılandırması
Active Directory'de alternatif UPN suffix ekleme, kullanıcı UPN'ini tek tek ya da PowerShell ile toplu değiştirme. Eski UPN'in hala çalıştığı lab'da ölçüldü.
Active Directory Kurulumu: Windows Server 2025'te İlk DC
Windows Server 2025'te Active Directory kurulumu: domain adı, DC promotion, DNS ve saat, dcdiag, Recycle Bin ve ikinci DC. Her adım lab'da ölçüldü.
Active Directory Rehberi: Mimari, Kurulum ve Yönetim
Active Directory nedir, nasıl kurulur ve yönetilir? Sunucudan güvenliğe on dokuz adımlık kontrol listesi, her adım lab'da ölçülen kendi yazısına bağlı.
Windows Server 2025 Kurulum Rehberi: Adım Adım
Windows Server 2025 kurulumu adım adım: sürüm ve evaluation seçimi, kurulum ekranları, sabit IP, ad, saat dilimi, güncelleme, yerleşik hesap ve RDP güvenliği.
Hypervisor Nedir? Sanallaştırma Katmanı Nasıl Çalışır
Hypervisor bir işletim sistemine sahte donanım sunar. Tip 1 ve Tip 2 farkı, vCPU ve RAM overcommit, snapshot ile yedek ayrımı ve doğru boyutlandırma.
Veri Merkezi Migration: Taşıma Planı ve Kesinti Penceresi
Veri merkezi taşıma nasıl planlanır: envanter ve bağımlılık analizi, kesinti penceresi, her adım için geri dönüş planı ve taşıma gecesinde doğrulama sırası.
Ücretsiz Değerlendirme
Sunucularınızda işten ayrılmış birinin hesabı hala açık mı? Hesapları personel listesiyle eşleyelim.
İçindekiler
Ana Hizmet
BT Sistem Yönetimi