BT Sistem Yönetimi

Windows Ağ Ayarları: ncpa.cpl, IPv4 ve DNS

Windows ağ ayarları ncpa.cpl ile nasıl yapılır? IPv4 adresi, DNS sunucusu sırası, interface metric, Settings farkı ve ipconfig ile PowerShell karşılığı.

İlker Pehlivan

Windows ağ ayarları, bir bilgisayarın ağ kartına hangi IP adresini, hangi default gateway’i (varsayılan ağ geçidi) ve hangi DNS sunucularını hangi sırayla kullanacağını söyleyen ayarlardır. Klasik penceresi Network Connections’tır (Ağ Bağlantıları). Win + R ile açılan Run kutusuna ncpa.cpl yazılınca açılır. Aynı ayarlar Settings uygulamasında ve PowerShell’de de görülür.

Doğru düzen tek cümlededir: domain’e üye bir bilgisayarın DNS listesinde yalnız domain’in DNS sunucuları durur, servis sağlayıcının ya da internetteki bir DNS sunucusu durmaz. Microsoft’un DNS istemcisi önerileri bu kuralı domain controller’lar ve üye sunucular için açıkça yazar. Gerekçesi olan domain’e katılma ve oturum açma, istemcide de aynı DNS kayıtlarına dayanır. Liste kısa ve sıralı tutulur, çünkü Windows sunuculara sırayla sorar ve cevap vermeyen sunucuyu bekler.

Ekranları ve çıktıları domain’e üye bir Windows 11 Pro istemciden, Tier 2 yönetim hesabı t2.ilker.pehlivan ile aldım. İstemcinin adı ankmuh01, DNS’i domain controller dc01’i (192.168.1.10) gösteriyor. Listenin ilk sırasına kapalı bir sunucu yazınca ad çözümlemesinin ne kadar beklediğini de ölçtüm. Yazı, BT sistem yönetimi hizmetimizin Windows yönetimi koluna aittir ve Windows yönetimi haritasının ağ bölümünü açar.

Serinin benzetmesinde Windows bir belediyedir, ağ ayarları da belediyenin santralidir. Santralin bir hat numarası vardır. Şehir dışını aramak için bir dış hatta çıkar. Bilmediği numarayı da bilinmeyen numaralar servislerine sorar ve onları listedeki sırayla arar. İlk servis açmazsa bekler, sonra ikinciyi arar. Bu yazının asıl dersi o bekleme süresindedir.

Windows ağ ayarları benzetmesi: belediyenin santral odasında kulaklıklı memur tabureye oturmuş, panodaki bir sokete fiş takıyor, panonun üstünde biri sönük biri yanık iki lamba, duvarda rakamsız bir saat
Panonun üstündeki iki lamba listedeki iki bilinmeyen numaralar servisidir. Soldaki sönük, yani servis kapanmış. Santral önce onu arar, cevap gelmeyince bekler, sonra yanan ikinciye geçer. Windows'ta bu, DNS listesinin ilk sırasında duran kapalı sunucudur.

Network Connections Penceresi: ncpa.cpl ve control netconnections

Windows’un ağ kartları Network Connections penceresinde listelenir. Pencereyi iki komut açar: ncpa.cpl ve control netconnections. İkisini de Run kutusundan çalıştırdım ve aynı pencere açıldı. Pencere ayrı bir program da değildir: Get-Process onu explorer.exe sürecinin içinde, Network Connections başlığıyla gösterdi. Run kutusunun bütün komutları Win + R çalıştır komutları yazısında listeli.

Ağ ayarını bu klasik pencereden anlatıyorum. Settings uygulaması sürümden sürüme yer değiştirir. ncpa.cpl ise Windows Server dahil yıllardır aynı yerdedir ve Settings’in göstermediği ayarları da taşır. DNS sırasını değiştiren oklar ve DNS kaydı seçenekleri yalnız burada, Advanced penceresinde bulunur.

Pencerede her ağ kartı üç satırlık bir bloktur:

  1. Ethernet0: kartın Windows’taki adı. PowerShell komutlarındaki InterfaceAlias budur.
  2. ad.sistemkusu.com: kartın bağlı olduğu ağın adı. Domain’e üye bir bilgisayar domain controller’a ulaşınca burada domain’in adı görünür.
  3. Intel(R) 82574L Gigabit Network Connection: kartın modeli. Lab istemcisi sanal makine olduğu için bu, sanal makinenin kartıdır.
Network Connections penceresi: Ethernet0 kartı, altında ad.sistemkusu.com ağ adı ve Intel 82574L kart modeli, kartın bloğu kırmızı çerçevede
Kartın ikinci satırı bağlı olduğu ağın adıdır. Domain controller'a ulaşan bir domain üyesinde domain'in adı yazar.

İkinci satır her zaman domain’in adını göstermez. Aynı pencerede açılıştan sonraki ilk bakışta bu satır yalnız Network yazıyordu. Ne zaman ve neden değiştiği ağ profili bölümünde.

Kartın Properties Penceresi: Bileşen Listesi

Kartı sağ tıklayıp Properties’i açınca (kart seçiliyken Alt + Enter da açar) kartın üstünde çalışan bileşenler listelenir. İşaretli bileşen o kartta çalışır. Lab istemcisinde işaretsiz tek satır Microsoft Network Adapter Multiplexor Protocol idi. Bu yazının işi listenin Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) satırındadır.

Aynı liste PowerShell’de bileşenlerin komut adlarıyla görünür:

PowerShell
Get-NetAdapterBinding -Name Ethernet0 | Select-Object DisplayName, ComponentID, Enabled | Format-Table -AutoSize
Çıktı
DisplayName                                     ComponentID Enabled
-----------                                     ----------- -------
Microsoft Network Adapter Multiplexor Protocol  ms_implat     False
Link-Layer Topology Discovery Mapper I/O Driver ms_lltdio      True
Internet Protocol Version 6 (TCP/IPv6)          ms_tcpip6      True
Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4)          ms_tcpip       True
Microsoft LLDP Protocol Driver                  ms_lldp        True
Client for Microsoft Networks                   ms_msclient    True
File and Printer Sharing for Microsoft Networks ms_server      True
Link-Layer Topology Discovery Responder         ms_rspndr      True
QoS Packet Scheduler                            ms_pacer       True

Komut dokuz bileşen listeledi, pencerenin kaydırılmadan görünen kısmı yedi satırdır. Bir bileşeni komutla açıp kapatırken ComponentID sütunundaki ad kullanılır: IPv4 ms_tcpip, IPv6 ms_tcpip6.

Windows’ta IP ve DNS Ayarı Nasıl Olmalı?

Pencereyi bulduk. Asıl soru, bu pencereye ne yazılacağıdır. Domain’e üye bir istemcide doğru düzen üç parçadır:

  1. DNS listesinde yalnız domain’in DNS sunucuları durur. Domain’in DNS sunucuları, DNS rolü kurulu domain controller’lardır. İlk sırada ayakta olan en yakın domain controller bulunur.
  2. İnternetteki adları istemci değil, domain controller sorar. Domain controller’ın DNS sunucusu dış adları kendi DNS forwarder’ına iletir.
  3. Interface metric (arayüz metriği) otomatik kalır. Windows onu kartın hızından kendisi hesaplar.

Kurumda istemcinin adresini ve DNS listesini DHCP sunucusu verir. DHCP kapsamının 006 seçeneği domain controller’ların adreslerini taşır, ayarı Windows Server DHCP kurulumunda anlattık. Lab istemcisi adresini modemin DHCP’sinden alıyor ve DNS’i elle yazılı. Adresi dağıtan modem domain controller’ı bilmediği için DNS satırı elle verildi.

Bu düzeni Microsoft’un üç belgesi birlikte tarif ediyor (okuduğum sürümler Microsoft Learn’de 12 Şubat 2026 tarihli):

  1. DNS istemcisi önerileri (KB 825036): üye sunucunun birincil ve ikincil DNS ayarı, domain’in zone’unu barındıran yerel DNS sunucularını gösterir. Servis sağlayıcının DNS sunucuları yazılmaz, yazılırsa domain’e katılırken ve domain’de oturum açarken sorun çıkabilir. Dış adlar için iç DNS sunucusu forwarder kullanır.
  2. DNS istemcisi zaman aşımları (KB 2834226): istemci önce listedeki ilk sunucuya sorar. Bir saniye içinde cevap gelmezse ikinciye sorar. Herhangi bir sunucu “böyle bir ad yok” (Name Error) derse arama orada biter.
  3. Automatic Metric (KB 299540): metrik fabrika ayarında otomatiktir ve kartın hızından hesaplanır.

DNS listesine aday olan dört tür adres şöyle ayrılır:

AdayListeye girer mi?Neden
Domain controller (DNS rolüyle)Evet, ilk sıradaDomain’in zone’unu ve domain controller’ı bulduran SRV kayıtlarını o tutar
İkinci domain controllerEvet, ikinci sıradaİlki cevap vermezse istemci bir saniye sonra ona sorar
Modemin ya da servis sağlayıcının DNS’iHayırDomain’in kayıtlarını bilmez, Microsoft istemci ayarına yazılmamasını ister
Public DNS (internetteki herkese açık DNS sunucusu, 8.8.8.8)Hayırİç adlara “yok” cevabı verir ve Windows aramayı orada bitirir

Tablonun son satırının sebebi şudur: Windows bir cevabı yanlış diye reddetmez. Microsoft’un önerisindeki nota göre istemci yalnız cevap gelmeyince sıradaki sunucuya geçer, yetkili ama yanlış bir cevap onu başka sunucuya götürmez.

Kaç DNS Sunucusu Yazılır?

Microsoft üye sunucu için iki adres söyler: birincil ve ikincil. Daha fazlası yazılabilir. Ama zaman aşımı belgesine göre dördüncü ve sonraki sıradaki sunucuya ilk sorudan en az 4 saniye sonra sorulur. Bu ilkenin bir istemcideki karşılığı iki domain controller’dır: ikisi de ayakta, ikisi de istemciye yakın.

Lab istemcisinin listesinde tek adres var (192.168.1.10), çünkü ikinci domain controller dc02 çoğu zaman kapalıdır. Kapalı bir sunucuyu listeye yazmanın bedelini aşağıdaki ölçüm bölümünde gösteriyorum.

Adres ve DNS Ne Zaman Elle Yazılır?

Elle yazmak istisnadır ve üç durumda yapılır:

  1. Domain controller ve sunucular: adresleri elle verilir, çünkü başka bilgisayarlar onları o adresle bulur. Domain controller’ın kendi DNS listesinin nasıl kurulduğu Active Directory DNS yapılandırması yazısında.
  2. Domain’e katılacak bilgisayar: DHCP domain controller’ı dağıtmıyorsa DNS elle yazılır. Adımı bilgisayarı domaine ekleme yazısında.
  3. DHCP’si kurumun elinde olmayan ağ: lab’daki gibi adresi modem veriyorsa adres DHCP’den gelir, DNS elle yazılır.

IPv4 ve DNS Ayarı Değiştirme: ncpa.cpl Adım Adım

Düzen belli. Şimdi aynı düzeni lab istemcisinin penceresinde görelim. İki ön koşul var:

  1. Domain controller’ların IPv4 adresleri: DNS listesine bunlar yazılır. Lab’da dc01 192.168.1.10, dc02 192.168.1.11.
  2. İstemcide yönetici yetkili bir hesap: pencereyi istemcinin yerel Administrators grubundaki t2.ilker.pehlivan hesabıyla açtım ve UAC onayı sorulmadı. Standart bir kullanıcının bu pencerede neyi değiştirebildiğini ölçmedim.

Menü yolu: Network Connections (Win + R → ncpa.cpl) → Ethernet0’a sağ tık → Properties → Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) → Properties.

Pencerenin alanları ve lab’daki değerleri:

  1. Obtain an IP address automatically: adres, subnet maskesi ve default gateway DHCP’den gelir. Lab’da seçili, istemcinin aldığı adres 192.168.1.116.
  2. Use the following IP address: adresi elle yazmak içindir. Sunucuda ve domain controller’da seçilir. Lab’da seçili değil, alanları soluk.
  3. Use the following DNS server addresses: DNS listesini elle yazmak içindir. Lab’da seçili.
  4. Preferred DNS server: listedeki ilk sunucu. Lab’da dc01’in adresi, 192.168.1.10.
  5. Alternate DNS server: ikinci sunucu. Lab’da boş, kurumda ikinci domain controller’ın adresi yazılır.
  6. Validate settings upon exit: lab’da işaretsiz.
Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) Properties penceresi: Obtain an IP address automatically seçili ve kırmızı çerçevede, Use the following DNS server addresses bölümünde Preferred DNS server 192.168.1.10 ve boş Alternate DNS server kırmızı çerçevede
Adres DHCP'den, DNS elle: pencere iki seçimi birbirinden bağımsız tutar.

Advanced → DNS: Sıra ve DNS Kaydı

Advanced düğmesi üç sekmeli Advanced TCP/IP Settings penceresini açar. DNS listesinin sırası ve bilgisayarın kendi adını DNS’e yazıp yazmayacağı DNS sekmesindedir:

  1. DNS server addresses, in order of use: listedeki sıra Windows’un soracağı sıradır. Sağdaki yeşil oklar seçili adresi yukarı ya da aşağı taşır. Lab’da tek satır var: 192.168.1.10.
  2. Append primary and connection specific DNS suffixes: kısa bir ad (dc01) birincil DNS sonekiyle ve bağlantının sonekiyle tamamlanarak sorulur. Lab’da seçili. Altındaki Append parent suffixes of the primary DNS suffix de işaretli.
  3. DNS suffix for this connection: lab’da boş.
  4. Register this connection’s addresses in DNS: işaretli. Bilgisayar kendi adını ve adresini DNS’e kendisi kaydeder. Domain üyesinde işaretli kalır, çünkü başka bilgisayarlar onu adıyla bulur.
  5. Use this connection’s DNS suffix in DNS registration: lab’da işaretsiz.
Advanced TCP/IP Settings penceresinin DNS sekmesi: DNS server addresses, in order of use listesinde 192.168.1.10 ve sağında yukarı ile aşağı okları kırmızı çerçevede, Register this connection's addresses in DNS işaretli ve kırmızı çerçevede
Listenin sırası soru sırasıdır. Oklar Settings'te yoktur, sıra bu pencereden ya da komutla değişir.

IPv6’nın DNS listesi ayrı bir penceredir: aynı Properties listesinde Internet Protocol Version 6 (TCP/IPv6). IPv4 listesi doğru olsa da IPv6 listesindeki bir sunucu soruyu cevaplayabilir. Bu tuzağın teşhisi domaine ekleme yazısının IPv6 bölümünde.

Aynı ayarın komut karşılığı Set-DnsClientServerAddress’tir. Microsoft’un cmdlet belgesine göre komut adresleri karta elle yazar ve DHCP’nin verdiği DNS’i ezer. Değişikliği yönetici olarak açılmış PowerShell’de yaptım:

PowerShell
Set-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -ServerAddresses 192.168.1.10
Get-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -AddressFamily IPv4 | Format-Table -AutoSize
Çıktı
InterfaceAlias InterfaceIndex AddressFamily ServerAddresses
-------------- -------------- ------------- ---------------
Ethernet0                  12 IPv4          {192.168.1.10}

İki domain controller açıkken adresler sırasıyla yazılır. Listeyi DHCP’nin verdiğine döndüren parametre -ResetServerAddresses’tir. Bu iki satırı lab’da çalıştırmadım, sözdizimi Microsoft’un belgesindendir:

PowerShell
Set-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -ServerAddresses ('192.168.1.10','192.168.1.11')
Set-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -ResetServerAddresses

Settings’teki Karşılığı: Edit IP Settings Penceresi

Aynı ayarlar Settings’te Network & internet → Ethernet sayfasındadır. Sayfa lab istemcisinde ncpa.cpl ile aynı değerleri gösterdi:

  • IP assignment: Automatic (DHCP).
  • DNS server assignment: Manual.
  • IPv4 DNS servers: 192.168.1.10.

IP assignment ile DNS server assignment satırlarının her birinin kendi Edit düğmesi vardır.

Fark IP assignment satırının Edit düğmesinde çıktı. Kart DHCP’deyken açılan Edit IP settings penceresinde üstteki liste Manual gösterdi. IP address, Subnet mask ve Gateway alanları boştu, Preferred DNS alanında 192.168.1.10 vardı. Pencereyi Cancel ile kapattım ve sayfa yine Automatic (DHCP) gösterdi.

Settings uygulamasının Edit IP settings penceresi: üstteki liste Manual gösteriyor ve kırmızı çerçevede, IP address, Subnet mask ve Gateway alanları boş ve kırmızı çerçevede, Preferred DNS 192.168.1.10
Kart DHCP'deyken pencere Manual ve boş adres alanlarıyla açıldı. Liste kartın gerçek durumunu göstermiyor.

Interface Metric: İki Ağ Kartı Varsa Trafik Hangisinden Çıkar?

Buraya kadar tek kartın ayarına baktık. Bir dizüstü bilgisayar ofiste hem kabloya hem Wi-Fi’a bağlıysa iki kartın ikisinde de default gateway vardır. Windows internete hangisinden çıkacağını metrikle seçer.

Metrik bir rotanın maliyetidir. Microsoft’un Set-NetIPInterface belgesine göre Windows rotaları karşılaştırırken rotanın metriği ile kartın metriğini toplar ve küçük olanı seçer. Interface metric bu toplamın kart tarafıdır. Belge tipik kullanımı da söyler: kablo ve Wi-Fi birlikteyken kabloyu öne almak.

Automatic Metric belgesi Windows 10 ve sonrasının tablosunu verir. Kablolu kartta değerlerin bir kısmı şöyle:

Kartın hızıMetrik
2 Gbps ve üstü, 10 Gbps’in altı20
200 Mbps ve üstü, 2 Gbps’in altı25
80 Mbps ve üstü, 200 Mbps’in altı35

Wi-Fi kartları ayrı bir tablodan değer alır: aynı hız aralığında kablolu karttan daha büyük metrik. Lab istemcisinin kartı 1 Gbps’tir ve Windows metriği tablodaki gibi 25 verdi:

PowerShell
Get-NetIPInterface | Select-Object InterfaceAlias, AddressFamily, InterfaceMetric, Dhcp | Format-Table -AutoSize
Çıktı
InterfaceAlias              AddressFamily InterfaceMetric     Dhcp
--------------              ------------- ---------------     ----
Ethernet0                            IPv6              25  Enabled
Loopback Pseudo-Interface 1          IPv6              75 Disabled
Ethernet0                            IPv4              25  Enabled
Loopback Pseudo-Interface 1          IPv4              75 Disabled

Varsayılan rotanın toplam metriği de 25’tir, route print -4 çıktısının ilk satırı:

Çıktı
Network Destination        Netmask          Gateway       Interface  Metric
          0.0.0.0          0.0.0.0      192.168.1.1    192.168.1.116     25

Penceredeki karşılığı Advanced → IP Settings sekmesidir. Automatic metric işaretliyken Interface metric alanı soluk kalır. Aynı sekmedeki DHCP Enabled satırı adresin DHCP’den geldiğini söyler.

Advanced TCP/IP Settings penceresinin IP Settings sekmesi: IP addresses listesinde DHCP Enabled satırı kırmızı çerçevede, Automatic metric işaretli ve Interface metric alanı soluk, ikisi kırmızı çerçevede
İşaret kalkınca Interface metric alanı açılır ve Windows hızdan hesaplamayı bırakır.

Automatic metric işaretli kalır. Microsoft elle metriği aynı hızdaki iki kart arasında seçim yapmak için anlatır: bir karta elle değer verilir, öbürü otomatik kalır. Aynı belge, birbirinden ayrı ağlara bağlı iki karta ayrı default gateway yazılmasını önermez. Komut karşılığında değer verilince otomatik hesap kendiliğinden kapanır:

PowerShell
Set-NetIPInterface -InterfaceAlias Ethernet0 -InterfaceMetric 10

Lab istemcisinde tek kart vardı. İki kart arasındaki seçimi ve bu komutu ölçmedim, davranış Microsoft’un iki belgesindendir.

Komut Satırında Ağ Ayarları: ipconfig /all ve Get-NetIPConfiguration

Pencerelerde gördüğümüz değerlerin hepsi komut satırından da okunur. Bu komutlar ayarı değiştirmez, yalnız okur. Okurken bakılacak üç şey:

  • Adres DHCP’den mi geliyor, elle mi yazılı?
  • Default gateway dolu mu?
  • DNS listesinde hangi sunucular var?

ipconfig /all her Windows’ta çalışır. Çıktının IPv6 adres satırlarını ... ile atladım. DNS satırındaki IPv6 adresinin genel öneki <prefix> diye maskeli:

CMD
ipconfig /all
Çıktı
Windows IP Configuration

   Host Name . . . . . . . . . . . . : ankmuh01
   Primary Dns Suffix  . . . . . . . : ad.sistemkusu.com
   ...
Ethernet adapter Ethernet0:

   Connection-specific DNS Suffix  . : lan
   Description . . . . . . . . . . . : Intel(R) 82574L Gigabit Network Connection
   Physical Address. . . . . . . . . : 00-0C-29-7A-8C-84
   DHCP Enabled. . . . . . . . . . . : Yes
   ...
   IPv4 Address. . . . . . . . . . . : 192.168.1.116(Preferred)
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Lease Obtained. . . . . . . . . . : 26 Ekim 2026 Pazartesi 01:16:02
   Lease Expires . . . . . . . . . . : 26 Ekim 2026 Pazartesi 03:16:01
   Default Gateway . . . . . . . . . : fe80::1%12
                                       192.168.1.1
   DHCP Server . . . . . . . . . . . : 192.168.1.1
   ...
   DNS Servers . . . . . . . . . . . : <prefix>:6d13:e8f7:9bef:d021
                                       192.168.1.10
   NetBIOS over Tcpip. . . . . . . . : Enabled

Satırlar sırayla şunu söylüyor:

  1. Primary Dns Suffix ad.sistemkusu.com: bilgisayar domain’e üye, kısa adlar bu sonekle tamamlanır.
  2. DHCP Enabled Yes ve DHCP Server 192.168.1.1: adres modemin DHCP’sinden geliyor. Kiralama iki saatlik.
  3. Default Gateway 192.168.1.1: internete çıkış modemden. Üstteki fe80::1 IPv6’nın default gateway’idir.
  4. DNS Servers: iki satır var. ipconfig IPv6 ve IPv4 DNS listelerini tek satırda birleştirir ve IPv6’yı önce yazar. IPv4 listesi tek adrestir: 192.168.1.10. Üstteki IPv6 adresi cevap vermeyen eski bir adresti, bedeli kapalı DNS sunucusu bölümünde.

DHCP’ye ulaşamayan bir kartta adres 169.254 ile başlar. Bu adresi görünce önce kablo ve DHCP sunucusu kontrol edilir.

Get-NetIPConfiguration: Aynı Bilgi Nesne Olarak

PowerShell’in karşılığı Get-NetIPConfiguration’dır. Çıktısı ağ profilini de söyler. IPv6 satırlarını yine atladım:

PowerShell
Get-NetIPConfiguration -Detailed
Çıktı
ComputerName                          : ANKMUH01
InterfaceAlias                        : Ethernet0
InterfaceIndex                        : 12
InterfaceDescription                  : Intel(R) 82574L Gigabit Network Connection
...
NetAdapter.Status                     : Up
NetProfile.Name                       : Network
NetProfile.NetworkCategory            : Public
...
IPv4Address                           : 192.168.1.116
...
IPv4DefaultGateway                    : 192.168.1.1
NetIPv4Interface.NlMTU                : 1500
...
NetIPv4Interface.DHCP                 : Enabled
DNSServer                             : <prefix>:6d13:e8f7:9bef:d021
                                        192.168.1.10

İki komutun farkı çıktının türündedir. ipconfig metin basar, Get-NetIPConfiguration nesne döndürür ve her alanına adıyla ulaşılır. Yüz istemcinin DNS listesini tek tabloda toplamak bu yüzden PowerShell’le kolaydır. Nesnelerin pipeline’da nasıl taşındığı PowerShell yazısında.

Çıktıdaki NetProfile.NetworkCategory satırı Public yazıyor. Domain’e üye ve domain controller’a ulaşan bir bilgisayarda beklenen değer bu değildi. Değerin ne olduğu ve ne zaman değiştiği aşağıdaki ağ profili bölümünde.

DNS Önbelleği: Liste Değişince Eski Cevap

Windows çözdüğü adları bir süre önbellekte tutar. Get-DnsClientCache önbellekteki kayıtları listeler. TimeToLive sütunu kaydın kaç saniye daha kullanılacağıdır. Listenin ilk on satırından dc01 kaydı:

PowerShell
Get-DnsClientCache | Select-Object -First 10 | Format-Table -AutoSize
Çıktı
Entry                     RecordName                                     RecordType Status    Section TimeToLive Data Length Data
-----                     ----------                                     ---------- ------    ------- ---------- ----------- ----
...
dc01.ad.sistemkusu.com    dc01.ad.sistemkusu.com                         A          Success   Answer        1720           4 192.168.1.10
...

DNS listesini değiştirmek önbellekteki cevapları silmez. Microsoft, DNS istemci ayarı değişince önbelleğin ipconfig /flushdns ile boşaltılmasını ve bilgisayarın kayıtlarının ipconfig /registerdns ile yeniden yazılmasını önerir. Öneri belgede domain controller’lar için yazılıdır. Önbelleğin katmanları ve temizliği DNS önbelleği temizleme yazısında.

Ağ Profili: Public’ten DomainAuthenticated’a

Az önceki Public değeri ağ profilidir. Windows her ağ bağlantısını üç kategoriden birine koyar: Public, Private ve DomainAuthenticated. Microsoft’un Set-NetConnectionProfile belgesine göre DomainAuthenticated elle seçilemez. Windows onu, ağ bir domain controller’a kimlik doğruladığında kendisi verir.

Bu doğrulamayı Network Location Awareness (NLA) yapar. Microsoft’un VPN profili belgesine göre NLA önce domain controller’ın adını DNS’ten bulur, sonra ona kimlik doğrular. Yani DNS listesi domain controller’ı göstermiyorsa profil Domain’e geçemez.

Lab istemcisinde iki ölçüm arasında profil değişti. İlki:

PowerShell
Get-NetConnectionProfile | Format-List
Çıktı
Name                     : Network
InterfaceAlias           : Ethernet0
InterfaceIndex           : 12
NetworkCategory          : Public
DomainAuthenticationKind : None
IPv4Connectivity         : Internet
IPv6Connectivity         : Internet

İki dakika sonra aynı kart:

Çıktı
Name                     : ad.sistemkusu.com
InterfaceAlias           : Ethernet0
NetworkCategory          : DomainAuthenticated
DomainAuthenticationKind : Ldap

Değişim üç yerde birlikte göründü:

  1. Name satırı Network’ten ad.sistemkusu.com’a döndü. ncpa.cpl’deki ikinci satır da aynı anda değişti.
  2. NetworkCategory DomainAuthenticated, DomainAuthenticationKind Ldap oldu.
  3. Settings’in Ethernet sayfası değişimden bir dakika önce hala Public network (Recommended) gösteriyordu.

İstemci açıldığında dc01 henüz açılmamıştı. Açılışta Netlogon, domain controller’a güvenli oturum kuramadığını System log’una yazdı (olay 5719). dc01 birkaç dakika sonra hazırdı, ama profil yaklaşık yarım saat Public kaldı. Değişim, Settings’teki IP penceresini açıp Cancel ile kapattığım dakikada oldu. İkisi arasında bir neden ve sonuç bağı ölçmedim. Profil Public’te takılı kalırsa önce DNS listesine bakın, çünkü NLA domain controller’ı orada arar.

Profilin önemi güvenlik duvarındadır. Domain profiline yazılmış bir kural, bilgisayar Public’teyken işlemez. Profillerin kurallara etkisi ve profilin takıldığı durumlar Windows Defender Firewall yazısında.

Listedeki Kapalı DNS Sunucusu Ad Çözümlemesini Yavaşlatır

Ayarların hepsini gördük. Şimdi yazının başındaki soruya dönüyoruz: listedeki bir sunucu cevap vermezse ne olur? Microsoft’un zaman aşımı tablosu iki sunuculu listede adımları şöyle verir:

  1. İstemci listedeki ilk sunucuya sorar.
  2. Bir saniye içinde cevap gelmezse ikinci sunucuya sorar.
  3. Yine cevap gelmezse sonraki adımlarda iki sunucuya birlikte sorar.
  4. On saniyenin sonunda sormayı bırakır.

Microsoft’un DNS istemcisi önerisi bir şey daha ekler. İlk sunucu cevap vermeyince istemci ikinciye geçer ve sonraki sorularda da onu kullanır. İlk sıradakine 15 dakika sonra ya da ikinci sunucu da cevap vermezse döner.

Örnekteki santral de listedeki ilk bilinmeyen numaralar servisini arar ve açılmasını bekler. Gerçek bir santral kapanmış servisi bir kez öğrenince listeden siler. Windows ise 15 dakika sonra yeniden ilk sıradakini dener.

Kapalı bir sunucunun bedelini lab’da ölçtüm. Ölçüm başladığında istemcinin IPv6 DNS listesinde tek bir adres vardı: dc01’in eski IPv6 adresi. İnternet servis sağlayıcısının verdiği IPv6 öneki değişmiş, dc01 yeni önekten yeni bir adres almıştı. Karta elle yazılmış DNS adresi ise eski önekte kalmıştı. O adrese doğrudan sorulan soru 11 saniye sonra ERROR_TIMEOUT ile döndü. Yani istemcinin listesinde zaten cevap vermeyen bir sunucu duruyordu.

Ölçüm komutu önbelleği boşaltır, dc01’in adını sorar ve geçen süreyi yazar. Soru Windows’un sıradan yolundan, UDP ile gider. Komutları yönetici olarak açılmış PowerShell’de, her liste için üç kez çalıştırdım:

PowerShell
Clear-DnsClientCache
Measure-Command { Resolve-DnsName dc01.ad.sistemkusu.com -DnsOnly | Out-Null }

Kapalı olan dc02’nin adresini (192.168.1.11) IPv4 listesinin ilk sırasına, dc01’i ikinci sıraya şu komutla yazdım:

PowerShell
Set-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -ServerAddresses ('192.168.1.11','192.168.1.10')

Dört liste düzeninde ölçülen süreler:

IPv6 DNS listesiIPv4 DNS listesiİlk soruSonraki iki soru
eski adres, cevap vermiyordc011,03 ve 1,07 sn (iki seri)anında
eski adres, cevap vermiyorkapalı dc02, sonra dc012,01 snanında
dc01’in güncel adresikapalı dc02, sonra dc01anındaanında
dc01’in güncel adresidc01anındaanında

Tablodan üç sonuç çıkıyor:

  1. Cevap vermeyen her sunucu ilk soruya yaklaşık bir saniye ekledi. Bir ölü sunucuyla süre 1 saniye, ikisiyle 2 saniye oldu. Bu, Microsoft’un tablosundaki bir saniyelik adımla uyumludur.
  2. IPv6 sunucusu cevap verince IPv4 listesinin başındaki kapalı dc02 hiç bekletmedi. ipconfig IPv6 listesini önce yazar ve ölçüm istemcinin soruyu önce IPv6 sunucusuna sorduğuyla uyumludur. Hangi sunucuya hangi sırayla sorulduğunu paket yakalamasıyla ayırmadım.
  3. Sonraki iki soru milisaniyeler içinde döndü, oysa her sorudan önce önbellek boşaltılmıştı. Clear-DnsClientCache cevapları siler. Ölçüm, istemcinin cevap vermeyen sunucuyu bir süre atladığını söyleyen 15 dakika kuralıyla uyumludur.

Bir saniye küçük görünür. Ama Microsoft’un kuralına göre her 15 dakikada bir yeniden ödenir ve adı soran program o süre boyunca bekler. Kullanıcının gözünde bu bekleme bir paylaşımın, bir uygulamanın ya da oturum açmanın “yavaş” olmasıdır.

Ölü adresin kaynağı da ayrı bir ders verir. Elle yazılmış bir IPv6 DNS adresi, servis sağlayıcı öneki değiştirdiği gün sessizce ölür ve hiçbir pencere hata göstermez. IPv6 listesi IPv4 listesi kadar denetlenir: Get-DnsClientServerAddress iki listeyi birlikte gösterir.

Geri dönüş aynı komutla yapılır. Değişiklik boyunca istemcinin bağlantısı kopmadı:

PowerShell
Set-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -ServerAddresses 192.168.1.10
Get-DnsClientServerAddress -InterfaceAlias Ethernet0 -AddressFamily IPv4 | Format-Table -AutoSize
Çıktı
InterfaceAlias InterfaceIndex AddressFamily ServerAddresses
-------------- -------------- ------------- ---------------
Ethernet0                  12 IPv4          {192.168.1.10}

Microsoft’un cmdlet belgesine göre Set-DnsClientServerAddress’in -Validate parametresi adresleri yazmadan önce cevap veren DNS sunucusu olup olmadıklarını sınar. Bu parametreyi lab’da denemedim. Asıl korunma ise bir bakım kuralıdır: emekliye ayrılan ya da uzun bakıma giren domain controller’ın adresi istemcilerin DNS listesinden ve DHCP’nin 006 seçeneğinden çıkarılır.

Doğrulama: Windows Ağ Ayarları Doğru mu?

Bir istemcinin ağ ayarı şu beş kontrolle doğrulanır. Her madde yukarıda ölçülen bir çıktıya karşılık gelir:

  1. ipconfig /all: DHCP Enabled Yes, IPv4 Address DHCP kapsamından, Default Gateway dolu. 169.254 ile başlayan adres DHCP’ye ulaşılamadığını gösterir.
  2. Get-DnsClientServerAddress: IPv4 ve IPv6 listelerinde yalnız ayakta olan domain controller adresleri var, IPv6 listesindeki adres bugünkü önekte.
  3. Resolve-DnsName dc01.ad.sistemkusu.com: domain controller’ın adı çözülür. Önbellek boşaltıldıktan sonraki ilk soru bir saniye ya da daha uzun sürüyorsa iki listede de cevap vermeyen bir sunucu aranır.
  4. Get-NetConnectionProfile: NetworkCategory DomainAuthenticated. Public ise önce DNS listesinin domain controller’ı gösterip göstermediğine bakılır.
  5. Get-NetIPInterface: metrik kartın hızına uyuyor (1 Gbps kablolu kartta 25). IPv4 Properties → Advanced → IP Settings sekmesinde Automatic metric işaretli.

Sonuç: Ağ Ayarında Asıl Karar DNS Listesinin Sırasıdır

Windows ağ ayarında asıl karar, DNS listesine hangi sunucuların hangi sırayla yazıldığıdır. Adres çoğu zaman DHCP’den gelir, metrik kendiliğinden hesaplanır. DNS listesi ise domain’e katılmayı, ağ profilini ve her ad çözümlemesinin hızını belirler. Lab’da üç şey beklenenden farklı çıktı:

  1. Settings’in Edit IP settings penceresi DHCP’deki kartı Manual ve boş adres alanlarıyla açtı.
  2. Ağ profili domain controller açıldıktan yaklaşık yarım saat sonra DomainAuthenticated oldu.
  3. Cevap vermeyen her DNS sunucusu ilk soruya yaklaşık bir saniye ekledi. IPv6 listesindeki sunucu cevap verince IPv4 listesinin başındaki kapalı sunucu hiç bekletmedi.

Girişteki benzetmeye dönersek: santralin hat numarası IP adresi, dış hattı default gateway, numara sorduğu bilinmeyen numaralar servisleri de DNS listesidir. Listenin başına kapanmış bir servisi yazan santral, her yeni numarada önce boşa çalan hattı bekler. Listeyi kısa ve ayakta tutmak bu yüzden ağ ayarının asıl işidir.

Windows’un öteki yönetim pencereleri Windows yönetimi haritasında. DNS listesinin domain’e katılmadaki rolü bilgisayarı domaine ekleme yazısında.

Windows Ağ Ayarları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazılmaz. 8.8.8.8 domain'in iç adlarını bilmez ve onlara "böyle bir ad yok" cevabı verir. Microsoft'un zaman aşımı belgesine göre bu cevap aramayı bitirir, Windows sıradaki sunucuya sormaz. Microsoft'un DNS istemci önerisi de servis sağlayıcının DNS sunucularının istemci ayarına yazılmamasını ister. İnternetteki adları domain controller'ın DNS sunucusu kendi forwarder'ına sorar. İkinci sıraya ikinci domain controller yazılır.
ncpa.cpl'de kartın Properties penceresinden Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) → Properties → Advanced → DNS sekmesine gidin. DNS server addresses, in order of use listesinde adresi seçip sağdaki oklarla taşıyın. PowerShell'de Set-DnsClientServerAddress adresleri yazdığınız sırayla kaydeder. Windows sunuculara bu sırayla sorar, ilk sıraya ayakta olan domain controller yazılır.
Evet, ikisi aynı ayarı gösterir. Lab'daki istemcide Settings ncpa.cpl ile aynı değerleri gösterdi: IP adresi DHCP'den, IPv4 DNS 192.168.1.10. Fark ayrıntıdadır: DNS sırasını değiştiren oklar ve DNS kaydı seçenekleri yalnız ncpa.cpl'nin Advanced penceresindedir. Settings'in Edit IP settings penceresi ise DHCP'deki kartı Manual ve boş alanlarla açtı.
Domain profili elle seçilemez. Microsoft'a göre Windows bu profili bilgisayar bir domain controller'a kimlik doğruladığında kendisi verir, domain controller'ı da DNS'ten bulur. DNS listesi domain controller'ı göstermiyorsa profil Public ya da Private kalır. Lab'daki istemci domain controller açıldıktan yaklaşık yarım saat sonra DomainAuthenticated oldu.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Windows İşletim Sistemi Yönetimi: Konsollar ve Araçlar

Windows işletim sistemi nasıl yönetilir? Run komutları, PowerShell, registry, Local GPO, Görev Yöneticisi, servisler, disk ve ağ ayarları tek haritada.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

Event Viewer Nedir? Windows Log'larını Okumak ve Süzmek

Event Viewer (Olay Görüntüleyicisi) nedir? Log kanalları, Kernel-Power 41, Filter Current Log, Custom View, Get-WinEvent ve doğru log boyutu, lab ölçümüyle.

20 dk okuma

gpedit.msc: Local Group Policy Editor ve Domain GPO Önceliği

gpedit.msc ile yerel policy yazmak, Registry.pol dosyası ve domain GPO ile çakışınca hangisinin kazandığı: Windows 11 Pro'da gpresult ve reg query ile ölçüldü.

17 dk okuma

MMC Nedir? .msc Konsolları ve Snap-in Mantığı

MMC nedir, snap-in ne işe yarar, .msc dosyasında ne var? Kendi konsolunuzu kurmak, uzak bilgisayara bağlamak ve user mode ile ekibe vermek, lab ölçümüyle.

12 dk okuma

Performance Monitor ve Resmon: Windows'ta Darboğaz Bulmak

Performance Monitor ve Resource Monitor ile Windows'ta darboğaz bulmak: süreç süzme, sayaç, logman ile Data Collector Set, Reliability Monitor ve eşikler.

18 dk okuma