BT Sistem Yönetimi
Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası
Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.
- Linux Nedir? Kernel ve Dağıtım
- Linux Yönetim Haritası: Hangi İş, Hangi Komut?
- Linux’a Açılan Kapı: SSH ve Kabuk
- Linux Ayarları Nerede Durur? /etc ve Metin Dosyaları
- İzin ve Yetki: rwx, Grup ve sudo
- Çalışan Linux’u İzlemek: Süreç, Servis, Log ve Zamanlanmış Görev
- Süreç ve kaynak: ps, top, free
- Servisler: systemd ve systemctl
- Loglar: journalctl ve /var/log
- Zamanlanmış görevler: cron ve systemd timer
- Linux’ta Disk ve Dosya Sistemi: lsblk, df ve Bağlama Noktası
- Linux Ağ Ayarları: ip, ss ve netplan
- Linux Bakımı: Paket, Güncelleme ve Yeniden Başlatma
- Linux Sunucusunda Çalışan Kurumsal Servisler
- Sonuç: Linux Yönetimi Komutu Değil Ayarın Yerini ve Yetkiyi Bilmektir
- Linux İşletim Sistemi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Linux işletim sistemi, Linux kernel’ı üzerine kurulan açık kaynak işletim sistemidir. Dar anlamda Linux yalnız kernel’ın adıdır: donanımı yöneten ve programlara süreç, bellek ve dosya veren çekirdek. Bir sunucuya kurulan şeyin adı ise dağıtım: Ubuntu, Debian ya da Red Hat Enterprise Linux. Her dağıtım aynı kernel’ın üstüne kabuk, komutlar, paket yöneticisi ve servis yöneticisi ekler.
Bu sayfa bir Linux sunucunun nasıl yönetildiğinin haritasıdır. Hangi işin hangi komutla yapıldığını, ayarın nerede durduğunu ve ayrıntısının hangi yazıda olduğunu gösterir. İşletim sisteminin katmanlarını kavram olarak işletim sistemi nedir yazısı anlatır. Ubuntu Server’ın sürüm, destek ve sıkılaştırma kararları Ubuntu Server yazısındadır.
Serinin benzetmesinde Linux, Windows gibi bir belediyedir. Ama bu belediyede işler başvuru masasından değil, iç yazışmayla yürür. Memur ne istediğini yazar, ilgili birim yazıyı okur ve cevabı yine yazıyla verir. Bu sayfa belediyenin yazışma rehberidir. Rehber hangi işin hangi birime, hangi yetkiyle yazıldığını söyler. Yazının kendisi her bölümün gösterdiği ayrıntı yazısındadır.
Linux Nedir? Kernel ve Dağıtım
Linux kernel’ının kendi belgesi Linux’u, Linus Torvalds’ın sıfırdan yazdığı ve dünyanın dört bir yanındaki geliştiricilerin katkısıyla büyüyen bir Unix klonu olarak tanımlar. Kernel GNU General Public License v2 lisansıyla dağıtılır (kernel.org). Lisans, kaynak kodunun açık olmasını ve değiştirilmiş sürümlerin de aynı koşulla dağıtılmasını şart koşar.
Bir sunucuda kernel ile dağıtım iki ayrı komutla görünür:
uname -a
cat /etc/os-releaseLinux lnx01 6.8.0-142-generic #142-Ubuntu SMP PREEMPT_DYNAMIC Wed Sep 2 14:24:27 UTC 2026 x86_64 x86_64 x86_64 GNU/Linux
PRETTY_NAME="Ubuntu 24.04.5 LTS"
NAME="Ubuntu"
VERSION_ID="24.04"
VERSION="24.04.5 LTS (Noble Numbat)"
VERSION_CODENAME=noble
ID=ubuntu
ID_LIKE=debian
HOME_URL="https://www.ubuntu.com/"os-release çıktısı kısaltıldı. İlk satır kernel’dır: 6.8.0-142-generic sürümü. Gerisi dağıtımdır: Ubuntu 24.04.5 LTS. ID_LIKE=debian satırı Ubuntu’nun Debian ailesinden geldiğini söyler. Bu yazıdaki ve serideki bütün çıktılar bu sunucudan, lab’daki lnx01’den alındı.
Kurumsal sunucularda iki dağıtım ailesi öne çıkar:
| Aile | Dağıtımlar | Paket yöneticisi | Paket biçimi |
|---|---|---|---|
| Debian ailesi | Debian, Ubuntu | apt | .deb |
| Red Hat ailesi | Red Hat Enterprise Linux, Rocky Linux, AlmaLinux | dnf | .rpm |
Komutların çoğu iki ailede aynıdır. ls, grep, systemctl, journalctl, ip ve ss her iki tarafta aynı adla ve aynı seçeneklerle çalışır. Fark paket yöneticisinde, bazı servislerin adında ve yapılandırma dosyalarının bazı yollarında çıkar. Hangi dağıtımın seçileceği, destek süresi ve Ubuntu’nun Debian ve Red Hat ailesiyle karşılaştırması Ubuntu Server yazısında.
Linux Yönetim Haritası: Hangi İş, Hangi Komut?
Aşağıdaki tablo bir Linux sunucuda en sık yapılan işleri, her işin komutunu, ayarın durduğu yeri ve ayrıntıyı anlatan yazıyı yan yana koyar. Tablodaki adların çoğu bir İngilizce sözcüğün kısaltmasıdır: systemctl system control, chmod change mode, lsblk list block devices demektir. Adı açan okur komutu ezberlemez, okur. Bu okuma yolunu Linux komutları yazısında anlattık.
| İş | Komut | Ayar nerede durur | Ayrıntı |
|---|---|---|---|
| Sunucuya bağlanmak | ssh | /etc/ssh/sshd_config | SSH nedir |
| Dosya, log, arama | ls, cat, tail, grep, find | dosyanın kendisi | Linux komutları |
| Ayarı bulmak | cat, ls /etc | /etc altında metin dosyası | Linux dizin yapısı |
| İzin vermek | chmod, chown, umask | dosyanın sahibi, grubu, izin bitleri | Linux dosya izinleri |
| Yönetici yetkisi vermek | sudo, visudo | /etc/sudoers, /etc/sudoers.d/ | sudo nedir |
| Kullanıcı ve grup | useradd, usermod -aG, passwd | /etc/passwd, /etc/shadow, /etc/group | Linux kullanıcı yönetimi |
| Süreci ve kaynağı görmek | ps, top, free | çalışan sistem, /proc | Linux komutları |
| Servisi yönetmek | systemctl | /etc/systemd/system, /usr/lib/systemd/system | systemd nedir |
| Log okumak | journalctl | /var/log/journal, /var/log/syslog | journalctl ile log okuma |
| Zamanlanmış görev | crontab, systemctl list-timers | kullanıcı crontab’ı, /etc/cron.d, timer dosyaları | crontab nedir |
| Disk ve bölüm | lsblk, df, findmnt | /etc/fstab | Linux dizin yapısı |
| Disk eklemek, büyütmek | pvcreate, vgextend, lvextend -r | /etc/fstab, LVM | Linux disk yönetimi |
| IP ve port | ip, ss | /etc/netplan/ (Ubuntu) | Linux komutları |
| Statik IP vermek | netplan try, netplan apply | /etc/netplan/*.yaml | Ubuntu statik IP |
| Paket kurmak, güncellemek | apt | /etc/apt/sources.list.d/ | apt nedir |
Tablonun üçüncü sütunu Linux yönetiminin en önemli farkını gösterir. Windows’ta ayarların çoğu registry adlı bir veritabanında durur. Linux’ta neredeyse her ayar /etc altında okunabilir bir metin dosyasıdır. Ayarı okumak için cat, karşılaştırmak için diff, yedeklemek için cp yeter.
Linux’a Açılan Kapı: SSH ve Kabuk
Ubuntu Server grafik arayüz olmadan kurulur. Yönetim ağ üzerinden SSH ile açılan bir oturumda, metin komutlarla yapılır. Örnekteki belediyenin iç yazışması bu oturumda yürür. Ubuntu 24.04’te SSH servisi açılışta başlamaz, ssh.socket 22 numaralı portu dinler ve ilk bağlantıda servisi başlatır.
Bu ayrıntı systemctl çıktısında servisin disabled görünmesine yol açar, systemd yazısında ölçtük. SSH protokolünün kendisi, anahtarla giriş ve sıkılaştırma SSH nedir yazısında.
Oturumda yazılan satırı shell (kabuk) okur. Ubuntu’da varsayılan shell bash’tir. Shell komutu PATH değişkenindeki dizinlerde arar, çalıştırır ve bir çıkış kodu döndürür. 0 başarı, başka her sayı bir hatadır. Komutun hangi programa denk geldiği, çıkış kodunun nasıl okunduğu ve gruplu komut listesi Linux komutları yazısında.
Linux Ayarları Nerede Durur? /etc ve Metin Dosyaları
Linux’ta her dosyanın yeri FHS (Filesystem Hierarchy Standard) adlı standarda göre bellidir. Yapılandırma /etc’de, çalışırken değişen veri ve loglar /var’da, kullanıcı dosyaları /home’da durur. Bu düzen dağıtımdan dağıtıma büyük ölçüde aynıdır. Bir Ubuntu sunucuyu yöneten biri bir Red Hat sunucusunda da /etc’yi aynı yerde bulur.
/etc’de bir dosyayı düzenlemeden önce iki şeye bakılır:
- Dosyanın sahibi kim? Bazı dosyaları yöneticiden başka bir program da yazar. Bulut imajından kurulan lab sunucusunda
/etc/hostsve/etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sourcesdosyalarının ilk satırları, onları cloud-init’in yönettiğini söylüyordu. - Drop-in dizini var mı? Birçok servis ana dosyanın yanında
.dile biten bir dizin okur (sshd_config.d,journald.conf.d). Kendi ayarınızı oraya ayrı bir dosya olarak yazmak, paket güncellemesinin ana dosyayı yenilediği gün ayarınızın kaybolmamasını sağlar.
Kök dizindeki her klasörün ne tuttuğu, /proc ve /sys’in neden diskte olmadığı ve disklerin ağaca nasıl bağlandığı Linux dizin yapısı yazısında. Windows tarafındaki karşılığı Windows registry.
İzin ve Yetki: rwx, Grup ve sudo
Linux her dosyaya üç sınıf için izin verir: sahip, grup ve diğer herkes. Her sınıfın okuma (r), yazma (w) ve çalıştırma (x) hakkı ayrıdır. Paylaşılan bir klasörün doğru kurulumu kişiye değil gruba izin vermek, klasöre setgid koymak ve umask’ı gruba uygun tutmaktır. chmod 777 ise klasördeki her dosyayı her hesaba silinebilir bırakır. İkisinin ölçümü Linux dosya izinleri yazısında.
Yönetici yetkisi sudo ile alınır. sudo grubuna üye olmak dosya izni vermez, yalnız sudo yazıldığında komutu root olarak çalıştırma hakkı verir. Lab’daki yönetici hesabı sudo grubundaydı ama /var/log/syslog’u, journal’daki servis loglarını ve /root dizinini sudo yazmadan okuyamadı. Yetkinin hangi dosyadan geldiğini, bir hesaba yalnız tek bir komutun nasıl verildiğini ve her sudo kararının nereye kaydedildiğini sudo nedir rehberinde ölçtük.
Örnekteki belediyede yetki unvanla değil, her yazının altındaki imzayla gelir. Logları düzenli okuyan bir hesap için daha dar yol, onu adm grubuna eklemektir.
Çalışan Linux’u İzlemek: Süreç, Servis, Log ve Zamanlanmış Görev
Bir sunucu yavaşladığında, bir servis durduğunda ya da gece bir şey olduğunda bakılacak dört yer vardır.
Süreç ve kaynak: ps, top, free
ps aux çalışan bütün süreçleri, top canlı kaynak kullanımını, free -h belleği, df -h disk doluluğunu gösterir. Bu komutların bilgisi /proc altındaki dosyalardan gelir. Linux çekirdeği süreçleri ve donanımı birer dosya gibi gösterir. Ayrıntısı Linux komutları yazısında.
Servisler: systemd ve systemctl
Ubuntu’da açılışta başlayan ilk program systemd’dir ve bütün servisleri o yönetir. Her servis bir unit dosyasından okunur. Lab’da iki ölçüm, servis yönetiminin en sık iki hatasını gösterdi:
enableilestartayrı şeylerdir. Çalışırkendisableedilen servis o gün çalışmaya devam etti, yeniden başlatmadan sonra gelmedi.- Çöken servis kendiliğinden geri gelmez.
Restart=ayarının varsayılanıno’dur.kill -9ile öldürülen servis ölü kaldı,Restart=on-failureeklenince üç denemede de birkaç saniyede döndü.
Unit dosyası, override ve timer systemd nedir yazısında.
Loglar: journalctl ve /var/log
Servislerin, çekirdeğin ve oturumların logları journal’da toplanır ve journalctl ile servise, zamana, önceliğe ve açılışa göre süzülür. Ubuntu bunların bir kopyasını rsyslog ile /var/log/syslog gibi düz metin dosyalarına da yazar.
Önceki açılışın logu (journalctl -b -1) ancak journal kalıcıysa okunur. Lab’da kalıcılığın /var/log/journal dizininin varlığına bağlı olduğunu ölçtük. Ayrıntısı journalctl ile log okuma yazısında. Logları birçok sunucudan tek bir yerde toplamak Linux syslog sunucusu kurulumu yazısında.
Zamanlanmış görevler: cron ve systemd timer
Tekrar eden işler crontab ile ya da systemd timer’ıyla zamanlanır. Cron görevi başlatır ama sonucunu kaydetmez. Lab’da iki hatalı cron satırı her dakika “çalıştı” görünürken biri hata veriyordu, öteki hiç iz bırakmadan başarısız oluyordu. Cron satırının yazımı, cron ortamının farkı ve iki yolun karşılaştırması crontab nedir yazısında.
Linux’ta Disk ve Dosya Sistemi: lsblk, df ve Bağlama Noktası
Linux’ta sürücü harfi yoktur. Bütün diskler tek bir dizin ağacının dallarına bağlanır. lsblk diskleri ve bölümleri, findmnt hangi dosya sisteminin nereye bağlı olduğunu, df -h doluluğu gösterir. Açılışta hangi diskin nereye bağlanacağı /etc/fstab dosyasında yazar.
Sunucuda en sık karşılaşılan disk sorunu kök bölümün dolmasıdır. Loglar ve paket önbelleği /var altına yazılır. /var ayrı bir bölümde değilse büyüyen bir log dosyası kök bölümü doldurabilir ve servisler yazamaz hale gelir. df -h / bu yüzden düzenli bakılan ilk değerdir. Doluluğun hangi dizinde olduğunu bulmayı, yeni diski LVM ile eklemeyi ve alanı büyütmeyi Linux disk yönetimi rehberinde ölçtük. Bağlama noktası ve sanal dosya sistemleri Linux dizin yapısı, ağdaki bir paylaşımın bağlanması NFS nedir yazısında.
Linux Ağ Ayarları: ip, ss ve netplan
ip -br a arayüzleri ve adreslerini, ip route yönlendirme tablosunu, ss -tlnp dinleyen portları ve onları açan süreçleri gösterir. Bir servisin dışarıdan erişilip erişilmediği sorusu çoğu zaman ss çıktısında cevaplanır: servis yalnız 127.0.0.1 adresini dinliyorsa ağdan ulaşılamaz. Bu komutların çıktısı Linux komutları yazısında.
Ubuntu Server’da kalıcı ağ ayarı /etc/netplan/ altındaki YAML dosyalarına yazılır. Bulut imajından kurulan sunucularda bu dosyayı cloud-init açılışta yeniden üretebilir ve elle yazılan statik adres yeniden başlatmada geri dönebilir. Tuzağın kendisi ve kalıcı çözümü Ubuntu Server yazısında. Statik adresin YAML dosyasında nasıl yazıldığını, netplan try ile nasıl güvenle denendiğini ve geri almanın dosyaya dokunmadığını Ubuntu statik IP rehberinde ölçtük. Sunucuya yapılan kaba kuvvet girişlerini engellemek Fail2ban kurulumu yazısında.
Linux Bakımı: Paket, Güncelleme ve Yeniden Başlatma
Linux’ta yazılımın tek kapısı paket yöneticisidir. Ubuntu’da apt, paketleri anahtarla doğrulanan depolardan indirir, bağımlılıkları çözer ve her işlemi kimin yaptığıyla birlikte /var/log/apt/history.log’a yazar. Bakımın üç kuralı lab ölçümünden çıktı:
- Kaldırma listesi okunur.
apt remove -y htop, tek bir paket istenmişkenubuntu-servermetapaketini de sormadan kaldırdı. - Her güncelleme aynı komutla gelmez.
apt-get upgradeyeni paket kurmadığı için dört çekirdek paketi beklemede kaldı. Bu güncellemelerapt full-upgradeile alınır. - Çekirdek güncellemesi yeniden başlatma ister. Yeni çekirdek diske yazılır, çalışan sistem yeniden başlatılana kadar eskisidir.
Ubuntu güvenlik yamalarını unattended-upgrades ile kendiliğinden kurar. Paket sisteminin ayrıntısı apt nedir, otomatik güncellemenin kapsamı ve bekleyen yeniden başlatmanın takibi Ubuntu Server yazısında.
Linux Sunucusunda Çalışan Kurumsal Servisler
Bu sayfanın anlattığı yönetim katmanı her Linux sunucuda aynıdır. Sunucuya hangi işin kurulduğu ise ayrı bir karardır. Lab’da Ubuntu Server üzerine kurup anlattığımız servisler:
| Servis | Ne işe yarar | Yazı |
|---|---|---|
| NTP sunucusu | Ağdaki cihazlara saat verir | Linux NTP sunucusu kurulumu |
| Syslog sunucusu | Cihazların loglarını tek yerde toplar | Linux syslog sunucusu kurulumu |
| RADIUS sunucusu | Ağ cihazlarına ve kablosuz ağa kimlik doğrulama verir | Linux RADIUS sunucusu kurulumu |
| TFTP sunucusu | Ağ cihazlarının yapılandırma ve imaj dosyalarını taşır | Linux TFTP sunucusu kurulumu |
| Samba AD DC | Linux üzerinde Active Directory domain controller | Samba AD DC kurulumu |
| Cacti | Ağ cihazlarını SNMP ile izler ve grafikler | Cacti kurulumu |
Sunucunun kendisinin kurulumu Ubuntu Server kurulumu yazısında adım adım anlatılıyor.
Sonuç: Linux Yönetimi Komutu Değil Ayarın Yerini ve Yetkiyi Bilmektir
Linux’u yönetmenin komutları çoktur, ama sorulan soru dörttür:
- Şu anda ne çalışıyor?
- Ayar nerede duruyor?
- Ne oldu?
- Kim yaptı?
ps, top ve systemctl status ilk soruya, /etc altındaki metin dosyaları ikinciye, journalctl ve /var/log üçüncüye, auth.log ile apt’nin history.log’u dördüncüye cevap verir. Bu sayfanın gösterdiği ölçümlerde bir şey hep tekrar etti: komutun cevabı onu çalıştıran hesabın yetkisine bağlıdır ve bir şeyin çalıştığını gösteren tek kanıt kendi kaydıdır.
Girişteki benzetmeye dönersek: Linux belediyesinde işler iç yazışmayla yürür. Yazı komuttur, birimlerin kuralları /etc’deki dosyalardır, kayıt defteri journal’dır, yetki ise yazının altındaki imzadır (sudo). Bu rehber hangi yazının hangi birime gideceğini gösterir, yazının kendisi her bölümün işaret ettiği yazıdadır.
Başlamak için en kısa yol, gündelik komutları gerçek çıktılarıyla görmektir: Linux komutları. Sunucuyu kurmak ise Ubuntu Server kurulumu yazısından başlar.
Linux İşletim Sistemi Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden
İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.
apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo
apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.
chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?
chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?
Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev
Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.
journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log
journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.
Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme
Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.
Linux Dizin Yapısı: /etc, /var, /proc Ne İşe Yarar?
Linux dizin yapısı ve dosya sistemi: kök dizindeki klasörler ne tutar, /etc yapılandırması, /var/log, /proc ve /dev neden dosyadır, disk ağaca nasıl bağlanır?
Linux Komutları: Sistem Yöneticisinin Temel Komut Listesi
Linux komutları açılımlarıyla: systemctl, chmod, ls -lh ne demek? Dosya, arama, süreç, ağ, servis, yetki ve disk komutları gerçek çıktılarıyla.
Linux Kullanıcı Yönetimi: useradd, Gruplar ve Parola
Linux'ta kullanıcı ekleme, gruba alma, parola, kilitleme ve silme: useradd, usermod -aG tuzağı, /etc/shadow, chage, nologin ve userdel -r, ölçümlerle.
sudo Nedir? sudoers ile Linux'ta Yetki Vermek
sudo nedir, sudoers nasıl okunur, visudo ile nasıl düzenlenir? Tek komutluk yetki, sudo -i ile -s farkı, parola önbelleği ve auth.log kayıtları, ölçümlerle.
systemd Nedir? systemctl ile Linux Servis Yönetimi
systemd nedir, systemctl ile servis nasıl yönetilir? Unit dosyası, enable ile start farkı, çöken servisin Restart ile geri gelmesi, override ve timer, ölçümlerle.
Ubuntu Statik IP: Netplan ile Ağ Yapılandırması
Ubuntu'da netplan ile statik IP nasıl verilir? YAML dosyası, dosya izni, netplan try ile geri alma, netplan apply, girinti hatası ve cloud-init, ölçümlerle.
Ubuntu Server: LTS, Sıkılaştırma ve Dağıtım Seçimi
Kurumsal Ubuntu Server rehberi: dağıtım karşılaştırması, LTS ve Ubuntu Pro destek takvimi, paket yönetimi, sıkılaştırma ve Active Directory entegrasyonu.
Windows İşletim Sistemi Yönetimi: Konsollar ve Araçlar
Windows işletim sistemi nasıl yönetilir? Run komutları, PowerShell, registry, Local GPO, Görev Yöneticisi, servisler, disk ve ağ ayarları tek haritada.
Windows Server 2025: Roller ve Lisanslama
Windows Server sürümleri, çekirdek bazlı lisanslama ve CAL modeli, sunucu rolleri ve destek yaşam döngüsü: hangisini ne zaman kuracağınızın kurumsal rehberi.
RAID 5 Nedir? RAID 6 ile Farkı ve Hangisi Seçilmeli
RAID 5 nedir, RAID 6'dan farkı ne? Kapasite, küçük yazma maliyeti, rebuild sırasında korumasız kalmak, okunamayan sektör ve hangi diziye hangisi seçilir.
RAID Controller Nedir? Donanım RAID ile Yazılım RAID Farkı
RAID controller nedir, donanım RAID ile yazılım RAID farkı ne? Yazma önbelleği ve bataryası, BIOS RAID, HBA modu, Linux md ve Storage Spaces arasında seçim.
RAID Nedir? Seviyeleri ve RAID 0, 1, 10 Farkı
RAID nedir, nasıl çalışır? Striping, mirroring ve parity, RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 karşılaştırması, rebuild süresi, hot spare ve RAID'in neden yedek olmadığı.
Grafana Alert: SQL Sorgusuna E-posta Alarmı ve Silence
Grafana alert kurulumu: SMTP, salt okunur MySQL data source, eşik ve pending period, DatasourceError ve silence, lab'da saatle ölçülen bildirimlerle.
Grafana Upgrade: Yedek, 12'den 13'e Geçiş ve Geri Dönüş
Grafana güncellemesi adım adım: grafana.ini, eklenti ve PostgreSQL yedeği, geri yükleme provası, önce eklentiler, 12.4'ten 13.3'e geçiş ve doğru geri dönüş.
Zabbix 8.0 Upgrade: 7.0 LTS'den Yedekli Geçiş
Zabbix 7.0 LTS'den 8.0'a güncelleme adım adım: sürüm notları, veritabanı ve dosya yedeği, geri yükleme provası, depo paketi, otomatik veritabanı yükseltmesi ve kontrol.
Zabbix Health Check: Kuyruk, Poller ve Housekeeper
Zabbix health check lab ölçümüyle: sağlık panosu, queue, poller doluluğu, önbellek ve housekeeper. Agent, poller ve server durunca ne görünür?
Grafana Dashboard Oluşturma: Panel, Değişken ve USE
Grafana dashboard oluşturma: USE yöntemiyle panel seçimi, Zabbix verisiyle değişkenler, tekrarlayan panel, yenileme yükü ve Viewer sınırı, lab ölçümüyle.
Grafana Kurulumu: Ubuntu 26.04'te PostgreSQL ve Apache
Ubuntu 26.04'e Grafana kurulumu: APT deposu, PostgreSQL veritabanı, Apache arkasında /grafana, admin hesabını kapatmak ve sıkılaştırma adım adım.
Grafana Nedir? Ne İşe Yarar, Zabbix'ten Farkı Ne?
Grafana nedir: Zabbix, Prometheus ve veritabanlarındaki veriyi okuyup tek ekranda gösteren açık kaynak araç. Data source, panel, sürüm ve Zabbix farkı.
Grafana Rehberi: Kurulumdan Dashboard'a Adım Adım
Grafana rehberi: kurulumdan Zabbix bağlantısına, dashboard'dan yedeğe altı adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
Zabbix Grafana Bağlantısı: Eklenti, API Token, Salt Okuma
Zabbix Grafana bağlantısı: eklenti kurulumu, salt okuma Zabbix rolü, API token, Apache'de Authorization başlığı, data source ve ilk Zabbix paneli adım adım.
Zabbix Rehberi: Kurulumdan Alarma Adım Adım İzleme
Zabbix rehberi: kurulumdan agent'a, template'ten alarma ve dashboard'a on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, lab'da hangi yazıda ölçüldü.
SMTP Relay Kurulumu: Postfix ile Google Workspace
SMTP relay kurulumu: Postfix'i Google Workspace'in smtp-relay.gmail.com hizmetine TLS ve SMTP AUTH ile bağladım, Zabbix alarmını eskalasyon grubuna yolladım.
Zabbix Dashboard: Widget, Network Map ve NOC Ekranı
Zabbix dashboard tasarımı: hangi widget neyi söyler, network map, Host navigator ile ayrıntı sayfası, slideshow ve kiosk, arıza anında ölçülen gecikmeler.
Zabbix Proxy: Şube İzleme, Kurulum ve Hat Kopukluğu
Zabbix proxy kurulumu: şubede ne zaman gerekir, aktif proxy, PSK ve agent ayarı, hat koptuğunda ölçülen davranış: yerel tampon, geç gelen veri ve alarm.
Zabbix Template ile Sunucu İzleme: CPU, RAM, Disk ve Servis
Zabbix template ile Windows ve Linux sunucuda CPU, RAM, disk ve servis izleme: makroyla eşik, disk keşfi ve trigger'ın açılma süresi lab ölçümüyle anlatılıyor.
Zabbix Trigger ve Alarm: E-posta, Eskalasyon ve Bakım
Zabbix trigger ve alarm ayarı: e-posta bildirimi, eskalasyon, acknowledge, histerezis ve bakım penceresi, lab'da ölçülen saatleriyle adım adım anlatılıyor.
Network İzleme Hizmeti: Sunucu, Hat ve Ağ Cihazları
Network izleme hizmeti: sunucu, internet hattı, switch ve firewall dakika dakika izlenir, alarm geldiğinde aynı ekip müdahale eder. Kapsam, süreç ve fiyat.
Zabbix Agent 2 Kurulumu: GPO, Autoregistration ve PSK
Zabbix Agent 2 kurulumu: Windows'a GPO betiğiyle toplu dağıtım, Linux'a apt, PSK'lı autoregistration ve lab'da ölçülen tuzaklar adım adım anlatılıyor.
Zabbix Kurulumu: Ubuntu 26.04'te 8.0 LTS ve PostgreSQL
Ubuntu 26.04'e Zabbix 8.0 LTS kurulumu: neden Zabbix deposu, PostgreSQL şeması, Apache hatası, web sihirbazı, Admin hesabını kapatmak ve ufw adım adım.
Zabbix Nedir? Nasıl Çalışır, PRTG'den Farkı Ne?
Zabbix nedir: ölçüm toplayan, eşik aşılınca sorun açıp bildiren açık kaynak izleme yazılımı. Server, agent ve trigger mantığı, PRTG ve Nagios ile farkı.
IIS Application Pool Nedir? Kimlik, İzin ve 503 Hatası
IIS application pool nedir, siteyi neden ayırır ve hangi kimlikle çalışır? 401.3 izin hatası, IUSR ve havuz kimliği farkı, 503 ve fabrika ayarları lab'da ölçüldü.
IIS SSL Sertifikası: HTTPS Binding, SAN ve SNI
IIS'te HTTPS nasıl açılır? İç CA'dan SAN'lı sertifika certreq ile alınır, 443 binding'e bağlanır, SNI ile iki site ayrılır. Windows Server 2025'te ölçüldü.
Ubuntu Sürüm Yükseltme: 24.04'ten 26.04'e do-release-upgrade
Ubuntu sürüm yükseltme adım adım: 24.04'ten 26.04 LTS'e ön kontrol, snapshot, do-release-upgrade soruları, kaldırılan PHP'nin açtığı açık ve geri dönüş.
Event Viewer Nedir? Windows Log'larını Okumak ve Süzmek
Event Viewer (Olay Görüntüleyicisi) nedir? Log kanalları, Kernel-Power 41, Filter Current Log, Custom View, Get-WinEvent ve doğru log boyutu, lab ölçümüyle.
gpedit.msc: Local Group Policy Editor ve Domain GPO Önceliği
gpedit.msc ile yerel policy yazmak, Registry.pol dosyası ve domain GPO ile çakışınca hangisinin kazandığı: Windows 11 Pro'da gpresult ve reg query ile ölçüldü.
MMC Nedir? .msc Konsolları ve Snap-in Mantığı
MMC nedir, snap-in ne işe yarar, .msc dosyasında ne var? Kendi konsolunuzu kurmak, uzak bilgisayara bağlamak ve user mode ile ekibe vermek, lab ölçümüyle.
Performance Monitor ve Resmon: Windows'ta Darboğaz Bulmak
Performance Monitor ve Resource Monitor ile Windows'ta darboğaz bulmak: süreç süzme, sayaç, logman ile Data Collector Set, Reliability Monitor ve eşikler.
PowerShell Nedir? Windows'u Komutla Yönetmenin Temeli
PowerShell nedir, cmdlet ve pipeline nasıl çalışır? Execution policy hatası, Get-Help, ADAC'ın yazdığı komut ve uzak komut Windows 11 ve Server'da ölçüldü.
Task Manager (Görev Yöneticisi): Süreç, PID ve Başlangıç
Task Manager (Görev Yöneticisi) nasıl kullanılır? CPU'yu dolduran süreci ve PID'ini bulmak, başlangıç programını kapatmak, End task ve Get-Process, ölçümle.
Windows Ağ Ayarları: ncpa.cpl, IPv4 ve DNS
Windows ağ ayarları ncpa.cpl ile nasıl yapılır? IPv4 adresi, DNS sunucusu sırası, interface metric, Settings farkı ve ipconfig ile PowerShell karşılığı.
Windows Registry Nedir? Hive, Anahtar ve Güvenli Düzenleme
Windows registry (kayıt defteri) nedir? Hive dosyaları, anahtar ve değer türleri, reg export ile yedek, Group Policy'nin yazdığı anahtar ve güvenli düzenleme.
Win + R Çalıştır Komutları: msc, cpl ve ms-settings Listesi
Win + R ile açılan Çalıştır kutusunun msc, cpl, ms-settings ve exe komutları: hangisi neyi açar, yönetici olarak nasıl açılır, ClickFix'e karşı ne yapılır.
Domain Controller Yükseltme: Windows Server 2025'e Geçiş
Domain controller yükseltme yanına yeni DC ekleyerek yapılır: Windows Server 2025 DC ekleme, adprep, FSMO devri, demote, DNS kalıntıları ve functional level.
Active Directory Audit Policy: Olay Kayıtlarını Açmak
Active Directory audit policy fabrika ayarında yanlış parolayı DC'ye yazmaz. Önerilen alt kategoriler, GPO ile uygulamak, 4771, 4740 ve 4625'i okumak.
Active Directory Delegation: Helpdesk'e Yetki Devri
Active Directory delegation ile Domain Admins vermeden yetki devri: Delegation of Control Wizard, rol grubu, dsacls, Effective Access ve devri geri almak.
Active Directory İsimlendirme Standardı: PC, Grup ve GPO
Active Directory isimlendirme standardı: bilgisayar, sunucu, kullanıcı, grup, GPO, OU ve yazıcı için kalıp, kod tablosu ve lab'da ölçülen yeniden adlandırma.
Active Directory Nasıl Kullanılır? ADUC ile Günlük Yönetim
Active Directory kullanımı ADUC ile: kullanıcı açma, şablondan kopyalama, parola sıfırlama, kilidin kaynağı, hesabı kapatma, geri alma ve helpdesk'in RSAT'ı.
Active Directory Password Policy: Parola ve Hesap Kilitleme
Active Directory password policy: parola kuralı, hesap kilitleme ve Fine-Grained Password Policy. NIST'in önerisi ve Windows Server 2025 lab'ında ölçülenler.
Active Directory Sağlık Kontrolü: dcdiag ve repadmin
Active Directory sağlık kontrolü dcdiag ve repadmin ile: hangi test neye bakar, kapalı DC çıktıda nasıl görünür, SYSVOL ve saat kontrolü, günlük betik.
Active Directory Sites and Services: Site ve Replikasyon
Active Directory Sites and Services ile site, subnet ve site link tanımlamak: şubedeki istemci hangi DC'ye gider, şubeler arası kopyalama ne zaman olur?
Active Directory Tier Modeli: Yönetici Hesaplarını Ayırmak
Active Directory tier modeli: Tier 0, 1 ve 2, ayrı yönetici hesapları, oturum yasağı GPO'ları ve acil durum hesabı. Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory Yedekleme: System State ve Geri Yükleme
Active Directory yedekleme Windows Server Backup ile: System State, DSRM'de geri yükleme, authoritative restore ve snapshot'ın neden yedek olmadığı.
Authentication Policy Silo: Hesabı Makinelere Bağlamak
Authentication policy silo nedir, nasıl kurulur? Kerberos armoring GPO'su, policy, silo, denetimden zorlamaya ve bayat makine bileti tuzağı lab'da ölçüldü.
gMSA Nedir? Servis Hesabı Parolasını AD'ye Bırakmak
gMSA nedir, nasıl kurulur? KDS root key, izin grubu, servis ve görevde kullanım, authentication policy. Parolayı kimin okuduğu Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Jump Server Nedir? Windows'ta Kurulum ve Kullanım
Jump server nedir, Windows Server 2025'te nasıl kurulur ve kullanılır? Yönetim RDP'sini tek kapıya toplayıp sunucuları ona kilitlemek, lab ölçümleriyle.
krbtgt Parola Sıfırlama: Ne Zaman, Nasıl Yapılır?
krbtgt parolası neden iki kez ve arada beklenerek sıfırlanır? Rutin rotasyon ile ele geçirme sonrası sıfırlamanın farkı ve adımları, lab ölçümleriyle.
LDAP Signing ve Channel Binding: DC'de Zorunlu Kılmak
LDAP signing ve channel binding nedir, DC'de nasıl zorunlu kılınır? Windows Server 2025'in fabrika ayarı, olay 2889 ile izleme ve lab'da ölçülen bind sonuçları.
NTLM Nedir? Kerberos'tan Farkı, NTLM'i Kapatmak
NTLM nedir, Kerberos varken neden hala çalışır? Challenge-response, NTLMv1'in sonu, event log'dan NTLM'i bulmak ve Restrict NTLM ile sunucu sunucu kapatmak.
Protected Users Grubu: Ayrıcalıklı Hesaplara Ek Koruma
Protected Users grubu ne yapar? NTLM'in reddi, dört saatlik TGT, kapanan delegation ve ağsız oturum, Windows Server 2025 lab'ında önce ve sonra ölçüldü.
Windows Defender Firewall: Profiller, Kurallar ve GPO
Windows Defender Firewall nasıl çalışır? Domain, Private ve Public profiller, kuralların öncelik sırası, kuralı GPO ile dağıtmak, kapsam ve firewall log'u.
LAPS Kurulumu: Windows LAPS ile Yerel Yönetici Parolası
Windows Server 2025'te LAPS kurulumu: şema, izinler, GPO, şifreli parola, ADUC LAPS sekmesi ve lokasyona göre helpdesk okuması. Lab domain'inde ölçüldü.
Linux TFTP Sunucusu Kurulumu: tftpd-hpa Adım Adım
Ubuntu'da tftpd-hpa ile TFTP sunucusu kurulumu: --create, --secure ve --umask, dinlenen adres ve varsayılan kurulumun ilk yedeği neden almadığı, lab'da ölçüldü.
Windows Server NPS Kurulumu: RADIUS Sunucusu Adım Adım
Windows Server NPS kurulumu: rolü eklemek, Active Directory'ye kaydetmek, RADIUS istemcisi ve network policy tanımlamak, 6272 ve 6273 kayıtlarıyla doğrulamak.
fail2ban Kurulumu ve Yapılandırması (Ubuntu 24.04)
Ubuntu 24.04'te fail2ban kurulumu, jail.local ve nftables ayarları. maxretry 5 iken ban neden üçüncü denemede düşüyor? Laboratuvarda ölçtüm, çıktılarıyla.
Kurumsal Yedekleme Programı: Veeam Lisansı ve Kurulumu
Kurumsal yedekleme programı seçimi, Veeam lisans tedariki, kurulumu ve yapılandırması. Ücretsiz sürüm ne zaman yeter, lisans neyi sayar, kurulum nasıl yapılır?
Microsoft 365 Kurulumu ve Geçişi: E-posta, Kimlik, Güvenlik
Microsoft 365 kurulumu ve geçişi: tenant ve alan adı kurulumu, eski e-postanın kesintisiz taşınması, Active Directory senkronizasyonu ve MFA yapılandırması.
Microsoft Lisanslama: Windows Server, CAL ve Microsoft 365
Microsoft lisanslama: mevcut lisans analizi, Windows Server çekirdek ve CAL hesabı, doğru Microsoft 365 planı, lisans tedariki ve yenileme takibi.
Sunucu ve Kabinet Taşıma: Veri Merkezi Geçişi Planı
Sunucu ve kabinet taşıma: keşif ve kesinti planı, fiziksel söküm ve montaj, yeni tesiste ağ ve ISP geçişi, sistemlerin doğrulanması ve raporlu teslim.
Sunucu ve Storage Satışı: Kapasite, Tedarik, Kurulum
Sunucu ve storage satışı: iş yüküne göre kapasite analizi, rack ve tower sunucu, NAS ve SAN tedariki, kurulum ve garanti süresini izleyen yenileme planı.
Dosya Sunucusu ve NAS Kurulumu: Yetki Matrisi ve Güvenlik
Dosya sunucusu ve NAS kurulumu: departman bazlı yetki matrisi, fidyeye karşı sürüm koruması, dosya erişim kaydı ve eski sunucudan izinleriyle veri taşıma.
Sanallaştırma Kurulumu ve Geçişi: Proxmox, Hyper-V, VMware
Sanallaştırma kurulumu ve geçişi: Proxmox, Hyper-V ya da VMware kurulumu, cluster, yedekleme sunucusu ve sanal sunucuların planlı pencerede taşınması.
Active Directory Kurulum Hizmeti: Domain Altyapısı
Kurumsal domain altyapısı kurulumu: domain adı, DC sayısı, OU ve GPO temelinin doğru kurulması, mevcut yapıdan geçiş ve devir. Anahtar teslim kuruyoruz.
Veri Yedekleme Hizmeti: Kurulum, Geri Dönüş Testi ve İzleme
Veri yedekleme hizmeti: yedekleme sunucusu, kopya ve retention policy, geri dönüş testi ve teslim sonrası izleme. Yedeği yedek yapan şey testtir.
Sunucu Kurulumu: Fiziksel, Sanal ve Raporlu Teslim
Sunucu kurulumu: fiziksel ve sanal sunucu, rol kurulumu, yedekleme ve temel sıkılaştırma. Kurulum yerinde bitiyor, teslim ölçülmüş ve raporlu oluyor.
Syslog Sunucusu Kurulumu: Ubuntu'da Merkezi Log
Ubuntu 24.04'te rsyslog ile merkezi syslog sunucusu kurulumu: imudp, 514 portu, gönderen başına ayırma, switch bağlama ve disk planı. Lab ölçümüyle.
Cacti Kurulumu: Ubuntu'da SNMP ile Ağ İzleme
Ubuntu 26.04'te Cacti 1.2.31 kurulumu: depo paketi neden yamasız, web sihirbazı, SNMPv3 ile cihaz ekleme, trafik grafiği ve sıkılaştırma adım adım.
RSAT Kurulumu: Windows 11'de GPMC ve ADUC Konsolları
RSAT kurulumu: Windows 10, 11 ve Windows Server'da uzaktan sunucu yönetim araçları, GPMC ve ADUC konsolları, nereden çalıştırılacağı ve neyi yönettiği.
Samba AD DC Kurulumu: Linux'ta Domain Controller
Samba AD DC kurulumu: Ubuntu 24.04'te samba-tool domain provision, iç DNS kararı, Kerberos doğrulaması ve kurulum öncesi/sonrası ölçülmüş port tablosu.
IIS Nedir? Windows Web Sunucusu: Kurulum ve HTTPS
IIS nedir, kurumda neden karşınıza çıkar ve nasıl kurulur? Windows Server 2025'te ölçülmüş kurulum, güvenlik duvarı, site, Windows Authentication ve HTTPS.
Active Directory Certificate Services (AD CS) Kurulumu
Active Directory Certificate Services kurulumu adım adım: Enterprise Root CA yapılandırması, geri alınamayan kararlar, AIA/CDP ayarı ve kurulum doğrulaması.
FreeRADIUS Kurulumu: Ubuntu'da Adım Adım
Ubuntu üzerinde FreeRADIUS ile adım adım kurulum: paket kurulumu, istemci ve kullanıcı tanımı, radtest ile doğrulama ve paket düzeyinde yakalama.
Linux NTP Sunucusu Kurulumu: chrony ile İç Saat Kaynağı
Linux NTP sunucusu kurulumu: Ubuntu'da chrony yapılandırması, allow ile istemci ağı, doğrulama ve izleme. Platform kararı ve Stratum 1 için GPS/PPS.
Ubuntu Server Kurulumu: 26.04 LTS Adım Adım Rehber
Ubuntu Server 26.04 LTS kurulumu adım adım: sürüm seçimi, statik IP, LVM disk düzeni, OpenSSH, Windows'tan ilk bağlantı ve kurulum sonrası kontroller.
Domain'e Bilgisayar Ekleme: Adımlar, Ön Koşullar ve Hatalar
Windows 11 bilgisayarı ve sunucuyu domain'e ekleme: DNS, saat ve ad ön koşulları, nesneyi önceden açma, Add-Computer ve lab'da ölçülen katılım hataları.
Windows Server DHCP Kurulumu: Scope, Rezervasyon, Failover
Windows Server DHCP kurulumu: scope, exclusion, rezervasyon ve failover. Lab'da ölçtük: sunucu seçenekleri partnere gitmez, yedek kendiliğinden devralmaz.
Kurumsal Veri Yedekleme ve Felaket Kurtarma Çözümleri
Kurumsal veri yedekleme ve felaket kurtarma: 3-2-1-1-0 kuralı, RTO/RPO hedefleri, immutable storage ve düzenli geri yükleme testiyle yedekleme çözümleri.
Active Directory Güvenlik Sıkılaştırması Rehberi
Active Directory güvenlik sıkılaştırması adım adım: Tier modeli, jump server, LAPS, gMSA, Protected Users, NTLM, LDAP signing, denetim ve krbtgt, lab ölçümleriyle.
Active Directory Kullanıcı, Grup ve OU Yönetimi (AGDLP)
Active Directory OU tasarımı Tier modeliyle, kullanıcı ve grup açmak, AGDLP ile dosya izni: lab'da ölçülen varsayılanlar ve yanıltıcı hatalar.
Active Directory GPO Yönetimi: Group Policy Rehberi
Active Directory'de GPO oluşturma, OU'ya linkleme, LSDOU sırası, Enforced ve Block Inheritance. gpupdate ve gpresult ile Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Active Directory DNS Yapılandırması: Forwarder ve Zone
Active Directory DNS yapılandırması: forwarder, reverse zone ve PTR, conditional forwarder, split-brain DNS ve scavenging, Windows Server 2025 lab'ında ölçüldü.
Microsoft Entra ID Connect Kurulumu: AD'yi Buluta Bağlama
Microsoft Entra ID Connect kurulumu, UPN senkronizasyonu ve Seamless SSO yapılandırması. Active Directory kullanıcılarını Microsoft 365'e tek kimlikle bağlayan adım adım rehber.
Active Directory UPN Suffix Yapılandırması
Active Directory'de alternatif UPN suffix ekleme, kullanıcı UPN'ini tek tek ya da PowerShell ile toplu değiştirme. Eski UPN'in hala çalıştığı lab'da ölçüldü.
Active Directory Kurulumu: Windows Server 2025'te İlk DC
Windows Server 2025'te Active Directory kurulumu: domain adı, DC promotion, DNS ve saat, dcdiag, Recycle Bin ve ikinci DC. Her adım lab'da ölçüldü.
Active Directory Rehberi: Mimari, Kurulum ve Yönetim
Active Directory nedir, nasıl kurulur ve yönetilir? Sunucudan güvenliğe on dokuz adımlık kontrol listesi, her adım lab'da ölçülen kendi yazısına bağlı.
Windows Server 2025 Kurulum Rehberi: Adım Adım
Windows Server 2025 kurulumu adım adım: sürüm ve evaluation seçimi, kurulum ekranları, sabit IP, ad, saat dilimi, güncelleme, yerleşik hesap ve RDP güvenliği.
Hypervisor Nedir? Sanallaştırma Katmanı Nasıl Çalışır
Hypervisor bir işletim sistemine sahte donanım sunar. Tip 1 ve Tip 2 farkı, vCPU ve RAM overcommit, snapshot ile yedek ayrımı ve doğru boyutlandırma.
Veri Merkezi Migration: Taşıma Planı ve Kesinti Penceresi
Veri merkezi taşıma nasıl planlanır: envanter ve bağımlılık analizi, kesinti penceresi, her adım için geri dönüş planı ve taşıma gecesinde doğrulama sırası.
Ücretsiz Değerlendirme
Linux sunucularınızın bakımı arıza çıkınca mı yapılıyor? Düzenli bakımı birlikte planlayalım.
İçindekiler
Ana Hizmet
BT Sistem Yönetimi