BT Sistem Yönetimi

Active Directory Yedekleme: System State ve Geri Yükleme

Active Directory yedekleme Windows Server Backup ile: System State, DSRM'de geri yükleme, authoritative restore ve snapshot'ın neden yedek olmadığı.

İlker Pehlivan

Active Directory yedeklemesi, bir domain controller’ın System State’ini, yani AD veritabanını, SYSVOL’ü, kayıt defterini ve önyükleme için gereken sistem dosyalarını ayrı bir diske kopyalamaktır. Windows Server’da bu işi yerleşik Windows Server Backup yapar. Geri dönüşün iki türü vardır: DC’yi yedekten kurup partnerlerinden güncellenmeye bırakmak (non-authoritative) ya da yedekteki bir nesneyi bütün domain’e “doğrusu bu” diye dayatmak (authoritative).

Bu yazıdaki her adımı lab’da ad.sistemkusu.com domain’inde, iki Windows Server 2025 domain controller’da ölçtüm: dc01 ve dc02. Yedeği dc02’ye eklediğim 40 GB’lık ayrı bir diske aldım, sonra aynı yedekten iki kez geri döndüm. Yedekten önce bir test OU’su açtım, yedekten sonra sildim ve iki geri yükleme türünün o OU’ya ne yaptığını izledim. Son olarak dc02’yi bir sanal makine snapshot’ına döndürüp snapshot’ın neden yedek sayılmadığını ölçtüm.

Yazı Active Directory rehberimizin koruma ve izleme aşamasının ilk adımı. Doğrudan geri yüklemeye geçmek isterseniz DSRM bölümüne atlayabilirsiniz.

Active Directory Yedekleme Nedir? Recycle Bin Yetmediğinde

AD serisinin otel benzetmesinde misafir listesi Active Directory veritabanıdır ve Recycle Bin kayıp eşya dolabıdır: yanlışlıkla silinen bir kayıt bir süre orada bekler ve tek hamlede geri alınır. System State yedeği ise listenin, kart kodlama ayarlarının ve oda planının her gece kasaya konan kopyasıdır. Dolap günlük kazaları karşılar, kasa ise dolabın yetmediği gün açılır.

Active Directory yedekleme benzetmesi: otelin arka ofisinde gece görevlisi misafir listesinin bu geceki kopyasını açık kasadaki rafa, önceki gecelerin kopyalarının yanına koyuyor, solda cam kapılı kayıp eşya dolabı
Kayıp eşya dolabı günlük kazaları karşılar, kasa dolabın yetmediği gün açılır. Recycle Bin silinen nesneyi bir süre tutar, System State yedeği DC'nin her gece alınan kopyasıdır.

Recycle Bin şu durumlarda yetmez:

  1. Silme değil değişiklik: bir betiğin yüzlerce kullanıcının özniteliğini yanlış yazması Recycle Bin’e hiçbir şey düşürmez, geri alınacak bir silme yoktur.
  2. Süresi geçmiş nesne: silinen nesne, silinmiş nesne ömrü dolunca Recycle Bin’den de çıkar.
  3. DC’nin kendisi: veritabanı bozulan ya da diski kaybolan bir DC’yi Recycle Bin kurtarmaz.
  4. Forest kurtarma: bütün DC’lerin aynı anda kaybedildiği durum. Microsoft’un forest kurtarma belgesi, yedekten dönülen ilk DC’de krbtgt parolasının iki kez sıfırlanmasını da adımlar arasında sayar, çünkü krbtgt’nin parola geçmişi iki parola tutar. Sıfırlamanın nasıl yapıldığını krbtgt parola sıfırlama yazımızda anlattık.
    Microsoft Learn, AD Forest Recovery: Perform initial recovery, adım 13.

Lab’da Recycle Bin açıktı (Get-ADOptionalFeature çıktısında Recycle Bin Feature iki DC’de etkin), tombstone ömrü 180 gündü. Recycle Bin’i nasıl açtığımızı Active Directory kurulumu yazısında anlattık.

Active Directory Yedeği Nasıl Olmalı?

Microsoft’un sanal ve fiziksel DC’ler için yazdığı kurallar:

  1. Canlıda iki ayrı DC’den her gün System State yedeği alınır. Forest’taki her domain’den en az bir DC, tombstone ömründen kısa aralıklarla yedeklenir.
    Microsoft Learn, Host AD DCs in virtual hosting environments, Şubat 2026.
  2. Yedeğin ömrü tombstone ömrü kadardır: forest’ın kurulduğu sürüme göre 60 ya da 180 gün. Bundan eski bir yedekten dönülmez, çünkü o yedekteki DC, o arada silinmiş nesnelerin bilgisini taşımaz.
    Aynı belge.
  3. Snapshot yedek değildir. Hypervisor’un aldığı snapshot sanal sunucunun içindeki Windows tarafından yedek olarak görülmez. VM-GenerationID’yi destekleyen hypervisor’da snapshot’tan açılan DC kendini geri yüklenmiş sayar ve korunur, ama bu koruma bir yedekleme planının yerine geçmez. Lab’da bunu ayrıca ölçtüm.
    Aynı belge ve Safely virtualizing Active Directory Domain Services.
  4. Yedekleme yazılımı kullanılıyorsa yedek DC’ye haber verilerek alınır. Sanal sunucuları toptan yedekleyen bir yazılımın DC’yi kopyalarken içerideki Windows’a haber vermesi gerekir, yoksa kopya AD yedeği sayılmaz. Farkı ayrı bir bölümde anlattım.
    Microsoft Learn, Virtualizing domain controllers with Hyper-V.
  5. Yedek DC’nin sistem diskinde durmaz. Windows Server Backup hedef olarak ayrı bir disk ya da ağ paylaşımı ister. Diskin DC ile aynı fiziksel sunucuda durması ise yedeği sunucunun kendi arızasına karşı korumaz, kopya başka bir yere de taşınır. Kopya sayısı ve saklama düzenini veri yedekleme ve felaket kurtarma yazımızda anlattık.
  6. Geri dönülmemiş yedek kanıt değildir. Bu yazının yarısı geri dönmeyi anlatıyor, çünkü yedeğin işe yaradığını yalnız geri dönüş gösterir.

Windows Server Backup ile System State Yedeği

Windows Server Backup fabrika ayarında kurulu gelmez. Get-WindowsFeature Windows-Server-Backup lab’da InstallState Available döndürdü.

Windows Server Backup Özelliğini Kurmak

Yedeği alacağınız DC’de, Tier 0 yönetim hesabıyla (lab’da t0.ilker.pehlivan):

Server Manager → Manage → Add Roles and Features → Features → Windows Server Backup işaretlenir → Next → Install.

Add Roles and Features Wizard'ın Select features sayfası: Features adımı ve işaretli Windows Server Backup satırı kırmızı çerçevede
Windows Server Backup bir rol değil özelliktir, Features listesinin sonlarına doğru durur. Yeniden başlatma istemedi.

Kurulum 02:15:30’da başladı ve en geç 02:21’de bitti, yeniden başlatma istemedi. Komut karşılığı:

PowerShell
Install-WindowsFeature Windows-Server-Backup

Backup Once ile İlk Yedek

Server Manager → Tools → Windows Server Backup → Local Backup → Backup Once… sihirbazı:

  1. Backup Options: Different options. Zamanlanmış yedek henüz yokken öbür seçenek pasiftir.
  2. Select Backup Configuration: Custom. Full server seçeneği lab’da 20,93 GB gösterdi.
  3. Select Items → Add Items: yalnız System state işaretlenir.
  4. Specify Destination Type: Local drives, hedef ayrı disk (lab’da AD-YEDEK (Y:), 39,98 GB).
  5. Confirmation → Backup.
Windows Server Backup Select Items penceresi: Bare metal recovery, System state, EFI System Partition, AD-YEDEK, Local disk C satırları, System state işaretli ve kırmızı çerçevede
Bare metal recovery işaretlenince sihirbaz System state'in yanına EFI bölümünü, C: sürücüsünü ve kurtarma bölümünü de ekliyor. Yalnız System state AD'yi geri getirmek için yeter.

İki seçenek arasındaki fark ölçüldü: Bare metal recovery işaretlenince sihirbaz System state, EFI System Partition, Local disk (C:) ve harfsiz kurtarma bölümünü birlikte seçti. Bu, DC’yi boş bir sunucuya baştan kurmak için gereken yedektir, Microsoft forest kurtarması için bunu önerir. Yalnız AD verisini geri getirmek için System state yeter. Onay sayfası yedek türünü VSS Copy Backup olarak gösterdi: başka bir yedekleme yazılımının kayıt tutma düzenine dokunmayan kopya.

Yedek Ne Kadar Sürdü, Ne Kadar Yer Kapladı?

Sürenin kaynağı Windows’un kendi kaydı oldu. Microsoft-Windows-Backup log’unda olay 1 (The backup operation has started.) 02:25:17’de, olay 4 (The backup operation has finished successfully.) 03:28:36’da yazıldı:

ÖlçüDeğer
Sürebir saat kadar
Dosya tarama (veri aktarılmadan)yaklaşık 34 dk, 186 bin dosya
Aktarılan veri12,18 GB
ntds.dit (AD veritabanı)40 MB
DC’nin donanımı2 vCPU, 2 GB bellek

Tablonun öğrettiği şey şu: AD veritabanı 40 MB’tı ama System State 12 GB tuttu. System State, DC’yi ayağa kaldırmak için gereken bütün sistem dosyalarını ve kayıt defterini de taşır. Lab DC’si bilerek küçük tutulmuş bir sanal makine: tek işlemcide iki çekirdek ve 2 GB bellek. Canlıda daha güçlü bir sunucuda duran DC’nizde yedek büyük ihtimalle daha kısa sürer, ama oran aynı kalır. İlk yedeği bir kez ölçün ve yedek penceresini ona göre kurun.

wbadmin ile Komut Karşılığı

Aynı yedeğin komut karşılığı, yükseltilmiş PowerShell’de:

CMD
wbadmin start systemstatebackup -backuptarget:Y: -quiet

Komut yaklaşık 70 dakika sürdü ve şu satırla bitti:

Çıktı
The backup operation successfully completed.
The backup of the system state successfully completed [12.10.2026 01:44].
Log of files successfully backed up:
C:\WINDOWS\Logs\WindowsServerBackup\Backup-12-10-2026_00-34-22.log

Saat 01:44 görünüyor, çünkü wbadmin mesajlarda ve günlük adında UTC kullanıyor. Konsolun saati 04:44’tü. Disk üzerindeki yedekleri listelemek için:

CMD
wbadmin get versions
Çıktı
Backup time: 12.10.2026 02:25
Backup target: 1394/USB Disk labeled Y:
Version identifier: 10/11/2026-23:25
Can recover: Volume(s), File(s), Application(s), System State

Backup time: 12.10.2026 03:34
Backup target: 1394/USB Disk labeled Y:
Version identifier: 10/12/2026-00:34
Can recover: Volume(s), File(s), Application(s), System State

Version identifier geri yükleme komutunun istediği değerdir ve o da UTC’dir: yerel saati 02:25 olan yedeğin kimliği 10/11/2026-23:25. Geri dönerken yanlış yedeği seçmemek için yerel saat ile kimliği yan yana okuyun. Yedeğin içinde AD’nin olduğunu wbadmin get items -version:10/11/2026-23:25 gösterdi: Application = AD, Component = ntds, Application = Registry ve SYSVOL bileşeni. SYSVOL lab’da DFSR ile kopyalandığı halde liste onu FRS etiketiyle gösterdi.

Zamanlanmış yedek için aynı konsolda Backup Schedule… sihirbazı ya da wbadmin enable backup kullanılır. Lab’da zamanlanmış yedeği ayrıca denemedim.

Non-Authoritative Geri Yükleme: DC’yi Yedekten Döndürmek

Non-authoritative geri yüklemede DC yedekteki haline döner, sonra partnerlerinden yedekten bu yana olan her değişikliği alır. Bozulan bir DC’yi kurtarmanın yolu budur. Silinen bir nesneyi geri getirmez, çünkü partner o nesnenin silindiğini bilir ve silmeyi geri yüklenen DC’ye de gönderir. Bunu lab’da gördüm.

Örnekteki otelde non-authoritative dönüş bir ön büro masasının kasadaki gece kopyasıyla yeniden kurulmasıdır. Masa açılır açılmaz öbür masaya sorar ve günün değişikliklerini, sabah iptal edilen rezervasyonlar dahil, kendi listesine işler.

DSRM Parolası ve Açılış

Geri yükleme DC’nin AD servisleri dururken yapılır, bu yüzden DC Directory Services Restore Mode’da (DSRM) açılır. DSRM’de domain hesabı çalışmaz, oturum DC’nin kendi DSRM yönetici hesabıyla açılır. Lab’da bu parolayı Windows LAPS yönetiyordu ve dc01’den okundu:

PowerShell
Get-LapsADPassword -Identity dc02 -AsPlainText

Çıktının alanları: Account Administrator, Source EncryptedDSRMPassword, DecryptionStatus Success. Parolanın kendisini burada göstermiyorum. DSRM giriş ekranında kullanıcı adı .\Administrator olarak kabul edildi.

DC’yi DSRM’de açmak için Win + R ile msconfig yazın. System Configuration penceresinin Boot sekmesinde Safe boot kutusunu işaretleyin ve altındaki seçeneklerden Active Directory repair’i seçin. OK deyip yeniden başlatın. Normal açılışa dönmek için DSRM’de aynı kutunun işaretini kaldırın.

System Configuration penceresinin Boot sekmesi: işaretli Safe boot kutusu ve seçili Active Directory repair kırmızı çerçevede
Active Directory repair, komuttaki dsrepair değerinin arayüzdeki karşılığıdır. Kutu işaretli kaldıkça DC her açılışta DSRM'ye döner.

Aynı işin komut karşılığı, yükseltilmiş PowerShell’de:

CMD
bcdedit /set safeboot dsrepair
shutdown /r /t 0

İlk denemede Win+R ile açtığım PowerShell yükseltilmemişti ve bcdedit The boot configuration data store could not be opened. Access is denied. dedi. Yükseltilmiş pencerede çalıştı. DSRM’de NTDS, DNS ve Kdc servisleri durmuştu, ağ ise açıktı: dc01’den ping ve Invoke-Command çalıştı.

Geri Yükleme ve Sonucu

DSRM oturumunda:

CMD
wbadmin start systemstaterecovery -version:10/12/2026-00:34 -backuptarget:Y: -quiet

Geri yükleme yaklaşık 15 dakika sürdü (Backup log’unda olay 240 ile olay 242 arası). -quiet ile wbadmin sonunda yeniden başlatmayı kendisi onayladı.

Silinen OU’ya ne olduğunu iki aşamada izledim. Geri yüklemeden önce dc01’in giden replikasyonunu geçici olarak kapattım (repadmin /options dc01 +DISABLE_OUTBOUND_REPL), böylece dc02 açılır açılmaz silmeyi geri alacak kopya gelmedi:

  1. dc02 açıldıktan üç dakika sonra: dc02’de OU=TEST-GERIYUKLEME iki kullanıcı ve grupla canlıydı, dc01’de yoktu.
  2. Giden replikasyon açılınca: OU dc02’den de silindi. dc01 silmeyi bildiği için onu dc02’ye gönderdi.

Geri yüklenen DC’nin kendini partnerlerine nasıl tanıttığı da ölçüldü. dc02’nin invocationID’si, yani replikasyonda kullandığı veritabanı kimliği, bc5a2d19-... iken d57294f3-... oldu ve Directory Service log’una olay 1109 düştü. Partner bu yeni kimliği görünce dc02’yi yeni bir kopya gibi güncelledi. Bu sayede geri yüklenen DC eski numaralarla değişiklik gönderip partnerini yanıltmaz.

Authoritative Geri Yükleme: Silinen OU’yu Geri Getirmek

Silinen bir nesneyi yedekten geri getirmek için non-authoritative dönüşün ardından, DC yeniden başlamadan önce, nesne authoritative olarak işaretlenir. İşaret nesnenin özniteliklerinin sürüm numarasını yükseltir. DC açılınca partner bu yüksek numaralı hali silmeden daha yeni sayar ve kendi kopyasına alır.

Örnekteki otelde bu, kasadaki kopyada duran bir kaydın üstüne “doğrusu bu” damgası basılıp öbür masaya gönderilmesidir. Damgasız kayıt öbür masanın iptaline yenilirdi.

İkinci turda aynı yedekten yeniden döndüm, DSRM’den çıkmadan ntdsutil’i açtım:

CMD
ntdsutil
activate instance ntds
authoritative restore
restore subtree "OU=TEST-GERIYUKLEME,DC=ad,DC=sistemkusu,DC=com"

Onay penceresinde Yes dendikten sonra:

Çıktı
Opening DIT database... Done.
The current time is 10-12-26 06:00.35.
Most recent database update occured at 10-12-26 03:32.08.
Increasing attribute version numbers by 100000.
Counting records that need updating...
Records found: 0000000008
Done.
Found 8 records to update.
Updating records...
Records remaining: 0000000000
Done.
Successfully updated 8 records.
The following text file with a list of authoritatively restored objects has been created in the current working directory:
ar_20261012-060035_objects.txt
One or more specified objects have back-links in this domain. The following LDIF files with link restore operations have been created in the current working directory:
ar_20261012-060035_links_ad.sistemkusu.com.ldf
Authoritative Restore completed successfully.

Çıktının üç satırı okunmaya değer:

  1. Increasing attribute version numbers by 100000: işaretin kendisi. Partnerin bu nesnelerde yaptığı değişiklik sayısı 100.000’i geçmedikçe geri yüklenen hal kazanır.
  2. Found 8 records: OU, iki kullanıcı ve grup dört nesne. Kalan dört kaydın ne olduğunu ayrıca ölçmedim.
  3. İki dosya: biri geri yüklenen nesnelerin listesi, öbürü grup üyeliklerini geri yazacak bir LDIF betiği. İkisi System32’ye değil, komutu çalıştıran hesabın profil klasörüne yazıldı.

bcdedit /deletevalue safeboot ile normal açılıştan sonra OU iki DC’de de geri gelmişti:

dc01'de Active Directory Users and Computers: domain kökünde TEST-GERIYUKLEME OU'su ve içinde GG_TEST_GERIYUKLEME grubu, test.geri1 ve test.geri2 kullanıcıları kırmızı çerçevede
Yedek dc02'ye geri yüklendi, OU dc01'de göründü: authoritative işaret silmeyi bütün domain'de geri aldı.

Nesnelerin objectGUID’leri ilk açılıştakiyle aynıydı, yani bunlar yeniden açılmış benzerleri değil, aynı nesnelerdi. Grubun iki üyesi de yerindeydi ve LDIF betiğini çalıştırmama gerek kalmadı.

İki geri dönüş aynı yedekten ve aynı DSRM adımından başladı. Ayrıldıkları tek yer, DC yeniden başlamadan önce konan ntdsutil işaretiydi.

İki geri yükleme türünün karşılaştırması. Ortak başlangıç: DC DSRM'de açılır ve wbadmin System State'i geri yükler, yedekten gelen halde silinen OU yeniden canlıdır. Non-authoritative yolda DC normal açılır, partner silmeyi bildiği için onu geri yüklenen DC'ye gönderir ve OU yeniden silinir. Authoritative yolda DC yeniden başlamadan ntdsutil restore subtree ile sürüm numaraları 100000 artırılır, DC normal açılınca partner yüksek sürümü silmeden yeni sayar ve OU aynı objectGUID'lerle iki DC'de geri gelir. Ortak başlangıç: DC DSRM'de açılır, wbadmin System State'i geri yükler Normal açılış DSRM'den çıkmadan ntdsutil Partner silmeyi bilir Normal açılış OU yeniden silinir OU iki DC'de geri gelir Yedekten gelen halde silinen OU yeniden canlı bcdedit /deletevalue safeboot, yeniden başlatma restore subtree: sürüm numaraları +100000 ve silmeyi geri yüklenen DC'ye gönderir Partner yüksek sürümü silmeden yeni sayar Bozuk DC kurtarılır, silinen nesne gelmez Aynı objectGUID'ler, grup üyelikleri yerinde Non-authoritative Authoritative İki geri yükleme aynı DSRM adımından başlar. Non-authoritative yolda DC normal açılır, partner silmeyi gönderir ve OU yeniden silinir. Authoritative yolda DSRM'den çıkmadan ntdsutil ile sürüm numaraları 100000 artırılır, partner yüksek sürümü yeni sayar ve OU iki DC'de geri gelir. Ortak: DSRM'de açılış, wbadmin geri yükleme Normal açılış DSRM'den çıkmadan ntdsutil Normal açılış OU yeniden silinir OU iki DC'de geri gelir Yedekten gelen halde silinen OU canlı Partner silmeyi geri yüklenen DC'ye gönderir Bozuk DC kurtarılır, silinen nesne gelmez restore subtree: sürüm numaraları +100000 Partner yüksek sürümü silmeden yeni sayar Aynı objectGUID'ler, grup üyelikleri yerinde Non-authoritative Authoritative: aynı başlangıçtan
Yedek ve DSRM adımı iki yolda aynı. Silinen OU'yu geri getiren, normal açılıştan önce konan sürüm işaretidir.

LDIF Dosyası Ne Zaman Gerekir?

Grup üyeliği grubun member özniteliğinde durur. Lab’da grup ve üyeleri aynı OU’daydı, restore subtree grubu da geri getirdiği için member özniteliği onunla döndü.

Grup geri yüklenen alt ağacın dışındaysa durum değişir. Silinmeyen grup, üyeleri silinince onları member özniteliğinden düşürmüştür, kullanıcı geri gelse de grup onu kendiliğinden yeniden üye yapmaz. Microsoft’un belgesi bu yüzden LDIF betiğinin geri yüklenen kullanıcıların grup üyeliklerini geri yazdığını söylüyor ve onu ldifde -i -f <file> ile çalıştırmayı tarif ediyor. Bu yazının OU düzeninde gruplar Gruplar OU’sunda, kullanıcılar Hesaplar’da durur: silinen bir Hesaplar OU’su geri yüklenirken betik de çalıştırılır. Bu senaryoyu lab’da ayrıca ölçmedim.
Microsoft Learn, Restore user accounts and groups in AD, Şubat 2026.

Aynı belge bir uyarı da yapıyor: bütün bir alt ağacı geri yüklemek, o ağaçtaki her nesnede yedekten bu yana yapılan değişiklikleri de geri alır (parola değişiklikleri, yeni grup üyelikleri). Hedef, silinen nesneleri taşıyan en dar ortak kapsayıcıdır. Tek nesne için restore object "<DN>" kullanılır.

Snapshot Neden Yedek Değildir? VM-GenerationID

Sanal bir DC’nin snapshot’ına dönmek, o DC’yi geçmişe döndürmektir: snapshot’tan sonra kendi yaptığı değişiklikleri unutur, ama partnerleri onları hatırlar. Eski hypervisor’larda bu durum USN rollback denen bozulmaya yol açardı. DC eski numaraları yeniden kullanır, partner bu numaraları zaten gördüğü için yeni değişiklikleri almaz ve iki kopya sessizce ayrışır.

Windows Server 2012’den beri bunun bir koruması var: hypervisor her snapshot dönüşünde sanal makineye yeni bir VM-GenerationID verir. DC açılışta bu değeri AD’deki kendi kaydıyla (msDS-GenerationId) karşılaştırır, fark görürse kendini geri yüklenmiş sayar.

Lab’da önce korumanın varlığını ölçtüm. msDS-GenerationId dc02’nin kendi kopyasında doluydu (c3c256af64ea6fdf), dc01’den okununca boştu: öznitelik her DC’ye özeldir, kopyalanmaz. Directory Service log’undaki olay 2168 de The DC is running on a supported hypervisor. VM Generation ID is detected. diyordu. VMware Workstation bu değeri veriyor.

Sonra testi yaptım:

  1. dc02 kapalıyken snapshot aldım (06:09).
  2. dc02 açıkken snapshot-test-kullanici adlı bir kullanıcı açtım (06:15), iki DC’ye kopyalandığını gördüm.
  3. dc02’yi kapatıp snapshot’a döndürdüm ve açtım (06:17).

dc02 açılınca log’a şunlar düştü:

OlayAnlamı
2170 (uyarı)A Generation ID change has been detected. Eski ve yeni değer yan yana
1109invocationID yenilendi (49338c6a-... → ddf71414-...)
2208SYSVOL’ün DFSR veritabanı silindi, partnerden non-authoritative eşitlenecek

snapshot-test-kullanici snapshot’ta yoktu, ama dc02 onu birkaç dakika içinde dc01’den geri aldı. repadmin /replsummary iki yönde 0 hata gösterdi, USN rollback’in işareti olan olay 2095 görülmedi.

Koruma çalıştı. Snapshot yine de yedek değildir:

  1. Koruma hypervisor’a bağlıdır: VM-GenerationID vermeyen bir platformda aynı dönüş USN rollback üretir.
  2. Tek DC’nin geri dönüşüdür: yalnız partnerleri sağlamken işe yarar. Bütün DC’ler bozulduğunda dönülecek tutarlı bir AD yedeği gerekir ve sanal sunucunun içindeki Windows snapshot’ı yedek olarak görmez.
  3. Silinen nesneyi geri getirmez: snapshot’a dönen DC, partnerinden silmeyi de alır. Silinen bir OU için authoritative işaret gerekir ve o işaret yalnız bir System State geri yüklemesinden sonra konabilir.

Yedekleme Yazılımının Aldığı Yedek AD Yedeği Sayılır mı?

DC’lerinizi Windows Server Backup’la değil, bütün sanal sunucuları her gece yedekleyen bir yazılımla yedekliyor olabilirsiniz. Bu yedek AD yedeği sayılır mı? Cevap, yazılımın kopyayı alırken DC’nin içindeki Windows’a haber verip vermediğine bağlı.

Çalışan bir DC’nin diskini kopyalamanın iki yolu var:

  1. Haber vermeden, dışarıdan: yazılım sanal diski hypervisor üzerinden kopyalar ve DC’nin içindeki Windows’un bundan haberi olmaz. AD o saniye veritabanına yazıyor olabilir. Kopya, fişi bir anda çekilmiş bir sunucunun diskine benzer ve AD yedeklendiğini bilmez.
  2. Haber vererek: yazılım kopyalamadan önce DC’nin içindeki Windows’a “yedek alıyorum” der. Windows’ta bu işin bir mekanizması var: VSS (Volume Shadow Copy Service). VSS, AD’ye yazmayı tutarlı bir noktada bir anlığına durdurtur, kopya o noktadan alınır ve AD kendi kaydına “şu saatte yedeklendim” diye not düşer. Windows Server Backup da bunu yapıyor: yukarıda onay sayfasının yedek türünü VSS Copy Backup diye göstermesinin sebebi bu.

Örnekteki otelde ilk yol, ön büro görevlisi defterine yazarken masanın fotoğrafını çekmektir. Yarım kalmış satır da fotoğrafa girer ve görevli fotoğraf çekildiğini bilmez. İkinci yol görevliye haber verip defteri bir satırın sonunda kapattırmak, sonra kopyalamaktır. Görevli de defterin kenarına “bu saatte kopyası alındı” diye yazar.

İkinci yolu açan ayarın adı yazılımdan yazılıma değişir. Veeam’de ayarın adı application-aware processing, yani makinenin içindeki uygulamanın (burada AD’nin) farkında olarak yedek almak. Aynı ayarın veritabanı sunucuları için neden açılması gerektiğini yedekleme yazılımı yazımızda anlattık.

Kaynaklar iki yolu şöyle ayırıyor:

  • Microsoft’un desteklediği yöntem, DC’nin kendi kurulumundan alınmış bir System State yedeğini AD ile uyumlu bir yedekleme uygulamasıyla geri yüklemektir. Örnek olarak Windows Server Backup’ı veriyor, sanal DC’ler için önerdiği yol da onu DC’nin içinde çalıştırmak. Aynı belgenin USN rollback bölümü ise geri dönüşü Microsoft’un kendi yedekleme çözümleriyle sınırlıyor, yani belge kendi içinde iki farklı genişlikte konuşuyor. Bu yüzden bir yazılımla DC yedekleyecekseniz, o yazılımın kendi belgesi DC’nin nasıl geri yüklendiğini açıkça yazmalı.
    Microsoft Learn, Virtualizing domain controllers with Hyper-V, “Backup and restore considerations” ve “Preventing USN rollback”.
  • Haber vermeden alınan kopya sanal diskin bir kopyasıdır. Microsoft, diskin kopyasından dönen DC’nin veritabanı numaralarını güncellemediği için USN rollback’e yol açabileceğini yazıyor ve sanal DC’nin snapshot’ının alınmamasını, onun yerine kalıcı bir yedek yöntemi kullanılmasını istiyor. Böyle bir kopyadan açılan DC’yi VM-GenerationID’nin koruyup korumadığı, hypervisor’ın geri yüklemede bu değeri değiştirmesine bağlıdır. Bunu ölçmedim.
    Aynı belge, “Operational restrictions for VM domain controllers”.
  • Haber vererek alınan yedek geri yüklenince DC önce DSRM’de açılır, sonra kendiliğinden normal açılışa geçer ve non-authoritative dönmüş olur. Bu, yukarıdaki ilk geri dönüşün aynısı. Silinen bir OU’yu geri getirmek yine elle yapılır: ikinci açılışta DSRM’ye girilir ve ntdsutil ile yukarıdaki authoritative işaret konur.
    Veeam, KB2119: Restoring Domain Controller from an Application-Aware backup, Nisan 2026.
Yedek nasıl alındıAD yedeği sayılır mıGeri dönüşte ne olur
Windows Server Backup, System StateEvetBu yazıdaki iki geri dönüş
Yazılım, DC’ye haber vererek (application-aware açık)EvetDSRM, non-authoritative dönüş. Authoritative işaret elle konur
Yazılım, haber vermeden (application-aware kapalı)HayırDiskin kopyası. USN rollback riski, korunması hypervisor’a bağlı
Hypervisor snapshot’ıHayırYukarıda ölçtüm: tek DC’nin geri dönüşü, yedek geçmişi yok

Yazılımın yedeğinin AD tarafından sayılıp sayılmadığını DC’nin kendisi de söyler. AD her System State yedeğinde DSA Signature adlı bir özniteliği günceller, yedekleme API’sini kullanan başka yazılımlar da aynı özniteliği günceller. Bir bölüm yedek gecikme eşiği boyunca yedeklenmezse DC her gün Directory Service log’una olay 2089 yazar. Eşik fabrika ayarında tombstone ömrünün yarısıdır, 180 günlük bir forest’ta 90 gün. Her gece yedek alındığı halde 2089 görüyorsanız AD o yedekleri yedek saymıyordur.

Microsoft eşiği kısaltmayı öneriyor (kayıt defterinde HKLM\SYSTEM\CurrentControlSet\Services\NTDS\Parameters altında Backup Latency Threshold (days) değeri), böylece uyarı 90 gün sonra değil, yedek birkaç gün aksadığında gelir.
Microsoft Learn, NTDS Replication Event 2089 is logged, Şubat 2026.

İki kural yazılımla da değişmez. Yedeğin ömrü yine tombstone ömrü kadardır. DC’leri yedekleyen sunucu da Tier 0 varlığıdır, çünkü elindeki yedekte AD veritabanının tamamı, yani bütün hesapların parola hash’leri durur. O sunucuyu ele geçiren domain’i de ele geçirmiş olur.

Lab’da yedekleme yazılımı kurulu değil, bu bölümü ölçmedim, yukarıdaki kaynaklara dayanıyor.

Doğrulama: Yedek ve Geri Dönüş Çalışıyor mu?

Bir yedekleme düzeninin çalıştığını şu sırayla doğrulayın:

  1. Yedek var ve yeni: wbadmin get versions son yedeğin dün tarihli olduğunu gösteriyor. Microsoft-Windows-Backup log’unda her yedek için olay 4 var.
  2. Yedek AD’yi taşıyor: wbadmin get items -version:<id> çıktısında Application = AD, Component = ntds satırı var.
  3. İki DC yedekleniyor: Microsoft’un önerisi canlıda iki ayrı DC’den günlük yedek.
  4. AD yedeği sayıyor: Directory Service log’unda olay 2089 yok. Yedeği bir yazılım alıyorsa bu satır, yazılımın DC’ye haber verdiğinin kanıtıdır.
  5. DSRM parolası biliniyor: LAPS yönetiyorsa Get-LapsADPassword -Identity <dc> ile Source EncryptedDSRMPassword ve DecryptionStatus Success görünüyor.
  6. Geri dönüş denendi: bir test DC’sinde ya da test ortamında non-authoritative ve authoritative dönüş en az bir kez yapıldı, süresi biliniyor.
  7. Dönüşten sonra replikasyon temiz: geri yüklenen DC’de bcdedit çıktısında safeboot satırı yok, repadmin /replsummary iki yönde 0 hata. Kontrolün ayrıntısı Active Directory sağlık kontrolü yazımızda.

Sonuç: Yedeği Geri Dönüş Kanıtlar

Active Directory yedeğinin değerini yedek alma değil geri dönüş gösterir. Lab’da iki DC’li küçük bir domain’in System State yedeği bir saat sürdü ve 12 GB tuttu, geri dönüşü 17 dakika. Non-authoritative dönüş bozuk bir DC’yi kurtarır ama silinen OU’yu partner yeniden siler. Silinen OU’yu ancak ntdsutil’in authoritative işareti bütün domain’e geri getirdi, aynı objectGUID’lerle.

Girişteki benzetmeye dönersek: Recycle Bin kayıp eşya dolabı, System State yedeği kasadaki gece kopyası. Kopyayla yeniden kurulan masa öbür masanın iptallerini de alır, bu yüzden geri istenen kayda “doğrusu bu” damgası basılmadıkça o kayıt yeniden silinir. Masanın fotoğrafı, yani snapshot, o damgayı basamaz. Görevliye haber vermeden çekilen fotoğraf da öyle: yedekleme yazılımının kopyası ancak görevli defteri kapatıp kenarına not düştüyse kasadaki gece kopyası yerine geçer.

DC’leri Windows Server 2025’e geçirip forest’te 32k sayfayı açacaksanız, özellikten önce alınmış 8k biçimli yedekler tam bir forest kurtarması dışında kullanılamaz hale gelir. Ayrıntısını domain controller yükseltme yazımızda anlattık.

Serinin öbür adımlarına Active Directory rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Active Directory Yedekleme Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hayır. Lab'da VMware Workstation'da snapshot'a dönen DC, VM-GenerationID değiştiği için kendini geri yüklenmiş saydı: invocationID'si yenilendi, snapshot'tan sonra açılan kullanıcıyı partnerinden geri aldı ve replikasyon bozulmadı. Bu koruma yalnız VM-GenerationID'yi destekleyen hypervisor'da çalışır. Microsoft yine de snapshot'ın sanal sunucunun içindeki Windows tarafından yedek olarak görülmediğini yazıyor ve canlıda iki ayrı DC'den her gün System State yedeği istiyor.
Yazılım DC'yi kopyalarken içerideki Windows'a haber veriyorsa sayılır. Veeam'de bu ayarın adı application-aware processing: Windows'un VSS mekanizması AD'yi tutarlı bir noktada durdurur ve AD yedeklendiğini kaydeder. Veeam'in belgesine göre böyle bir yedekten dönen DC önce DSRM'de açılır, sonra non-authoritative olarak normal açılır. Haber vermeden alınan kopya diskin kopyasıdır ve snapshot gibi yedek sayılmaz. Her gece yedek alındığı halde DC'de olay 2089 görünüyorsa AD o yedekleri saymıyordur.
Gerekir. Recycle Bin silinen nesneyi silinmiş nesne ömrü içinde geri getirir. Değiştirilen bir özniteliği geri almaz, süresi geçmiş nesneyi getirmez, bozulan ya da kaybolan bir DC'yi kurtarmaz. Lab'da Recycle Bin açıkken silinen bir OU'yu yedekten authoritative restore ile geri getirdim: nesneler aynı objectGUID'lerle ve grup üyelikleriyle döndü.
DC DSRM'de açılır, wbadmin start systemstaterecovery ile System State geri yüklenir, DC yeniden başlamadan ntdsutil'de authoritative restore ve restore subtree ile OU işaretlenir. Lab'da ntdsutil 8 kaydın sürüm numarasını 100.000 artırdı, DC açılınca OU iki kullanıcı ve grupla birlikte öbür DC'ye de yayıldı. İşaret konmadan yapılan geri yüklemede OU önce görünür, replikasyon açılınca yeniden silinir.
Lab'da 2 vCPU ve 2 GB belleği olan bir DC'nin System State yedeği arayüzden 63 dakika, wbadmin ile 70 dakika sürdü ve 12,18 GB veri aktardı. AD veritabanı ntds.dit 40 MB'tı: System State veritabanının yanında 186 bin sistem dosyasını da taşıyor. Geri yükleme yaklaşık 15 dakika sürdü. Süre donanıma göre değişir, kendi DC'nizde bir kez ölçün.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Active Directory Rehberi: Mimari, Kurulum ve Yönetim

Active Directory nedir, nasıl kurulur ve yönetilir? Sunucudan güvenliğe on dokuz adımlık kontrol listesi, her adım lab'da ölçülen kendi yazısına bağlı.

19 dk okuma

Active Directory Kurulum Hizmeti: Domain Altyapısı

Kurumsal domain altyapısı kurulumu: domain adı, DC sayısı, OU ve GPO temelinin doğru kurulması, mevcut yapıdan geçiş ve devir. Anahtar teslim kuruyoruz.

10 dk okuma

Domain Controller Yükseltme: Windows Server 2025'e Geçiş

Domain controller yükseltme yanına yeni DC ekleyerek yapılır: Windows Server 2025 DC ekleme, adprep, FSMO devri, demote, DNS kalıntıları ve functional level.

30 dk okuma

Active Directory İsimlendirme Standardı: PC, Grup ve GPO

Active Directory isimlendirme standardı: bilgisayar, sunucu, kullanıcı, grup, GPO, OU ve yazıcı için kalıp, kod tablosu ve lab'da ölçülen yeniden adlandırma.

39 dk okuma

Active Directory Nasıl Kullanılır? ADUC ile Günlük Yönetim

Active Directory kullanımı ADUC ile: kullanıcı açma, şablondan kopyalama, parola sıfırlama, kilidin kaynağı, hesabı kapatma, geri alma ve helpdesk'in RSAT'ı.

32 dk okuma

Active Directory Password Policy: Parola ve Hesap Kilitleme

Active Directory password policy: parola kuralı, hesap kilitleme ve Fine-Grained Password Policy. NIST'in önerisi ve Windows Server 2025 lab'ında ölçülenler.

15 dk okuma