BT Sistem Yönetimi

chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?

chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?

İlker Pehlivan

Linux dosya izinleri, bir dosyayı kimin okuyabileceğini, değiştirebileceğini ve çalıştırabileceğini belirleyen kurallardır. Her dosyanın bir sahibi ve bir grubu vardır ve izinler üç sınıfa ayrı ayrı verilir: sahip, grup ve diğer herkes. Bu izinler chmod ile değiştirilir, sahiplik chown ile, yeni dosyaların izni ise umask ile belirlenir.

Serinin benzetmesinde Linux bir belediyedir ve dosya sistemi o belediyenin arşividir. Arşivdeki her klasörün kapağında üç satırlık bir pusula vardır: klasörün sahibi ne yapabilir, sahibin birimi ne yapabilir, binadaki herkes ne yapabilir. Arşiv memuru her başvuruda yalnız bu pusulaya bakar. Başvuranın rütbesine değil, pusulada hangi satıra düştüğüne göre karar verir.

Linux dosya izinleri benzetmesi: belediye arşivinde çekmeceli ahşap dosya dolaplarının önünde lacivert ceketli bir memur açık bir çekmeceden aldığı turuncu klasörün kapağındaki küçük pusulaya bakıyor, önde kapısı kapalı alçak bir ahşap korkuluk, korkuluğun dışında yeşil paltolu bir kadın bekliyor
Memur klasörü açmadan önce kapağındaki pusulaya bakar. Pusulada adı geçmeyen korkuluğun dışında kalır: Linux'ta da dosyaya kimin erişeceğine sahip, grup ve diğerleri satırları karar verir.

Bu yazıda pusulanın nasıl okunduğunu, nasıl değiştirildiğini ve iki kişinin birlikte çalışacağı bir muhasebe klasörünün nasıl kurulacağını bir Ubuntu 24.04 sunucuda ölçerek anlatıyoruz. Üç komutun adı ne yaptığını söyler: chmod change mode (izin kipini değiştir), chown change owner (sahibini değiştir) demektir. umask ise user mask’tir (kullanıcı maskesi) ve yeni dosyadan düşülecek izinleri tutar. Komut adlarını böyle açarak okumayı ve komutların genel listesini Linux komutları rehberimizde anlattık.

Linux Dosya İzinleri Nasıl Okunur? rwx ve Üç Sınıf

ls -l her dosyanın izinlerini satırın başındaki on karakterle verir. Muhasebe klasöründeki bir dosya şöyle görünür:

Çıktı
-rw-rw-r-- 1 ayse muhasebe 21 Oct 30 10:31 rapor.txt

İlk karakter dosyanın türüdür: - düz dosya, d dizin. Kalan dokuz karakter üçer üçer okunur:

KarakterlerSınıfBu satırda
2-4Sahip (ayse)rw-: okur, yazar
5-7Grup (muhasebe)rw-: okur, yazar
8-10Diğerlerir--: yalnız okur

r okuma (read), w yazma (write), x çalıştırma (execute) demektir, - o hakkın olmadığını gösterir. Bir hesap bu üç satırdan yalnız birine düşer. Dosyanın sahibiyse sahip satırı, değilse ve dosyanın grubundaysa grup satırı, ikisi de değilse diğerleri satırı uygulanır.

Aynı harfler dizinde başka anlama gelir ve izin hatalarının çoğu buradan çıkar:

HakDosyadaDizinde
rİçeriği okumakDizindeki dosyaların adlarını listelemek
wİçeriği değiştirmekDizinde dosya oluşturmak, silmek, adını değiştirmek
xProgram olarak çalıştırmakDizinin içine girmek, içindeki dosyalara ulaşmak

Tablonun ikinci satırı önemlidir: bir dosyayı silmek o dosyanın değil, içinde durduğu dizinin w hakkına bağlıdır. 777 bölümünde bunun sonucunu göreceğiz.

chmod: İzinleri Harfle ve Sayıyla Değiştirmek

chmod izinleri iki biçimde değiştirir. Harfle yazımda sınıf (u user sahip, g group grup, o others diğerleri), işlem (+, -, =) ve hak yazılır. Örneğin chmod g+w rapor.txt gruba yazma hakkı ekler. Sayıyla yazımda her sınıf tek bir rakamla verilir ve rakam üç hakkın toplamıdır:

HakDeğer
r4
w2
x1

Böylece 7 (4+2+1) bütün haklar, 5 (4+1) okuma ve çalıştırma, 6 (4+2) okuma ve yazma, 4 yalnız okuma demektir. En sık görülen üç değer şunlardır:

DeğerHarfNerede
755rwxr-xr-xDizinler ve programlar: sahip yazar, herkes girer ve okur
644rw-r--r--Düz dosyalar: sahip yazar, herkes okur
600rw-------Gizli dosyalar: yalnız sahip okur ve yazar

Dördüncü bir rakam başa gelirse özel bitleri taşır. Aşağıdaki muhasebe klasöründe kullanacağımız 2770’teki 2, setgid bitidir. stat her iki gösterimi de birlikte verir:

Bash
sudo stat /srv/muhasebe
Çıktı
  File: /srv/muhasebe
  Size: 4096      	Blocks: 8          IO Block: 4096   directory
Device: 8,1	Inode: 263629      Links: 2
Access: (2770/drwxrws---)  Uid: ( 1002/    ayse)   Gid: ( 1002/muhasebe)

Access satırı sayıyı ve harfleri yan yana gösterir. Grup satırındaki s, grubun x hakkının yerinde setgid bitinin durduğunu söyler.

chown ve chgrp: Dosyanın Sahibini ve Grubunu Değiştirmek

İzinler kime uygulandığını dosyanın sahip ve grup alanlarından bilir. Sahibi chown, grubu chgrp değiştirir:

KomutNe değişir
sudo chown ayse dosyaSahip
sudo chgrp muhasebe dosyaGrup
sudo chown ayse:muhasebe dosyaSahip ve grup birlikte

Başka bir hesaba dosya devretmek yetki ister, bu yüzden bu komutlar çoğunlukla sudo ile çalışır.

Bir dizinin grubunu değiştirmek, içindeki dosyaların grubunu değiştirmez. Muhasebe klasöründe dizin chgrp muhasebe ile gruba devredildikten sonra içindeki eski dosya ayse ayse olarak kaldı. İçerikle birlikte değiştirmek için chgrp -R gerekir. Bu yüzden izin düzeltmesi yaparken dizinle birlikte içindeki dosyalara da ayrıca bakılır.

Paylaşılan Klasör: Yanlış Hal ve setgid ile Doğrusu

İzinlerin en çok karşınıza çıkacağı yer, bir departmanın birlikte çalıştığı klasördür. Ölçümde muhasebe için bir klasör kurduk: ayse ve mehmet muhasebe grubunda, bilgi bu grupta değil.

İlk denemede klasör en yaygın biçimde, sahibi ayse ve izni 755 olarak oluşturuldu. ayse bir rapor yazdı, mehmet o rapora eklemeye ve yeni bir dosya açmaya çalıştı:

Çıktı
drwxr-xr-x 2 ayse ayse 4096 Oct 30 10:31 /srv/muhasebe
--- mehmet ayse dosyasina yazmaya calisir:
bash: line 1: /srv/muhasebe/rapor.txt: Permission denied
cikis kodu: 1
--- mehmet yeni dosya olusturmaya calisir:
touch: cannot touch '/srv/muhasebe/mehmet.txt': Permission denied
cikis kodu: 1
--- mehmet okuyabilir mi:
ayse: Ekim bilancosu

mehmet okuyabildi, ama ne yazabildi ne dosya açabildi. Klasörün grubu ayse’nin kendi grubuydu ve mehmet için diğerleri satırı (r-x) geçerliydi. Doğru düzen üç adımda kuruldu:

  1. Klasör gruba devredildi: sudo chgrp muhasebe /srv/muhasebe.
  2. İzin 2770 yapıldı: sudo chmod 2770 /srv/muhasebe. 770 grubun iki üyesine bütün hakları verir, diğerlerini tamamen dışarıda bırakır. Baştaki 2 setgid bitidir: klasörde açılan her yeni dosya, açan kişinin grubunu değil klasörün grubunu (muhasebe) alır.
  3. Eski dosyalar düzeltildi: chgrp muhasebe ve chmod g+w ile, çünkü dizinin değişikliği içeriğe geçmemişti.

Hesabı gruba almanın komutu usermod -aG’dir ve -a unutulduğunda hesap öteki gruplarından sessizce düşer. Ölçümünü Linux kullanıcı yönetimi rehberinde gösterdik.

Sonuçta iki kullanıcı birbirinin dosyasına yazabildi ve yeni dosyalar kendiliğinden doğru grupla açıldı:

Çıktı
-rw-rw-r-- 1 mehmet muhasebe 45 Oct 30 10:31 mehmet.txt
-rw-rw-r-- 1 ayse   muhasebe 21 Oct 30 10:31 rapor.txt
-rw-rw-r-- 1 ayse   muhasebe 19 Oct 30 10:31 rapor2.txt
-rw-rw-r-- 1 ayse   muhasebe 36 Oct 30 10:31 rapor3.txt

Gruba dahil olmayan hesap için ise klasör tamamen kapandı. bilgi klasörü listeleyemedi, içine giremedi, dosya okuyamadı ve silemedi. Aynı ret, sudo grubundaki yönetici hesabına da geldi:

Çıktı
--- ilkerpehlivan (muhasebe uyesi degil, sudo grubunda):
ls: cannot open directory '/srv/muhasebe': Permission denied
cikis kodu: 2

sudo grubu yönetici olarak komut çalıştırma hakkı verir, dosya izni vermez. sudo yazılmadan çalışan her komut hesabın kendi izinleriyle çalışır. Komut çalıştırma yetkisinin nereden geldiğini sudo nedir rehberinde anlattık.

Örnekteki arşivde bu, muhasebe klasörünün kapağına “yalnız muhasebe birimi” yazmaktır. Birimin memurları klasöre ekledikleri her evrakı birimin adıyla kaydeder, birimin dışından gelen başvuru ise memurun rütbesine bakılmadan geri çevrilir.

umask: Yeni Dosyanın İzni Nereden Gelir?

Yeni açılan bir dosyanın iznini umask belirler. umask, varsayılan izinden çıkarılacak hakları söyler: düz dosya 666’dan, dizin 777’den başlar ve umask’taki haklar düşülür. umask 022 ile yeni dosya 644 (grup yazamaz), umask 002 ile 664 (grup yazar) olur.

Ubuntu 24.04’te iki değer birlikte çalışıyor:

Çıktı
ilkerpehlivan:
0002
u=rwx,g=rwx,o=rx
root:
0022
---
UMASK		022
USERGROUPS_ENAB yes

/etc/login.defs 022 yazıyor, ama USERGROUPS_ENAB yes olduğu için her kullanıcının kendi adına bir grubu var ve bu kullanıcılara 002 uygulanıyor. Yani Ubuntu’da sıradan bir kullanıcının açtığı dosyayı grubu da yazabilir. root ise 022 ile çalışır.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: paylaşılan klasörde biri umask 022 ile çalışırsa, klasör setgid ile doğru kurulmuş olsa bile grup o dosyaya yazamaz. Ölçümde ayse umask 022 ile bir dosya açtı:

Çıktı
-rw-r--r-- 1 ayse muhasebe 19 Oct 30 10:31 rapor2.txt
--- mehmet rapor2.txt ye yazmaya calisir:
bash: line 1: /srv/muhasebe/rapor2.txt: Permission denied

Dosyanın grubu setgid sayesinde muhasebe oldu, ama yazma hakkı umask’a takıldı. Paylaşılan bir klasörde “bazı dosyalara yazılabiliyor, bazılarına yazılamıyor” şikayetinin sebebi çoğunlukla budur: dosyayı açan programın ya da servisin umask’ı.

chmod 777 Neden Yanlış?

İzin hatası alındığında en sık verilen tavsiye chmod 777’dir, çünkü hatayı anında yok eder. Ölçümde 777 izinli ikinci bir klasör kurduk ve ayse içine salt okunur (644) bir bordro dosyası koydu. Sonra muhasebe grubunda olmayan bilgi aynı klasörde dört şey denedi:

Çıktı
--- bilgi (muhasebe uyesi degil) bordroyu okur:
ayse: gizli bordro
cikis kodu: 0
--- bilgi bordroya yazar:
bash: line 1: /srv/muhasebe-777/bordro.txt: Permission denied
cikis kodu: 1
--- bilgi yeni dosya olusturur:
cikis kodu: 0
--- bilgi ayse nin dosyasini siler:
cikis kodu: 0

bilgi bordroyu okudu, çünkü dosya herkese okuma veriyordu. İçeriğini değiştiremedi, çünkü dosya ona yazma vermiyordu. Ama dosyayı sildi, çünkü silme dosyanın değil klasörün w hakkına bağlıdır ve 777 bu hakkı sunucudaki her hesaba verir. ayse’nin dosyası böylece hiçbir hata vermeden yok oldu ve sahibi bunu ancak dosyayı aradığında fark edecekti.

Linux bu sorunun çözümünü bir yerde zaten kullanıyor. Herkesin yazdığı /tmp dizini şöyle görünür:

Çıktı
drwxrwxrwt 12 root root 4096 Oct 30 10:28 /tmp

Son harf x değil t’dir. Bu sticky bit, herkesin yazabildiği bir dizinde dosyayı yalnız sahibinin silebilmesini sağlar.

Ama asıl çözüm 777’yi yamamak değil, hatanın sebebini bulmaktır. Önce kimin, hangi dosyaya ve hangi sınıftan (sahip, grup, diğerleri) erişmesi gerektiği bulunur. Paylaşılan klasörde bunun cevabı grup ve setgid’dir. İki ayrı gruba ya da tek bir kişiye izin gerekiyorsa cevap ACL’dir. Ubuntu Server’da ACL araçları varsayılan olarak kurulu gelmez, ACL nedir yazımızda setfacl ile anlattık.

Örnekteki arşivde 777, klasörün kapağına “herkes” yazmaktır. Arşive giren her ziyaretçi evrakı okuyabilir ve klasörden çekip alabilir, memur da pusulada yazanı uyguladığı için kimseyi durdurmaz.

Sonuç: Doğru İzin Gruba Verilir ve Dizinden Başlar

Linux dosya izinlerinde hataların çoğu dosyada değil dizinde başlar. Dosyayı silmek, yeni dosya açmak ve içine girmek dizinin hakkıdır, bu yüzden bir klasörü 777 yapmak içindeki her dosyayı silinebilir bırakır. Doğru düzen, işi birlikte yapan kişileri bir gruba toplamak, klasörü o gruba vermek (2770) ve yeni dosyaların gruba yazılabilir açıldığından (umask 002) emin olmaktır.

Girişteki benzetmeye dönersek: izinler arşivdeki klasörün kapağındaki pusuladır. Memur başvuranın rütbesine değil, pusulada hangi satıra düştüğüne bakar. sudo grubundaki yönetici bile pusulada adı yoksa geri çevrilir, 777 yazılı bir kapakta ise herkes içeri girer.

Linux Dosya İzinleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

777, sunucudaki her hesaba o klasörde okuma, yazma ve dosya silme hakkı verir. Silme hakkı dosyanın kendi iznine değil klasörün iznine bağlı olduğu için, başkasının salt okunur dosyası da silinebilir. Ölçümümüzde muhasebe grubunda olmayan bir hesap, 777 klasördeki başka bir kullanıcıya ait bordro dosyasını okudu ve sildi.
755 sahibine okuma, yazma ve çalıştırma, gruba ve diğerlerine okuma ve çalıştırma verir. Klasörlerde ve programlarda kullanılır. 644 sahibine okuma ve yazma, gruba ve diğerlerine yalnız okuma verir. Düz dosyalarda kullanılır. Klasörde çalıştırma (x) biti içeri girme hakkıdır, bu yüzden 644 bir klasöre verilirse kimse o klasörün içine giremez.
Çünkü sudo grubu üyeliği dosya izni vermez, yalnız sudo ile komut çalıştırma hakkı verir. sudo yazmadan çalıştırdığınız her komut kendi hesabınızın izinleriyle çalışır. Ölçümümüzde sudo grubundaki yönetici hesabı, üyesi olmadığı muhasebe grubunun 2770 izinli klasörünü sudo olmadan listeleyemedi.
rwx modeli yalnız üç sınıf tanır: sahip, grup ve diğerleri. Tek bir kişiye ya da ikinci bir gruba ayrı izin vermek için ACL gerekir. Ubuntu Server'da bunun araçları (setfacl, getfacl) varsayılan olarak kurulu gelmez, acl paketiyle eklenir.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası

Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo

apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.

11 dk okuma

Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev

Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.

11 dk okuma

journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log

journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.

12 dk okuma

Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme

Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.

14 dk okuma