BT Sistem Yönetimi

Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme

Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.

İlker Pehlivan

Linux disk yönetimi, sunucudaki diskleri görmek, doluluğu izlemek, yeni bir diski dosya sistemine bağlamak ve yer bittiğinde alanı büyütmek demektir. Linux’ta sürücü harfi yoktur. Her disk ya da bölüm tek bir dizin ağacının bir dalına bağlanır. İşin araçları dörttür:

  • lsblk diskleri ve bölümleri gösterir.
  • df ve du doluluğu gösterir.
  • LVM alanı esnek tutar.
  • /etc/fstab açılışta neyin nereye bağlanacağını söyler.

Serinin benzetmesinde Linux bir belediyedir. Belediye elindeki arsaları tek tek bölmek yerine bir arsa havuzunda toplar ve ihtiyaca göre havuzdan parsel ayırır. Her parselin üstüne bir bina yapılır ve bina bir sokağa bağlanır. Parsel sonradan havuzdan pay alarak genişleyebilir, ama parselin büyümesi binayı kendiliğinden büyütmez.

Linux disk yönetimi benzetmesi: kasaba kenarında alçak taş sınırlarla parsellere bölünmüş açık bir arazi, bir parselin içinde küçük tek katlı taş bir ev, evden epey uzakta bir işçi uzun ahşap sınır kazığını boş araziye çakıyor, yanında diz çökmüş lacivert ceketli kadastro memuru çimenin üstüne bir ölçü zinciri seriyor, ev ile yeni kazık arasında boş bir şerit kalıyor
Kazık dışarı taşınınca parsel büyür, ama üstündeki ev aynı kalır ve aradaki şerit boş durur. lvextend de LV'yi büyütür, dosya sistemini büyütmek ayrı bir adımdır.

Bu yazıdaki bütün çıktılar lab’daki Ubuntu 24.04 sunucumuz lnx01’den alındı. Sunucunun 20 GB’lık sistem diskine ölçüm için 1 GB’lık ikinci bir disk eklendi.

Diskleri Görmek: lsblk

lsblk sunucudaki diskleri, bölümlerini ve nereye bağlandıklarını ağaç olarak gösterir. Adı list block devices’tır (blok aygıtları listele): disk, okuma ve yazmayı bloklar halinde yapan aygıttır. Komut adlarını böyle açarak okumayı Linux komutları rehberinde anlattık.

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ lsblk
NAME    MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINTS
sda       8:0    0   20G  0 disk
├─sda1    8:1    0   19G  0 part /
├─sda14   8:14   0    4M  0 part
├─sda15   8:15   0  106M  0 part /boot/efi
└─sda16 259:0    0  913M  0 part /boot
sdb       8:16   0    1G  0 disk
sr0      11:0    1   68K  0 rom

TYPE sütunu satırın ne olduğunu söyler: disk diskin kendisi, part bir bölüm, rom CD sürücüsü. sda sistem diskidir. Kök dizin (/) 19 GB’lık sda1 bölümündedir, /boot ve /boot/efi açılış dosyalarını tutan küçük bölümlerdir. sdb yeni eklenen disktir. Bölümü yok ve hiçbir yere bağlı değil, MOUNTPOINTS sütunu boş.

Bu sunucu Ubuntu’nun bulut imajından kuruldu. Kök bölüm doğrudan diskin bir bölümüdür, LVM kullanmaz. İmaj küçük bir diskle gelir ve cloud-init ilk açılışta kök bölümü diskin sonuna kadar büyütür. Logunda bu iş growpart /dev/sda 1 satırıyla görünür. Ubuntu Server’ı ISO dosyasından kurarken ise diskin LVM ile hazırlanması kurulum ekranında seçilir. O kararı Ubuntu Server kurulumu rehberinde anlattık.

Doluluk: df, df -i ve du

df -h bağlı her dosya sisteminin boyutunu, kullanılan ve kalan alanını gösterir:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -h
Filesystem              Size  Used Avail Use% Mounted on
tmpfs                   197M  1.2M  196M   1% /run
/dev/sda1                19G  2.1G   17G  12% /
tmpfs                   984M     0  984M   0% /dev/shm
tmpfs                   5.0M     0  5.0M   0% /run/lock
/dev/sda16              881M   64M  756M   8% /boot
/dev/sda15              105M  6.2M   99M   6% /boot/efi
/dev/mapper/veri-arsiv  729M   24K  682M   1% /srv/arsiv
tmpfs                   197M   12K  197M   1% /run/user/1000

tmpfs satırları bellekte duran geçici dosya sistemleridir, diskte yer kaplamaz. Asıl bakılan satır /’dur. Son satırlardan /srv/arsiv, aşağıda LVM ile kuracağımız disktir.

Bir dosya sistemi iki şekilde dolar: bayt olarak ve dosya sayısı olarak. Her dosya bir inode kullanır ve inode sayısı dosya sistemi oluşturulurken sabitlenir. Çok sayıda küçük dosya üreten bir uygulama, df -h yer varken diski dolu hale getirebilir. Dosya sayısını df -i gösterir:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -i /
Filesystem      Inodes IUsed   IFree IUse% Mounted on
/dev/sda1      2490368 86409 2403959    4% /

Diskin hangi dizinde dolduğunu df değil du söyler. -x başka dosya sistemlerine geçmez, --max-depth=1 yalnız bir alt seviyeyi toplar:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo du -xh --max-depth=1 /var | sort -h | tail
4.0K	/var/mail
4.0K	/var/opt
4.0K	/var/snap
16K	/var/spool
56K	/var/tmp
720K	/var/backups
157M	/var/cache
205M	/var/log
246M	/var/lib
607M	/var

Lab sunucusunda /var 607 MB’tı. /var/log’un 107 MB’ı journal’dı (sudo du -sh /var/log/journal). Bir sunucuda kök bölüm dolduğunda ilk bakılan yer /var/log ve /var/cache’tir. Journal’ın kapladığı alanı sınırlamayı journalctl ile log okuma rehberinde, paket önbelleğini temizlemeyi apt nedir rehberinde anlattık.

LVM Nedir? PV, VG ve LV

LVM (Logical Volume Manager), dosya sistemi ile disk arasına giren bir katmandır. Diski doğrudan bölmek yerine üç adımda kullanır:

KatmanKısaltmaNe yaparÖrnekte
Fiziksel birimPV (physical volume)Bir diski ya da bölümü LVM’e tanıtır/dev/sdb
Birim grubuVG (volume group)Bir ya da birden fazla PV’yi tek havuzda toplarveri
Mantıksal birimLV (logical volume)Havuzdan ayrılan, dosya sisteminin kurulduğu parçaarsiv

Kazancı esnekliktir. LV’nin boyutu VG’de boş yer kaldıkça büyütülebilir, VG’ye yeni bir disk eklenerek havuz büyütülebilir. Bunların hepsi dosya sistemi bağlıyken yapılır. Örnekteki arsa havuzu da tek bir arsaya bağlı kalmaz, yeni arsalar havuza katılır ve parseller havuzdan pay alır.

LVM komutlarının adı bu üç kısaltmayla başlar ve arkasına işi yazar. pvcreate bir PV oluşturur (create), vgextend bir VG’yi genişletir (extend), lvs ise LV’leri listeler. Adı okuyan, komutun hangi katmanda ne yaptığını da okur.

İkinci diski LVM ile hazırladık:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvcreate /dev/sdb
  Physical volume "/dev/sdb" successfully created.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo vgcreate veri /dev/sdb
  Volume group "veri" successfully created
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvcreate -L 500M -n arsiv veri
  Logical volume "arsiv" created.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvs; sudo vgs; sudo lvs
  PV         VG   Fmt  Attr PSize    PFree
  /dev/sdb   veri lvm2 a--  1020.00m 520.00m
  VG   #PV #LV #SN Attr   VSize    VFree
  veri   1   1   0 wz--n- 1020.00m 520.00m
  LV    VG   Attr       LSize   Pool Origin Data%  Meta%  Move Log Cpy%Sync Convert
  arsiv veri -wi-a----- 500.00m

pvs, vgs ve lvs her katmanın özetini verir. 1 GB’lık diskin 1020 MB’ı havuza girdi, 500 MB’ı arsiv’e ayrıldı, VFree sütunu havuzda kalan 520 MB’ı gösteriyor. LVM araçları (lvm2 paketi) Ubuntu sunucu imajında kurulu geliyordu.

LV’nin aygıt yolu /dev/veri/arsiv’dir, yani /dev/VG/LV. Aynı aygıt df çıktısında /dev/mapper/veri-arsiv adıyla görünür. İkisi aynı aygıtı gösteren iki addır. lsblk de diskin altında LV’yi lvm türüyle gösterir:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ lsblk /dev/sdb
NAME         MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINTS
sdb            8:16   0    1G  0 disk
└─veri-arsiv 252:0    0  500M  0 lvm

Dosya Sistemi ve Bağlama: mkfs, mount ve fstab

LV boş bir alandır. Dosya yazmak için üstüne bir dosya sistemi kurulur, sonra bir dizine bağlanır:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo mkfs.ext4 /dev/veri/arsiv
mke2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Creating filesystem with 128000 4k blocks and 128000 inodes
Filesystem UUID: 12e998fd-f80c-4618-bff9-e5042421dde0
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo mkdir -p /srv/arsiv

mkfs.ext4 çıktısı kısaltıldı. Komut dosya sistemini kurarken ona bir UUID verdi. Bu numara dosya sistemine aittir ve disk başka bir yuvaya takılsa da değişmez.

mount ile elle bağlanan bir disk yeniden başlatmada bağlı gelmez. Açılışta bağlanması için satır /etc/fstab’a yazılır. Satırda aygıt adı (/dev/sdb) değil UUID kullanılır, çünkü aygıt adları disklerin algılanma sırasına bağlıdır ve sunucuya disk eklenince değişebilir. fstab belgesi de UUID ya da LABEL kullanmayı önerir (fstab(5)).

Dosyayı değiştirmeden önce yedeğini aldık, UUID’i blkid ile okuyup satırı ekledik:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.yedek
ilkerpehlivan@lnx01:~$ echo "UUID=$(sudo blkid -s UUID -o value /dev/veri/arsiv) /srv/arsiv ext4 defaults 0 2" | sudo tee -a /etc/fstab
UUID=12e998fd-f80c-4618-bff9-e5042421dde0 /srv/arsiv ext4 defaults 0 2

fstab satırı altı alandır:

AlanÖrnekteAnlamı
AygıtUUID=12e998fd-...Hangi dosya sistemi
Bağlama noktası/srv/arsivHangi dizine bağlanacak
Türext4Dosya sisteminin türü
SeçeneklerdefaultsBağlama seçenekleri
dump0Eski yedek aracı için, bugün 0 yazılır
fsck sırası2Açılıştaki denetim sırası: kök 1, diğerleri 2, denetim istenmiyorsa 0

Satırı denemenin yolu yeniden başlatmak değil, mount -a’dır. Bu komut fstab’daki ve henüz bağlı olmayan her şeyi bağlar. Satır hatalıysa hata şimdi, sunucunun başındayken çıkar:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo mount -a; echo "mount -a cikis kodu: $?"
mount: (hint) your fstab has been modified, but systemd still uses
       the old version; use 'systemctl daemon-reload' to reload.
mount -a cikis kodu: 0
ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -hT /srv/arsiv
Filesystem             Type  Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/veri-arsiv ext4  452M   24K  417M   1% /srv/arsiv
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo findmnt --verify; echo "cikis kodu: $?"
   [W] your fstab has been modified, but systemd still uses the old version;
       use 'systemctl daemon-reload' to reload

0 parse errors, 0 errors, 1 warning
cikis kodu: 0

Disk bağlandı, ama mount bir ipucu yazdı. Ubuntu’da açılışta fstab’ı okuyan systemd’dir. systemd fstab’ı kendi birimlerine (mount unit) çevirir ve dosya değişince bunu kendiliğinden fark etmez. sudo systemctl daemon-reload systemd’ye fstab’ı yeniden okutur. findmnt --verify fstab’ı sözdizimi ve aygıtların varlığı açısından denetler, aynı uyarıyı verdi. Doğru sıra: satırı ekle, daemon-reload, mount -a, findmnt --verify. findmnt --verify sudo ile çalıştırılır. Yetkisiz çalıştırıldığında her bağlama noktası için cannot detect on-disk filesystem type (Permission denied) uyarısı verir, çünkü diskleri okuyamaz.

500 MB’lık LV’de df 452 MB boyut ve 417 MB boş alan gösterdi. Aradaki fark ext4’ün kendi yapılarına ve root hesabına ayırdığı paya gider. ext4 varsayılan olarak blokların %5’ini root’a ayırır, böylece disk dolduğunda root’un çalıştırdığı servisler yazmaya devam edebilir (mke2fs(8)).

Yeniden başlatmadan sonra disk kendiliğinden bağlı geldi. systemd satırı srv-arsiv.mount adlı bir birime çevirmişti:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ systemctl status srv-arsiv.mount --no-pager | head -8
● srv-arsiv.mount - /srv/arsiv
     Loaded: loaded (/etc/fstab; generated)
     Active: active (mounted) since Sat 2026-10-31 01:55:24 +03; 17s ago
      Where: /srv/arsiv
       What: /dev/mapper/veri-arsiv
       Docs: man:fstab(5)
             man:systemd-fstab-generator(8)
      Tasks: 0 (limit: 2315)

findmnt --verify bu kez Success, no errors or warnings detected dedi. fstab satırı açılışta da çalıştı.

Veri diski için nofail

fstab’daki bir disk açılışta bulunamazsa sunucu o disk için bekler ve açılış durabilir. Sistem için şart olmayan veri disklerine nofail seçeneği eklenir: defaults,nofail. systemd belgesine göre bu seçenekle açılış diskin bağlanmasını beklemeden ve bağlanıp bağlanmamasından bağımsız olarak devam eder (systemd.mount(5)). Uzaktan yönetilen bir sunucuda, sökülen ya da bozulan bir veri diski yüzünden konsola inmek zorunda kalmamanın yolu budur.

LV Büyütmek: lvextend -r

arsiv LV’sini havuzdaki boş yerden 300 MB büyüttük. Dosya sistemi bağlıyken:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvextend -r -L +300M /dev/veri/arsiv
  Size of logical volume veri/arsiv changed from 500.00 MiB (125 extents) to 800.00 MiB (200 extents).
  Logical volume veri/arsiv successfully resized.
resize2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Filesystem at /dev/mapper/veri-arsiv is mounted on /srv/arsiv; on-line resizing required
old_desc_blocks = 1, new_desc_blocks = 1
The filesystem on /dev/mapper/veri-arsiv is now 204800 (4k) blocks long.

ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -h /srv/arsiv
Filesystem              Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/veri-arsiv  729M   24K  682M   1% /srv/arsiv

Komut iki iş yaptı. Önce LV’yi 500 MB’tan 800 MB’a çıkardı, sonra resize2fs’i çağırıp ext4’ü yeni boyuta genişletti (on-line resizing, bağlıyken büyütme). df 452 MB’tan 729 MB’a çıktı, havuzdaki boş yer 520 MB’tan 220 MB’a indi. İkinci işi yaptıran -r (--resizefs) seçeneğidir.

-r unutulursa

Aynı LV’yi bu kez -r olmadan 100 MB büyüttük:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvextend -L +100M /dev/veri/arsiv
  Size of logical volume veri/arsiv changed from 800.00 MiB (200 extents) to 900.00 MiB (225 extents).
  Logical volume veri/arsiv successfully resized.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvs
  LV    VG   Attr       LSize   Pool Origin Data%  Meta%  Move Log Cpy%Sync Convert
  arsiv veri -wi-ao---- 900.00m
ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -h /srv/arsiv
Filesystem              Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/veri-arsiv  729M   24K  676M   1% /srv/arsiv

lvextend “successfully resized” dedi, lvs 900 MB gösterdi, ama df 729 MB’ta kaldı. Hiçbir uyarı çıkmadı. LV büyüdü, üstündeki dosya sistemi büyümedi ve uygulamalar yeni alanı göremez. Disk dolduğu için büyütme yapan yönetici lvs’e bakıp işin bittiğini sanabilir.

Örnekteki parsel havuzdan pay alıp genişledi, ama üstündeki bina aynı kaldı. Binayı yeni sınıra kadar büyütmek ayrı bir iştir.

Eksik adım resize2fs ile tamamlanır:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo resize2fs /dev/veri/arsiv
resize2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Filesystem at /dev/veri/arsiv is mounted on /srv/arsiv; on-line resizing required
old_desc_blocks = 1, new_desc_blocks = 1
The filesystem on /dev/veri/arsiv is now 229376 (4k) blocks long.

ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -h /srv/arsiv
Filesystem              Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/veri-arsiv  825M   24K  772M   1% /srv/arsiv

Büyütmenin kanıtı lvs değil df’tir. resize2fs ext4 içindir. Dosya sistemi XFS ise komut xfs_growfs olur, lvextend -r ikisini de kendisi seçer.

Havuz Bitince: Yeni Disk Eklemek (vgextend)

LV büyüdükçe havuzdaki boş yer azalır. Bu noktada vgs VFree sütununda 120 MB gösteriyordu. Havuzu büyütmenin ilk yolu VG’ye yeni bir disk katmaktır. Sunucuya üçüncü bir disk ekledik, lsblk’te sdc olarak göründü:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvcreate /dev/sdc
  Physical volume "/dev/sdc" successfully created.
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo vgextend veri /dev/sdc
  Volume group "veri" successfully extended
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo vgs
  VG   #PV #LV #SN Attr   VSize VFree
  veri   2   1   0 wz--n- 1.99g 1.11g
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvextend -r -L +500M /dev/veri/arsiv
  Size of logical volume veri/arsiv changed from 900.00 MiB (225 extents) to <1.37 GiB (350 extents).
  Logical volume veri/arsiv successfully resized.
resize2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Filesystem at /dev/mapper/veri-arsiv is mounted on /srv/arsiv; on-line resizing required
old_desc_blocks = 1, new_desc_blocks = 1
The filesystem on /dev/mapper/veri-arsiv is now 358400 (4k) blocks long.

ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvs -o +devices
  LV    VG   Attr       LSize  Pool Origin Data%  Meta%  Move Log Cpy%Sync Convert Devices
  arsiv veri -wi-ao---- <1.37g                                                     /dev/sdb(0)
  arsiv veri -wi-ao---- <1.37g                                                     /dev/sdc(0)

VG iki diskli oldu (#PV 2) ve havuz yaklaşık 2 GB’a çıktı. lvextend LV’yi büyütmek için önce sdb’de kalan 120 MB’ı, sonra sdc’den gereken kadarını kullandı. lvs -o +devices LV’nin artık iki diske yayıldığını gösteriyor. /srv/arsiv aynı dizin olarak kaldı, uygulama hiçbir şey fark etmedi. Örnekteki arsa havuzuna yeni bir arsa katıldı ve parsel sınırı iki arsanın üstünden geçecek şekilde genişledi.

Bu yerleşimin bir bedeli var. LV’nin verisi artık iki diske bölünmüş durumda ve hiçbir disk tek başına LV’nin tamamını taşımıyor. lvcreate -L ile açılan LV doğrusal (linear) türdedir (lvcreate(8)). Diskler arasında kopya tutan türler raid türleridir. Doğrusal bir LV’de iki diskten birinin kaybı LV’nin tamamını etkiler. Sanal sunucuda disklerin yedekliliği alttaki storage’dan gelir. Fiziksel sunucuda ise bu yüzden diskler önce RAID ile korunur, LVM onun üstüne kurulur.

Sanal Diski Büyütmek: pvresize

Sanal sunucuda havuzu büyütmenin ikinci yolu yeni disk eklemek değil, var olan sanal diski büyütmektir. Disk sayısı artmaz ve LV yeni bir diske yayılmaz. Bu iş iki tarafta yapılır: önce sanallaştırma platformunda disk büyütülür, sonra sunucunun içinde LVM’e yeni boyut söylenir.

Platform tarafında bir ön koşul çıktı. VMware Workstation’ın disk aracı (vmware-vdiskmanager -x), snapshot’ı olan bir sanal makinenin diskini büyütmeyi reddetti: The selected operation can only be executed on a disk with no snapshots. Disk büyütmeden önce sanal makinenin snapshot’ları gözden geçirilir.

Üçüncü disk 1 GB’tan 2 GB’a büyütüldü ve sunucu açıldı. Kernel yeni boyutu gördü, LVM görmedi:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ lsblk /dev/sdc
NAME         MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINTS
sdc            8:32   0    2G  0 disk
└─veri-arsiv 252:0    0  1.4G  0 lvm  /srv/arsiv
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvs
  PV         VG   Fmt  Attr PSize    PFree
  /dev/sdb   veri lvm2 a--  1020.00m      0
  /dev/sdc   veri lvm2 a--  1020.00m 640.00m
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvresize /dev/sdc
  Physical volume "/dev/sdc" changed
  1 physical volume(s) resized or updated / 0 physical volume(s) not resized
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo pvs
  PV         VG   Fmt  Attr PSize    PFree
  /dev/sdb   veri lvm2 a--  1020.00m    0
  /dev/sdc   veri lvm2 a--    <2.00g 1.62g
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo lvextend -r -L +500M /dev/veri/arsiv
  Size of logical volume veri/arsiv changed from <1.37 GiB (350 extents) to <1.86 GiB (475 extents).
  Logical volume veri/arsiv successfully resized.
resize2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Filesystem at /dev/mapper/veri-arsiv is mounted on /srv/arsiv; on-line resizing required
old_desc_blocks = 1, new_desc_blocks = 1
The filesystem on /dev/mapper/veri-arsiv is now 486400 (4k) blocks long.

ilkerpehlivan@lnx01:~$ df -h /srv/arsiv
Filesystem              Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/veri-arsiv  1.8G   24K  1.7G   1% /srv/arsiv

lsblk diski 2 GB gösterirken pvs hala 1020 MB diyordu. PV boyutunu LVM kendi kaydında tutar ve disk büyüdü diye güncellemez. pvresize PV’yi diskin yeni boyutuna çekti, havuzda 1,6 GB boş yer açıldı ve lvextend -r LV ile dosya sistemini birlikte büyüttü. Sunucunun içindeki sıra üç komuttur: pvresize, lvextend -r, df ile kontrol.

Bu diskte bölüm yoktu, PV doğrudan diskin tamamıydı. PV bir bölümün üstündeyse (sda3 gibi) araya bir adım girer: önce bölüm diskin yeni sonuna kadar büyütülür (sudo growpart /dev/sda 3), sonra pvresize bölüme uygulanır. Ölçümdeki bulut imajı kök bölümü ilk açılışta aynı growpart ile büyütmüştü.

Disk sunucu kapalıyken büyütüldüğü için kernel yeni boyutu açılışta okudu ve ayrıca bir tarama gerekmedi.

Sonuç: Disk Üç Katmandır

Linux’ta bir disk tek bir şey değil, üst üste üç katmandır: diskin kendisi, LVM’in birimleri ve dosya sistemi. Her katmanın kendi boyutu ve kendi komutu vardır ve bir katman büyüdüğünde üstündeki kendiliğinden büyümez.

Ölçümde lvextend LV’yi büyüttü ama dosya sistemi eski boyutta kaldı. Sanal disk 2 GB’a çıktı ama LVM pvresize’a kadar eski boyutu bildi. fstab’a yazılan satır çalıştı ama systemd onu daemon-reload’a kadar eski haliyle biliyordu. Her adımdan sonra o katmanın komutuyla sonuç okunur: lsblk disk, pvs/vgs/lvs LVM, df dosya sistemi, findmnt --verify fstab.

Girişteki benzetmeye dönersek: diskler belediyenin arsaları, VG arsa havuzu, LV havuzdan ayrılan parsel, dosya sistemi de parselin üstündeki binadır. Parseli büyütmek (lvextend) binayı büyütmez. Bina ancak ayrıca genişletildiğinde (resize2fs ya da -r) yeni alan kullanılabilir hale gelir.

Linux Disk Yönetimi ve LVM Hakkında Sık Sorulan Sorular

LVM (Logical Volume Manager), diskleri doğrudan bölmek yerine bir havuzda toplayıp o havuzdan esnek parçalar ayırmayı sağlayan katmandır. Disk ya da bölüm önce fiziksel birim (PV) olur, PV'ler bir birim grubunda (VG) toplanır, dosya sistemi VG'den ayrılan mantıksal birimin (LV) üstüne kurulur. Kazancı büyütmedir: LV, sunucu çalışırken ve dosya sistemi bağlıyken büyütülebilir. Ölçümümüzde bağlı bir LV 500 MB'tan 800 MB'a tek komutla büyüdü.
Çünkü lvextend yalnız mantıksal birimi büyütür, üstündeki dosya sistemini büyütmez. Ölçümümüzde -r olmadan çalışan lvextend LV'yi 900 MB yaptı, df ise 729 MB göstermeye devam etti ve hiçbir uyarı çıkmadı. Dosya sistemi ext4 ise sudo resize2fs ile büyütülür. Bunu baştan önlemek için lvextend -r ile çalıştırılır, -r dosya sistemini de aynı komutta büyütür.
Çünkü /dev/sdb gibi aygıt adları disklerin algılanma sırasına bağlıdır ve sunucuya yeni bir disk eklenince değişebilir. fstab belgesi de UUID ya da LABEL kullanmayı önerir. UUID dosya sistemine aittir ve sudo blkid ile okunur. Veri diskleri için nofail seçeneği eklenirse disk açılışta bulunamadığında sunucu beklemeden açılmaya devam eder.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası

Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo

apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.

11 dk okuma

chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?

chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?

9 dk okuma

Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev

Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.

11 dk okuma

journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log

journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.

12 dk okuma