BT Sistem Yönetimi

Crontab Nedir? Linux'ta cron ile Zamanlanmış Görev

Crontab nedir, cron görevi nasıl yazılır? Beş zaman alanı, crontab -e, -l, -r, cron logu, cron ortamı ve görevin elle çalışıp cron'da çalışmamasının iki ölçülmüş sebebi.

İlker Pehlivan

Crontab, Linux’ta belli zamanlarda çalışacak komutların listesidir. Bu listeyi okuyup komutları zamanı gelince çalıştıran servisin adı cron’dur. Gece yedek almak, her saat bir rapor üretmek, her pazartesi eski log dosyalarını silmek gibi tekrar eden işler crontab’a bir satır olarak yazılır. Her kullanıcının kendi crontab’ı vardır, sistemin ortak görevleri ise /etc altındaki dosyalarda durur.

Serinin benzetmesinde Linux bir belediyedir. Cron o belediyede her dakikanın başında duvardaki iş takvimine bakan takvim memurudur. Takvimde o dakikaya yazılmış bir iş varsa memur onu başlatır ve masasına döner. Memur işin sonucunu kontrol etmez. Takvime yanlış yazılmış ya da memurun anlamadığı dilde yazılmış bir iş sessizce kalır.

Crontab benzetmesi: belediye binasının kemerli uzun koridorunda solda kart yuvalarından oluşan büyük bir iş takvimi panosu ve üstünde rakamsız bir duvar saati, ortada lacivert ceketli takvim memuru açık bir kapının önünde durup içinde kimse olmayan küçük bir odadaki masaya bir kart bırakıyor
Takvim memuru saati gelen işi masaya bırakır ve koridorda yürümeye devam eder. Masada işin nasıl bittiğini bekleyen kimse yoktur: cron da görevi başlatır, sonucunu kaydetmez.

Bu yazıdaki bütün çıktılar lab’daki Ubuntu 24.04 sunucumuz lnx01’den alındı. Ekrandaki istem satırı (ilkerpehlivan@lnx01:~$) komutların hangi hesapla yazıldığını gösterir.

Cron Nedir? crontab Nedir?

Cron, açılışta başlayan ve sürekli çalışan bir servistir. Ubuntu’da cron adıyla kurulu ve etkin gelir:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ systemctl status cron --no-pager | head -8
● cron.service - Regular background program processing daemon
     Loaded: loaded (/usr/lib/systemd/system/cron.service; enabled; preset: enabled)
     Active: active (running) since Fri 2026-10-30 10:59:57 +03; 10min ago
       Docs: man:cron(8)
   Main PID: 1144 (cron)
      Tasks: 1 (limit: 2315)
     Memory: 496.0K (peak: 4.9M)
        CPU: 245ms

Servisin enabled ve active olmasının ne anlama geldiğini systemd nedir rehberinde anlattık. Cron her dakika görev listelerini okur ve zamanı gelen satırı çalıştırır. Bu listelerin her birine crontab (cron tablosu) denir. Kullanıcının crontab’ı crontab komutuyla düzenlenir, dosyayı elle açmak gerekmez. Komutun seçenekleri de adından okunur: -l list (listele), -e edit (düzenle), -r remove (kaldır). Komut adlarını böyle açarak okumayı Linux komutları rehberinde anlattık.

Yeni bir hesapta crontab yoktur:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ crontab -l
no crontab for ilkerpehlivan
ilkerpehlivan@lnx01:~$ echo "cikis kodu: $?"
cikis kodu: 1

Crontab Satırı Nasıl Okunur? Beş Zaman Alanı

Bir crontab satırı beş zaman alanı ve bir komuttan oluşur. Ubuntu’nun /etc/crontab dosyası alanların sırasını kendi yorumunda gösterir:

Çıktı
# Example of job definition:
# .---------------- minute (0 - 59)
# |  .------------- hour (0 - 23)
# |  |  .---------- day of month (1 - 31)
# |  |  |  .------- month (1 - 12) OR jan,feb,mar,apr ...
# |  |  |  |  .---- day of week (0 - 6) (Sunday=0 or 7) OR sun,mon,tue,wed,thu,fri,sat
# |  |  |  |  |
# *  *  *  *  * user-name command to be executed

Soldan sağa alanlar dakika, saat, ayın günü, ay ve haftanın günüdür. * “her” demektir. Bir alana birden fazla değer virgülle (1,15), aralık tireyle (1-5), adım bölü işaretiyle (*/2) yazılır. Haftanın gününde 0 ve 7 pazardır. Sık kullanılan kalıplar:

SatırNe zaman çalışır
*/5 * * * *Her 5 dakikada bir
0 * * * *Her saat başı
30 2 * * *Her gün 02:30’da
0 8 * * 1-5Hafta içi her gün 08:00’de
0 3 * * 0Her pazar 03:00’te
0 0 1 * *Her ayın 1’inde gece yarısı
@rebootSunucu her açıldığında bir kez

İki kural sürpriz yaratır:

  1. Gün alanları “veya” ile birleşir. Ayın günü ile haftanın günü birlikte doldurulursa satır ikisinden biri tuttuğunda çalışır. 0 3 1 * 1 “ayın 1’i pazartesiye denk gelirse” değil, “her ayın 1’inde ve her pazartesi” çalışır (crontab(5)).
  2. % işareti satır sonu sayılır. Cron komut kısmındaki % işaretini yeni satıra çevirir ve sonrasını komuta girdi olarak verir. Dosya adına tarih koyan date +%F gibi bir ifade crontab satırında date +\%F diye kaçışla yazılır, ya da bu iş bir betiğin içine konur.

crontab -e, -l, -r: Görev Eklemek, Görmek ve Silmek

Üç seçenek günlük işin hepsini görür:

KomutNe yapar
crontab -eKendi crontab’ınızı düzenleyicide açar, kaydedince yükler
crontab -lKendi crontab’ınızı listeler
crontab -rKendi crontab’ınızı siler
crontab dosyaBir dosyanın içeriğini crontab olarak yükler
sudo crontab -u kullanici -lBaşka bir kullanıcının crontab’ını listeler

crontab -e Ubuntu’da ilk çalıştırmada hangi düzenleyicinin kullanılacağını sorabilir. Görevi bir dosyada hazırlayıp yüklemek de aynı sonucu verir. İki dakikada bir tarih yazan bir betiği bu yolla ekledik:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ cat ~/cron-deneme-1.crontab
*/2 * * * * /home/ilkerpehlivan/yedek.sh
ilkerpehlivan@lnx01:~$ crontab ~/cron-deneme-1.crontab
ilkerpehlivan@lnx01:~$ crontab -l
*/2 * * * * /home/ilkerpehlivan/yedek.sh

Cron yeni listeyi kendisi fark eder, servisi yeniden başlatmak gerekmez. Journal’da bunu RELOAD (crontabs/ilkerpehlivan) satırıyla bildirir.

crontab -r dikkat ister. Komut onay sormaz ve bütün listeyi siler:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ crontab -r
ilkerpehlivan@lnx01:~$ echo "cikis kodu: $?"
cikis kodu: 0
ilkerpehlivan@lnx01:~$ crontab -l
no crontab for ilkerpehlivan

Silinen liste geri gelmez. -r ile -e klavyede yan yana olduğu için düzenlemek isterken silmek mümkündür. İki önlem alınır. crontab -i -r silmeden önce onay sorar. Görevleri bir dosyada tutup crontab dosya ile yüklemek ise listeyi her zaman geri getirilebilir kılar. Bu dosya bir git deposunda tutulursa kimin hangi görevi ne zaman eklediği de kayıt altına girer.

Cron Görevi Çalıştı mı? Cron Logu

Görevin çalıştığını iki yerden anlarız: görevin kendi çıktısından ve cron’un kaydından. Betik her çalıştığında tarihi bir dosyaya ekliyordu:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ cat ~/cron-deneme.log
Fri Oct 30 11:02:01 +03 2026
Fri Oct 30 11:04:01 +03 2026
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo journalctl -u cron --since "10 min ago" --no-pager
Oct 30 11:02:01 lnx01 CRON[2213]: pam_unix(cron:session): session opened for user ilkerpehlivan(uid=1000) by ilkerpehlivan(uid=0)
Oct 30 11:02:01 lnx01 CRON[2214]: (ilkerpehlivan) CMD (/home/ilkerpehlivan/yedek.sh)
Oct 30 11:02:01 lnx01 CRON[2213]: pam_unix(cron:session): session closed for user ilkerpehlivan
Oct 30 11:04:01 lnx01 CRON[2247]: (ilkerpehlivan) CMD (/home/ilkerpehlivan/yedek.sh)

Journal çıktısı kısaltıldı, servisin açılış satırları çıkarıldı. Cron’un kaydı her çalıştırmada üç satırdır: oturum açıldı, komut çalıştırıldı (CMD), oturum kapandı. Görev 11:02:01’de ve 11:04:01’de çalıştı. Cron görevleri dakikanın başında, ilk saniye içinde başlatır.

CMD satırı yalnız komutun başlatıldığını söyler, başarılı olduğunu değil. Örnekteki takvim memuru işi başlattığını deftere yazar, işin nasıl bittiğini yazmaz. Görevin sonucunu görmek için görevin kendi çıktısını bir dosyaya yönlendirmek gerekir. Bir sonraki iki bölüm bunun neden zorunlu olduğunu gösteriyor. Journal’ı süzmenin yollarını journalctl ile log okuma rehberinde anlattık.

Cron Ortamı: Etkileşimli Kabuktan Farkı

Bir komutun terminalde çalışıp cron’da çalışmamasının sebebi çoğunlukla ortam farkıdır. Cron görevi sizin oturumunuzu açmaz, kendi küçük ortamını kurar. Bu ortamı görmek için * * * * * env > ~/cron-env.txt satırını ekledik:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ cat ~/cron-env.txt
HOME=/home/ilkerpehlivan
LOGNAME=ilkerpehlivan
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin:/usr/games:/usr/local/games:/snap/bin
LANG=C.UTF-8
SHELL=/bin/sh
PWD=/home/ilkerpehlivan

Cron görevi altı değişkenle çalıştı. Aynı hesabın SSH oturumunda ise bunlara ek olarak USER, TERM, SSH_CONNECTION, XDG_RUNTIME_DIR, LS_COLORS gibi on beşten fazla değişken vardı. İki fark önemlidir.

Birincisi kabuktur. Oturumda SHELL=/bin/bash, cron’da SHELL=/bin/sh. Ubuntu’da /bin/sh bash değil, daha küçük bir kabuktur (dash). bash’e özgü sözdizimi cron satırında çalışmaz. crontab belgesi de komutun /bin/sh ile çalıştırıldığını açıkça yazar (crontab(5)).

İkincisi PATH’tir. Lab sunucusunda cron’un PATH’i, oturumunki ile birebir aynı çıktı ve /usr/sbin’i de içeriyordu. Bu yüzden tam yolu yazılmamış ip komutu cron’da sorunsuz çalıştı. /etc/crontab’ın kendi yorumu bunun sebebini söyler: yeni sürümler PATH’i ortamdan devralır. Ama oturumda .bashrc ya da .profile ile PATH’e eklenen dizinler cron’a geçmez. Sorun buradan çıkar.

Cron Görevi Neden Çalışmaz? İki Ölçülmüş Hata

İki hatalı satırı bilerek ekleyip sonucu ölçtük. İkisi de terminalde sorunsuz çalışan komutlardı.

Birinci hata: oturumun PATH’ine eklenmiş komut

raporla adında küçük bir betiği ~/bin altına koyduk. Oturumda ~/bin dizini PATH’e eklenince betik adıyla çalışıyordu:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ export PATH="$HOME/bin:$PATH"; raporla
raporla calisti: 2026-10-30T11:07:42+03:00

Aynı komutu cron’a tam yolsuz yazdık ve çıktıyı bir dosyaya yönlendirdik (raporla >> ~/cron-raporla.log 2>&1). Üç dakika sonra dosyada üç hata vardı:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ cat ~/cron-raporla.log
/bin/sh: 1: raporla: not found
/bin/sh: 1: raporla: not found
/bin/sh: 1: raporla: not found

Cron’un PATH’inde ~/bin yoktu. Çözüm komutun tam yolunu yazmaktır: /home/ilkerpehlivan/bin/raporla. Hata en azından görünür oldu, çünkü satırın sonundaki 2>&1 hata çıktısını da dosyaya gönderiyordu.

İkinci hata: bash sözdizimi ve sessiz kayıp

İkinci satır bash’in [[ ]] testini kullanıyordu ve çıktısını yönlendirmiyordu: [[ -d /tmp ]] && echo var >> ~/cron-bashism.log. /tmp her zaman var olduğu için bu satır terminalde her seferinde dosyaya var yazar. Cron’da dosya hiç oluşmadı:

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls -l ~/cron-bashism.log
ls: cannot access '/home/ilkerpehlivan/cron-bashism.log': No such file or directory
ilkerpehlivan@lnx01:~$ sudo journalctl -u cron --since "3 min ago" --no-pager | grep -v "pam_unix"
Oct 30 11:08:01 lnx01 CRON[3218]: (ilkerpehlivan) CMD ([[ -d /tmp ]] && echo var >> ~/cron-bashism.log)
Oct 30 11:08:01 lnx01 CRON[3215]: (CRON) info (No MTA installed, discarding output)
Oct 30 11:09:01 lnx01 CRON[3237]: (ilkerpehlivan) CMD ([[ -d /tmp ]] && echo var >> ~/cron-bashism.log)
Oct 30 11:09:01 lnx01 CRON[3235]: (CRON) info (No MTA installed, discarding output)

Journal çıktısı kısaltıldı, öteki iki görevin satırları çıkarıldı. /bin/sh [[ komutunu tanımadı ve bir hata mesajı üretti. Cron, yönlendirilmemiş çıktıyı görev sahibine e-posta ile göndermeye çalışır. Sunucuda e-posta gönderecek bir program (MTA) kurulu değildi, bu yüzden cron çıktıyı attı ve journal’a yalnız No MTA installed, discarding output yazdı. Hatanın kendisi hiçbir yerde kalmadı. CMD satırı ise her dakika görevin çalıştığını söylemeye devam etti.

Örnekteki takvim memuru talimatı kendi dilinde okur. Başka bir dilde yazılmış talimatı anlamaz ve bunu kimseye söylemez.

Cron satırı yazarken üç kural

İki ölçümden üç kural çıkar:

  1. Komutları tam yoluyla yazın. which komut tam yolu verir. Oturumda çalışıyor olması cron’da bulunacağını göstermez.
  2. bash gereken işi betiğe koyun. Betiğin ilk satırı #!/bin/bash olur ve cron satırı yalnız betiği çağırır. Alternatif olarak crontab’ın en üstüne SHELL=/bin/bash yazılabilir, ama betik yolu hem test edilebilir hem okunur.
  3. Her satırın çıktısını bir log dosyasına yönlendirin. Satırın sonuna >> /var/log/gorev-adi.log 2>&1 ya da kendi dizininizde bir dosya eklenir. Çıktıyı bilerek atmak istiyorsanız > /dev/null 2>&1 kullanılır, ama o zaman hata da atılır. Çıktı e-postayla gelsin istenirse crontab’ın başına MAILTO=adres yazılır ve sunucuda bir MTA kurulu olmalıdır.

Sistem Görevleri: /etc/crontab, /etc/cron.d ve cron.daily

Kullanıcı crontab’larının yanında sistemin kendi görev dosyaları vardır. Bunlar kullanıcı crontab’ından bir alanla ayrılır: zaman alanlarından sonra görevin hangi kullanıcıyla çalışacağı yazılır. /etc/crontab çıktısının yorum satırları çıkarıldı.

Bash
ilkerpehlivan@lnx01:~$ cat /etc/crontab
SHELL=/bin/sh
17 *	* * *	root	cd / && run-parts --report /etc/cron.hourly
25 6	* * *	root	test -x /usr/sbin/anacron || { cd / && run-parts --report /etc/cron.daily; }
47 6	* * 7	root	test -x /usr/sbin/anacron || { cd / && run-parts --report /etc/cron.weekly; }
52 6	1 * *	root	test -x /usr/sbin/anacron || { cd / && run-parts --report /etc/cron.monthly; }
ilkerpehlivan@lnx01:~$ ls /etc/cron.d /etc/cron.daily /etc/cron.hourly
/etc/cron.d:
e2scrub_all  sysstat

/etc/cron.daily:
apport  apt-compat  dpkg  logrotate  man-db  sysstat

/etc/cron.hourly:

Üç yer var ve her birinin işi farklı:

YerNe tutarKim yazar
/etc/crontabSistemin ana görev dosyasıYönetici, nadiren
/etc/cron.d/Paketlerin ve yöneticinin ayrı görev dosyaları, /etc/crontab ile aynı biçimPaketler, yönetici
/etc/cron.daily/, weekly/, monthly/, hourly/Zaman satırı olmayan betikler, run-parts sırayla çalıştırırPaketler

Bir sunucuya kendi sistem görevinizi eklerken en temiz yol /etc/cron.d/ altına ayrı bir dosya bırakmaktır. Dosyanın adı görevin ne olduğunu söyler, paket güncellemeleri ona dokunmaz ve görevi kaldırmak dosyayı silmek kadar kolaydır.

Bir sunucuyu devralırken makinede hangi görevlerin çalıştığını bulmak için bu üç yere ve her kullanıcının crontab’ına birlikte bakılır. Kullanıcı crontab’ları /var/spool/cron/crontabs/ altında, kullanıcının adını taşıyan dosyalarda durur.

cron mu, systemd timer mı?

Ubuntu’da zamanlanmış görev için ikinci bir yol daha var: systemd timer. Lab sunucusunda cron’un yanında 15’ten fazla timer çalışıyordu ve logrotate, apt-daily gibi bakım işleri bunlardandı. Timer’ın nasıl yazıldığını systemd rehberinin timer bölümünde ölçtük. İki yolun farkı:

cronsystemd timer
YazımıTek satırİki dosya (.timer ve .service)
Görevin çıktısıYönlendirilmezse e-posta, MTA yoksa atılırKendiliğinden journal’a düşer
Sunucu kapalıyken kaçan çalıştırmaKullanıcı crontab’ında kaçarPersistent=true ile açılışta telafi edilir
Çöken görevin tekrarıYokServisin Restart= ayarıyla
Bağımlılık (ağ hazır olunca gibi)YokAfter=, Requires=
Durumu görmekcrontab -l, journalsystemctl list-timers

Kısa, tek satırlık ve kullanıcıya ait işler için cron yeterlidir ve okunması kolaydır. Çıktısının kaybolmaması gereken, sunucu kapalıyken kaçırılmaması gereken ya da başka bir servise bağlı işler için timer daha güvenlidir. Persistent= ayarı, sunucu kapalıyken kaçan çalıştırmayı açılışta bir kez yapar (systemd.timer). Gece 02:00’de alınacak bir yedek, sunucu o saatte kapalıysa cron’da hiç alınmaz.

Sonuç: Cron İşi Başlatır, Sonucunu Size Bırakır

Crontab bir satırla zamanlanmış görev kurmanın en kısa yoludur. Ama cron’un journal’daki CMD satırı yalnız başlatmayı kaydeder. Lab ölçümünde iki görev her dakika “çalıştı” görünürken biri hata veriyor, öteki hiçbir iz bırakmadan başarısız oluyordu. Bir cron görevinin gerçekten iş yaptığını gösteren tek şey, görevin kendi çıktısının yazıldığı log dosyasıdır.

Girişteki benzetmeye dönersek: cron belediyenin takvim memurudur. Her dakika takvime bakar ve zamanı gelen işi başlatır. İşin sonucunu kontrol etmez ve kendi dilinde (/bin/sh) yazılmamış talimatı anlamadığını kimseye söylemez. Takvime yazılan her işin yanına sonucunun yazılacağı yeri de not etmek (>> log 2>&1), memurun sessizliğini kayda çevirir.

Crontab Hakkında Sık Sorulan Sorular

Cron görevi sizin oturumunuzun ortamıyla değil, çok daha az değişkenle ve bash yerine /bin/sh ile çalışır. Ölçümümüzde iki hata çıktı. Oturumda PATH'e eklenmiş ~/bin altındaki bir komut cron'da 'not found' verdi. bash'e özgü [[ ]] sözdizimi /bin/sh'ta çalışmadı ve hiçbir yere hata yazmadı. Çözüm komutun tam yolunu yazmak, bash gereken işi #!/bin/bash satırlı bir betiğe koymak ve çıktıyı >> dosya 2>&1 ile bir log dosyasına yönlendirmektir.
Kendiliğinden getirilemez. crontab -r onay sormadan kullanıcının bütün crontab'ını siler ve yedek bırakmaz. Ölçümümüzde komut çıkış kodu 0 ile döndü ve ardından crontab -l 'no crontab' dedi. Korunmanın yolu görevleri bir dosyada tutup crontab dosya ile yüklemektir, dosya yerinde durdukça crontab tek komutla geri yüklenir. crontab -i -r silmeden önce onay sorar.
Dakika alanına */5 yazılır, diğer dört alan yıldız kalır: */5 * * * * /tam/yol/betik.sh. Bölü işareti adım değeridir ve yalnız yazıldığı alanda geçerlidir. Her gün saat 02:30 için satır 30 2 * * * olur, hafta içi her sabah 08:00 için 0 8 * * 1-5.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Linux İşletim Sistemi Nedir? Sunucu Yönetimi Haritası

Linux nedir, kernel ile dağıtım farkı ne? Linux sunucu yönetiminin haritası: SSH, komutlar, /etc, izinler, systemd, journal, cron, disk, ağ ve apt ile bakım.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

apt Nedir? Linux Paket Yönetimi: apt, dpkg ve Depo

apt nedir, Ubuntu'da paket nasıl kurulur ve kaldırılır? Depo ve imza anahtarı, apt ile dpkg farkı, apt remove'un metapaketi silmesi, upgrade ile full-upgrade, kurulum geçmişi.

11 dk okuma

chmod ve Linux Dosya İzinleri: 777 Neden Yanlış?

chmod, chown ve umask ile Linux dosya izinleri: rwx nasıl okunur, paylaşılan klasör setgid 2770 ile nasıl kurulur, chmod 777 neden dosyayı silinebilir bırakır?

9 dk okuma

journalctl ile Linux Log Okuma: Filtre ve Kalıcı Log

journalctl kullanımı: servis, zaman ve öncelik süzgeci, önceki açılışın logu (-b -1), kalıcı journal ayarı, disk sınırı ve /var/log/syslog ile ilişkisi, ölçümlerle.

12 dk okuma

Linux Disk Yönetimi: lsblk, df, LVM ve Disk Büyütme

Linux'ta disk yönetimi: lsblk, df ve du ile doluluk, LVM ile PV, VG ve LV, mkfs, fstab'a UUID ile bağlama, lvextend ile büyütme ve -r unutulunca olan, ölçümlerle.

14 dk okuma