BT Sistem Yönetimi

Task Manager (Görev Yöneticisi): Süreç, PID ve Başlangıç

Task Manager (Görev Yöneticisi) nasıl kullanılır? CPU'yu dolduran süreci ve PID'ini bulmak, başlangıç programını kapatmak, End task ve Get-Process, ölçümle.

İlker Pehlivan

Task Manager (Görev Yöneticisi), Windows’ta o an çalışan programları, arka plan süreçlerini ve servisleri işlemci, bellek, disk ve ağ kullanımlarıyla birlikte gösteren araçtır. Aynı pencereden bir süreç kapatılır, oturum açılınca başlayan programlar yönetilir ve servislerin durumu görülür. Klavyeden Ctrl + Shift + Esc ile, Run kutusundan taskmgr yazılarak açılır.

Task Manager’ı belediyede nöbetçi amirin masasındaki mesai çizelgesine benzetebiliriz. Çizelge o an binada kimin çalıştığını ve kimin ne kadar meşgul olduğunu gösterir. Amir sabah işbaşı yapacakların listesini de tutar ve gerekirse bir personeli o an eve gönderir. Benzetmenin eşlemesi şöyle:

  • Süreç: o an mesaideki personel.
  • PID: personelin numarası. Aynı adı taşıyan iki kişiyi o ayırır.
  • Startup apps: sabah işbaşı listesi.
  • End task: personeli işini bitirmeden eve göndermek.
Task Manager benzetmesi: belediye binasında nöbetçi amir duvardaki iki tahtaya bakıyor, üstteki tahtada dört sıra pirinç jeton, alttaki kısa tahtada üç pirinç ve üç bakır jeton, sağda açık kapıdan çıkan bir personel
Üstteki tahta o an mesaide olanları, alttaki işbaşı listesi sabah kimin geleceğini gösterir. Bakıra çevrilmiş jeton, Startup apps'te kapatılmış bir program gibi listede kalır ama işbaşı yapmaz. Kapıdan çıkan personel End task'tır.

Sekmeleri bir Windows 11 Pro istemcide (Task Manager 10.0.26100.9549) yerel yönetici olan bir Tier 2 yönetim hesabıyla ölçtüm. Tek çekirdeği dolduran bir döngü süreci açıp onu Processes ve Details sekmelerinde buldum, aynı süreci Get-Process ile okudum ve bir başlangıç programını kapatıp registry’deki izini izledim. Yavaşlayan bir bilgisayar için geldiyseniz doğrudan Processes sekmesine geçebilirsiniz. Yazı, BT sistem yönetimi hizmetimizin Windows yönetimi koluna aittir ve Windows yönetimi haritasının çalışan sistem bölümünün ayrıntısıdır.

Task Manager Nedir? Süreç, PID ve Servis

Task Manager’ı okumak için üç kavram yeter. Üçü de pencerenin farklı sekmelerinde karşınıza çıkar:

  1. Süreç (process): çalışan bir programın bellekteki örneği. Bir program birden çok süreç açabilir. Ölçümde Windows Terminal listede Terminal (2) diye, iki süreçlik bir grup olarak göründü.
  2. PID (process ID): Windows’un her sürece verdiği numara. Aynı adı taşıyan iki süreci birbirinden ayıran tek şey budur. Ölçüm sırasında listede iki ayrı Windows PowerShell süreci vardı.
  3. Servis: oturum açan kullanıcıdan bağımsız, arka planda çalışan program. Birçok Windows servisi kendi .exe dosyasıyla değil, svchost.exe adlı ortak bir süreç içinde çalışır.

Süreç bir programın kendisi değil, o anki çalışmasıdır. Programı kapatıp yeniden açtığınızda aynı ad yeni bir süreçle gelir. Bu yüzden bir süreci komut satırında aramadan önce PID’ini o anki listeden okuyun.

Task Manager Nasıl Açılır?

Microsoft’un Windows klavye kısayolları sayfası Task Manager’ı açan iki kısayol sayar. Dört yol da aynı pencereyi açar:

  1. Ctrl + Shift + Esc: Task Manager’ı doğrudan açar. Ölçümde pencere, önceki açılıştaki sıralamayı hatırlayarak geldi.
  2. Ctrl + Alt + Del: önce kilitleme ve oturum kapatma ekranını açar, Task Manager oradaki seçeneklerden biridir.
  3. Win + R → taskmgr: Run kutusundan açar. Run kutusunun diğer komutları ayrı yazıda.
  4. Start düğmesine sağ tık → Task Manager.

Bu sürümde Task Manager ilk açılışta küçük bir pencereyle ve More details düğmesiyle gelmedi. Pencere doğrudan Processes sekmesinde, bütün sütunlarıyla açıldı. Sekmeler sol kenardaki simgelerdir ve yukarıdan aşağı şu sırayla durur:

  1. Processes: çalışan uygulamalar ve arka plan süreçleri, kaynak kullanımlarıyla.
  2. Performance: işlemci, bellek, disk ve ağ kartlarının son 60 saniyelik grafiği.
  3. App history: uygulamaların geçmişe dönük kaynak kullanımı. Bu yazının konusu değildir.
  4. Startup apps: oturum açılınca başlayan programlar.
  5. Users: oturum açmış kullanıcılar ve her birinin toplam kullanımı.
  6. Details: her süreç, PID’i, kullanıcısı ve yetki düzeyiyle.
  7. Services: servisler, durumları ve içinde çalıştıkları sürecin PID’i.

En altta Settings durur. Task Manager’ın hangi sekmeyle açılacağı oradaki Default start page ayarıdır, fabrika ayarında Processes.

Task Manager ilk açılış: Processes sekmesi, Apps (1) ve Background processes (32) grupları, Name, Status, CPU, Memory, Disk, Network sütunları, sol kenardaki sekme simgeleri kırmızı çerçevede
Sekmeler sol kenarda yalnız simge olarak durur. Sıraları yukarıdan aşağı Processes, Performance, App history, Startup apps, Users, Details ve Services.

Task Manager Nasıl Kullanılmalı? Önce Bak, Sonra Kapat

Task Manager bir teşhis aracıdır. Doğru kullanım önce bakmak, süreci PID’iyle tanımak, kapatmayı en sona bırakmak ve kalıcı değişikliği sorunun asıl kaynağında yapmaktır. Yönetim işi de günlük oturumdan ayrı bir hesapla yapılır.

Bu düzeni dört Microsoft kaynağı birlikte tarif ediyor:

  1. Process.Kill belgesi (.NET): bir süreci zorla sonlandırmak olağan dışı bir sonlandırmadır ve yalnız gerektiğinde kullanılır, çünkü sürecin düzenlediği veri kaybolabilir. Arayüzü olan bir uygulamada pencereyi kapatarak düzenli çıkış istemek tercih edilir.
  2. Stop-Process belgesi (PowerShell 5.1): kapatmadan önce sürecin adını ve PID’ini gösteren bir onay istemeyi en iyi uygulama sayar. Bir süreci durdurmanın ona bağlı süreçleri ve servisleri de durdurabileceğini, uç durumda Windows’u durdurabileceğini yazar.
  3. Configure Startup applications in Windows (Microsoft Destek): başlangıç programlarının yönetileceği yer Task Manager’ın Startup apps sayfası ya da Settings’teki aynı listedir. Task Manager her programın açılışa etkisini de gösterir.
  4. Inside Windows 7 User Account Control (Mark Russinovich, TechNet Magazine, Temmuz 2009): standart kullanıcı hesabı sistemin güvenlik yapılandırmasını korur. Aynı makale Task Manager’ı yönetici hesabında onay istemeden yükselen Windows programlarına örnek gösterir.

Belirtiye göre bakılacak yer ve kalıcı işin yeri şöyle ayrılır:

BelirtiTask Manager’da bakılacak yerKalıcı iş nerede yapılır
Bilgisayar şu anda yavaşProcesses, CPU ya da Memory sütununa göre sıralıSorunu doğuran programın ya da servisin kendi ayarında
Açılış uzun sürüyorStartup apps, Startup impact sütunuDisable ile, gerekirse programın kendi ayarında
Bir servis çalışmıyorServices, Status sütunuServices konsolunda (services.msc) başlangıç türü ve hesap
Bir süreç hangi dosyaya ya da adrese erişiyorTask Manager göstermezResource Monitor (resmon)
Sorun saatlerce sürüyor ya da arada bir oluyorPerformance grafiği 60 saniyeyi gösterir, yetmezPerformance Monitor kaydı ve Event Viewer

Tablonun ilk satırı yazının ilk ölçümüdür: yavaşlatan süreci bulmak.

Ne Zaman End Task?

End task son çaredir. Stop-Process ve Process.Kill belgelerinin birlikte söylediği sıra şöyle:

  1. Pencere cevap vermiyorsa: önce pencerenin kendi kapatma düğmesini deneyin. Düzenli çıkış uygulamaya kaydetme fırsatı verir.
  2. Penceresi olmayan bir süreç işlemciyi dolduruyorsa: kendi başlattığınız bir betik ya da araçsa End task uygundur. Penceresi olmayan süreci kapatmanın başka yolu zaten yoktur.
  3. Süreç Windows’un ya da bir servisin ise: sonlandırmayın. Sorunlu servisi Services’ten yeniden başlatmak ya da sebebini Event Viewer’da aramak daha güvenlidir.

Processes Sekmesi: İşlemciyi Dolduran Süreci Bulmak

Yavaşlayan bir bilgisayarda ilk iş, Processes sekmesini CPU sütununa göre sıralamaktır. En çok işlemci kullanan süreç en üste çıkar. Adımlar:

  1. Task Manager’ı açın (Win + R → taskmgr ya da Ctrl + Shift + Esc).
  2. Processes sekmesinde CPU sütun başlığına tıklayın. Liste çoktan aza sıralanır, ikinci tıklama sırayı ters çevirir.

Ölçüm için yükseltilmemiş bir PowerShell’de işlemciyi 120 saniye boyunca durmadan meşgul eden bir döngü başlattım. Döngü tek bir işlemci çekirdeğini doldurur:

PowerShell
powershell -NoProfile -Command "$s=Get-Date; while(((Get-Date)-$s).TotalSeconds -lt 120){}"

Sıralanmış listede Windows PowerShell en üste çıktı. Değeri yüzde 47 ile 49 arasında gezindi, makinenin toplam işlemci kullanımı yüzde 52 ile 59 arasındaydı. Makinenin harcadığı işlemcinin neredeyse tamamını tek süreç harcıyordu.

Processes sekmesi CPU sütununa göre sıralı: en üstte Windows PowerShell yüzde 47,1 kırmızı çerçevede, CPU sütun başlığını gösteren kırmızı ok, toplam CPU yüzde 52
Tek çekirdeği dolduran süreç iki işlemcili makinede yüzde 50 civarında görünür. Sütun, bütün işlemcilerin toplamına oranı gösteriyor.

Yüzdeyi okurken iki şeye dikkat edin:

  1. Yüzde bütün işlemcilere göredir. Makinede iki sanal işlemci vardı ve tek çekirdeği tam dolduran döngü yüzde 50’nin altında kaldı. Aynı hesapla 16 çekirdekli bir makinede tek çekirdeği dolduran süreç yüzde 6 civarında görünür. Düşük yüzde, sürecin masum olduğunu göstermez.
  2. Sıralayınca gruplar kalkar. İlk açılışta liste Apps ve Background processes diye iki gruptu. Sütuna göre sıralayınca gruplar kalktı ve liste tek sıra oldu.

Processes sekmesi süreci adıyla gösterir. Aynı adı taşıyan iki süreç olduğunda hangisinin hangisi olduğunu söylemez. PID’i görmek için Details sekmesine geçilir.

Details Sekmesi: PID ve Get-Process Karşılığı

Details sekmesi her süreci dosya adı, PID’i, kullanıcısı ve yetki düzeyiyle listeler. Komut satırında bir süreci bulmak ya da kapatmak için gereken numara buradadır. Adımlar:

  1. Task Manager’da (Win + R → taskmgr) Details sekmesini açın.
  2. CPU sütun başlığına tıklayıp listeyi sıralayın.
  3. Elevated sütunu fabrika ayarında yoktur. Sütun başlıklarından birine sağ tıklayıp sütun listesinden ekleyin.

Döngü sürerken satırların değerleri şunlardı:

  1. Name: powershell.exe.
  2. PID: 7644.
  3. User name: t2.ilker.pe... (sütun dar, ad kırpılmış).
  4. CPU: 47. Details’te yüzde işareti yok, sayı Processes’teki yüzdenin aynısı.
  5. Memory: 13.868 K.
  6. Elevated: No. Süreç yükseltilmemiş PowerShell’den başladı.
Details sekmesi CPU sütununa göre sıralı: powershell.exe PID 7644 satırı kırmızı çerçevede, Elevated No; Taskmgr.exe satırının Elevated hücresi Yes kırmızı çerçevede; SYSTEM, LOCAL SERVICE ve DWM-1 kullanıcılı süreçler
PID komut satırına giden köprüdür. Elevated sütunu sürecin yönetici token'ıyla çalışıp çalışmadığını söyler: Task Manager'ın kendi satırı Yes.

Aynı süreci PID’iyle PowerShell’de okudum. Komut, süreç başladıktan tam bir dakika sonra çalıştı:

PowerShell
Get-Process -Id 7644 | Select Id, ProcessName, CPU, WS, StartTime | Format-List ; Get-Date
Çıktı
Id          : 7644
ProcessName : powershell
CPU         : 50,0625
WS          : 24190976
StartTime   : 26.10.2026 01:19:51

26 Ekim 2026 Pazartesi 01:20:51

Satırlar sırayla şunu söylüyor:

  1. Id: Task Manager’daki PID’in aynısı, 7644. İki araç aynı süreci gösteriyor.
  2. CPU: yüzde değil, sürecin başladığından beri harcadığı işlemci zamanı, saniye cinsinden (Get-Process belgesi). Süreç bir dakikada yaklaşık 50 saniye işlemci zamanı harcamış.
  3. WS: working set, yani sürecin son zamanlarda kullandığı bellek sayfaları, bayt cinsinden. Değer yaklaşık 23,1 MB.
  4. StartTime: sürecin başladığı an. Get-Date ile aradaki fark tam bir dakika.

Bellek satırında iki araç farklı sayı verdi: Details’te 13.868 K, WS’de yaklaşık 23,1 MB. Task Manager’ın bellek sütunu ile working set aynı ölçü değil. Bu yüzden iki aracın bellek sayısını karşılaştırmayın, bir sorunu izlerken aynı aracın sayısını zaman içinde izleyin. Komut satırının genel mantığı PowerShell yazısında.

Services Sekmesi: svchost’un İçindeki Servisi Bulmak

Details’te svchost.exe adında onlarca süreç görürsünüz. Hangi servisin hangi svchost.exe içinde çalıştığını Task Manager’ın (Win + R → taskmgr) Services sekmesindeki PID sütunu söyler. Details’te SYSTEM kullanıcısıyla çalışan svchost.exe PID 1244 vardı. Services sekmesinde aynı PID’i üç servis taşıyordu: Appinfo, BDESVC ve BITS, üçü de netsvcs grubunda.

Bir servis satırına sağ tıklayınca altı seçenek gelir. Hiçbir servisi durdurmadan menüyü açtım:

  1. Start: servis zaten çalıştığı için soluktu.
  2. Stop ve Restart: servisi durdurur ya da yeniden başlatır.
  3. Open Services: Services konsoluna geçiş içindir.
  4. Search online: servisin adını internette arar.
  5. Go to details: Details sekmesinde servisin içinde çalıştığı süreci seçer.
Services sekmesi, Appinfo satırında sağ tık menüsü kırmızı çerçevede: Start soluk, Stop, Restart, Open Services, Search online, Go to details; Appinfo PID 1244, Running, netsvcs
Go to details servisten sürece geçer. Aynı PID'i birden çok servis paylaşabilir, bu yüzden tek bir servisin sorunu süreç kapatılarak değil servis yeniden başlatılarak çözülür.

Bu sekme servisin başlangıç türünü ve hangi hesapla çalıştığını göstermez. O ayarlar Services konsolundadır (Win + R → services.msc). Konsolun kendisi bir MMC dosyasıdır, mantığı MMC yazısında.

Performance Sekmesi ve Resource Monitor’a Geçiş

Süreç listesi tek tek süreçleri gösterir. Sorun belli bir süreçte değil makinenin kaynağında olabilir: bellek dolmuş, disk yetişmiyor ya da ağ kartı boş duruyor. Task Manager’ın (Win + R → taskmgr) Performance sekmesi bunu solda dört kartla, sağda seçilen kartın son 60 saniyelik grafiğiyle gösterir. Ölçümdeki kartlar şunlardı:

  1. CPU: yüzde 55, 2,50 GHz.
  2. Memory: 1,0/1,2 GB (yüzde 83).
  3. Disk 0 (C:): SSD (NVMe).
  4. Ethernet: Ethernet0, gönderilen ve alınan 0 Kbps.
Performance sekmesi CPU kartı: soldaki CPU, Memory, Disk 0 (C:) ve Ethernet kartları kırmızı çerçevede, altta Base speed 2,50 GHz, Sockets 1, Virtual processors 2, Virtual machine Yes satırları kırmızı çerçevede
Virtual machine: Yes satırı makinenin sanal olduğunu söyler. İşlemci sayısı fiziksel çekirdek değil, sanallaştırmanın verdiği sanal işlemci sayısıdır.

CPU kartının altındaki Virtual processors: 2 satırı, Processes’teki yüzde 49’un neden bir çekirdeğin tamamı olduğunu açıklar. Bellek kartındaki yüzde 83 ise 1,2 GB’lık bir sanal makinede neredeyse dolu bir belleği gösterir. Ağ kartının IP ve DNS ayarı Windows ağ ayarları yazısında.

Task Manager bir sürecin hangi dosyaya yazdığını ya da hangi adrese bağlandığını göstermez. O soru Resource Monitor’ın (Kaynak İzleyicisi, Win + R → resmon) işidir. Resource Monitor’da bir süreci işaretlediğinizde Disk ve Network sekmeleri yalnız o sürecin satırlarını gösterir. Sorunu saatlerce kaydetmek gerektiğinde de Performance Monitor devreye girer. İkisi Performance Monitor yazısında.

Startup Apps: Başlangıç Programını Kapatmak

Bilgisayar açılışta yavaşlıyorsa bakılacak yer Startup apps sekmesidir. Oturum açılınca kendiliğinden başlayan programlar burada Status ve Startup impact sütunlarıyla listelenir. Adımlar:

  1. Task Manager’da (Win + R → taskmgr) Startup apps sekmesini açın.
  2. Kapatmak istediğiniz programın satırını seçin.
  3. Sağ üstteki Disable düğmesine basın. Status sütunu Disabled olur. Geri almak için aynı satırda Enable’a basın.

Ölçümdeki listede altı program vardı:

ProgramStatusStartup impact
Microsoft 365 CopilotDisabledNone
Microsoft TeamsDisabledNone
OneDriveEnabledHigh
SecurityHealthSystrayEnabledLow
TerminalDisabledNone
XBOXDisabledNone

Microsoft’un başlangıç uygulamaları sayfası Startup impact değerlerini şöyle tanımlar:

DeğerMicrosoft’un tanımı
HighToplam işlemci zamanı 1 saniyeden uzun ya da toplam disk kullanımı 3 MB’tan fazla
Mediumİşlemci zamanı 300 milisaniye ile 1 saniye arası ya da disk kullanımı 292 KB ile 3 MB arası
Lowİşlemci zamanı 300 milisaniyeden kısa ve disk kullanımı 292 KB’tan az
Not measuredProgram açık, ölçecek veri yok
NoneProgram kapalı (Disabled)

Açılışı en çok uzatan aday bu yüzden High satırıdır. SecurityHealthSystray satırının kaydı %windir%\system32\SecurityHealthSystray.exe yolunu gösteriyordu, yani Windows’un kendi programıdır. Aynı liste Settings → Apps → Startup sayfasında da var, ama etki sütunu yalnız Task Manager’da görünür.

Startup apps sekmesi: OneDrive satırında Status Disabled ve Startup impact High hücreleri kırmızı çerçevede, Enable düğmesini gösteren kırmızı ok, Last BIOS time 4.8 seconds
Disable sonrası OneDrive satırı Disabled oldu, etki değeri High olarak kaldı. Geri almak için aynı satırda Enable yeter.

Disable Registry’de Neyi Değiştirir?

Disable programı silmez. Bir sonraki oturumda kendiliğinden başlamasını durdurur. Disable’ın registry’de nasıl yazıldığını görmek için OneDrive’ı kapatmadan önce ve sonra iki anahtarı okudum:

CMD
reg query HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run
reg query HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer\StartupApproved\Run

Disable’dan önce:

Çıktı
HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run
    OneDrive    REG_SZ    "C:\Users\t2.ilker.pehlivan\AppData\Local\Microsoft\OneDrive\OneDrive.exe" /background

HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer\StartupApproved\Run
    OneDrive    REG_BINARY    020000000000000000000000

Disable’dan sonra ikinci anahtarın değeri değişti:

Çıktı
HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer\StartupApproved\Run
    OneDrive    REG_BINARY    03000000CF5F11AECF64DD01

Değişiklik şunu gösteriyor:

  1. Run anahtarındaki kayıt yerinde kaldı. Programın yolu ve parametresi aynıydı. Task Manager programı başlangıç listesinden silmedi.
  2. StartupApproved\Run değerinin ilk baytı 02’den 03’e döndü. Kapalı olduğunu bu değer söylüyor.
  3. Son sekiz bayt doldu. Bu baytları Windows’un zaman damgası biçiminde (FILETIME) okudum: 26 Ekim 2026, 01:25, yani Disable’a bastığım dakika.
  4. Enable ile değer 020000000000000000000000’a, yani ilk haline döndü.

Microsoft’un belgelerinde StartupApproved anahtarının biçimini anlatan bir sayfa bulamadım. Bu yüzden değerlerin anlamını ölçümün gösterdiğiyle sınırlı tutun.

Örnekteki işbaşı listesinde de isim silinmez, karşısına “gelmesin” işareti konur. İsmi listeden silmek ayrı bir iştir: programın kendi ayarından ya da kaldırılmasıyla olur. Registry’nin dalları ve bir anahtarı değiştirmeden önce yedeklemek Windows registry yazısında.

Listenin bütün satırları bu iki anahtardan gelmiyordu. HKCU tarafında yalnız OneDrive vardı, bilgisayarın bütün kullanıcıları için başlayan SecurityHealth ise aynı yapının HKLM tarafındaydı. Kullanıcının ve bütün kullanıcıların Startup klasörlerinde yalnız desktop.ini duruyordu. Microsoft 365 Copilot, Teams, Terminal ve XBOX satırlarının kaydı bu anahtarlarda yoktu. Task Manager’ın listesi tek bir anahtardan değil, birden çok kaynaktan geliyor.

End Task: Task Manager Süreci Onay Sormadan Kapatır

Başlangıç listesinde kapatmak sonraki oturumu etkiler, şu an çalışan süreci kapatmaz. Çalışan süreci kapatan düğme End task’tır. Adımlar:

  1. Task Manager’da (Win + R → taskmgr) Processes sekmesini açın.
  2. Kapatmak istediğiniz satırı seçin.
  3. Üstteki End task düğmesine basın. Aynı seçenek satırın sağ tık menüsünde de var.
Processes sekmesi: yüzde 49,3 CPU kullanan Windows PowerShell satırı seçili ve kırmızı çerçevede, üstteki End task düğmesini gösteren kırmızı ok
Satırı seçince End task düğmesi etkinleşir. Basınca hiçbir pencere sormadan süreç kapanır.

İkinci bir döngü sürecini seçip End task’a bastım. Onay penceresi çıkmadı. Yaklaşık bir saniye sonra süreç listede yoktu ve satır seçili olmadığı için End task düğmesi soluklaştı.

Onayı açan bir ayar da yok. Task Manager’ın Settings sayfasındaki Other options bölümünde üç seçenek var: Show full account name, Show history for all processes ve Ask me before applying Efficiency mode. Onay yalnız Efficiency mode için sorulabiliyor, End task için sorulmuyor.

Aynı işin komut karşılığı Stop-Process’tir. Microsoft’un belgesi, kapatmadan önce sürecin adını ve PID’ini gösteren onay için -Confirm parametresini önerir:

PowerShell
Stop-Process -Id 7644 -Confirm

Bu komutu ölçümde çalıştırmadım, davranışı belgeden aktarıyorum. Belgeye göre başka bir kullanıcının sürecini durdurmak için PowerShell’in yönetici olarak açılmış olması gerekir.

Örnekteki amir personeli eve gönderirken elindeki dosyayı teslim almaz. Yarım iş masada yarım kalır. End task’ın da kimin sürecini kapatabileceğini Task Manager’ın kendi yetkisi belirler ve o yetki sanıldığından yüksektir.

Task Manager Neden UAC Sormadan Yönetici Olarak Açılır?

Task Manager, yerel yönetici hesabında UAC (yükseltme penceresi) çıkmadan yönetici token’ıyla açılır. Run kutusundan açılan programlar normalde standart token’la açılır ve yönetici yetkisi için onay ister. Bu kural Run kutusundan yönetici olarak açmak bölümünde ölçülü. Task Manager bu kuralın istisnasıdır.

Win + R → taskmgr ile açtığımda UAC çıkmadı. Details sekmesinde aynı hesabın satırları iki ayrı yetki düzeyi gösterdi:

SüreçUser nameElevated
powershell.exe (Run kutusundan, döngü)t2.ilker.pe...No
explorer.exet2.ilker.pe...No
Taskmgr.exet2.ilker.pe...Yes

Sebebi Task Manager’ın dosyasında yazılı. Bir programın hangi yetkiyle açılmak istediğini dosyanın içindeki manifest söyler. Taskmgr.exe’nin manifest’ini PowerShell’de aradım:

PowerShell
$b = [IO.File]::ReadAllBytes('C:\Windows\System32\Taskmgr.exe'); $t = [Text.Encoding]::ASCII.GetString($b)
[regex]::Matches($t, 'requestedExecutionLevel[^/]{0,120}') | ForEach-Object { $_.Value }
[regex]::Matches($t, 'autoElevate[^<]{0,20}') | ForEach-Object { $_.Value }
Çıktı
requestedExecutionLevel
                    level="asInvoker"
                    
autoElevate>true
autoElevate>

Satırlar sırayla şunu söylüyor:

  1. level="asInvoker": program kendisini başlatanın token’ıyla açılmak ister.
  2. autoElevate>true: ama Windows onu onay sormadan yükseltebilir.

Russinovich’in TechNet makalesi bu mekanizmayı anlatır ve örnek olarak tam bu dosyayı gösterir. Windows bir programı ancak iki koşul birlikte sağlanınca otomatik yükseltir:

  1. Dosya Windows’un yayıncı imzasını taşır. Microsoft imzası yetmez, Windows’la gelen kodun imzası gerekir.
  2. Dosya korumalı bir klasördedir. Standart kullanıcının değiştiremediği System32 gibi bir klasör.

Makinenin UAC ayarı fabrika ayarındaydı (ConsentPromptBehaviorAdmin = 0x5, EnableLUA = 0x1). Makale Windows 7 dönemindendir, ama aynı davranış bu Windows 11 sürümünde de ölçüldü.

.msc Konsollarıyla Aynı Aileden

Aynı makale MMC için ayrı bir kural yazar. mmc.exe bir .msc dosyasıyla yükseltme istediğinde Windows dosyanın konumuna, imzasına ve iç listesine bakar. Bu liste Windows’la gelen .msc dosyalarının neredeyse hepsini kapsar. Run kutusundan düz Enter ile açılan compmgmt.msc ve services.msc konsollarının onay istemeden yükselmesi bu yüzdendir.

Makale cmd.exe’nin bilerek bu listeye konmadığını da yazar, çünkü betik çalıştırabilen bir program onaysız yükselirse geliştiriciler ona yaslanır. Ölçümde de cmd ve regedit onay istedi, Task Manager ve sistem konsolları istemedi. Ayrım dosya dosya Windows’un kararıdır.

Bütün Kullanıcıların Süreçleri Seçeneği Neden Yok?

Task Manager yükseltilmiş açıldığı için bütün kullanıcıların süreçlerini zaten görür. Details sekmesi yükseltilmemiş bir oturumdan açıldığı halde SYSTEM, LOCAL SERVICE, NETWORK SERVICE, DWM-1 ve UMFD-0 kullanıcılı süreçleri listeledi. “Show processes from all users” adlı ya da ona benzer bir seçenek Settings sayfasında yoktu. Users sekmesinde tek satır vardı (t2.ilker.pehlivan), çünkü makinede başka oturum açık değildi.

Aynı hesabın yükseltilmemiş PowerShell’i bu kadarını göremedi. Süreçlerin sahibini -IncludeUserName ile istedim ve şu hatayı aldım (ilk iki satır):

Çıktı
Get-Process : The 'IncludeUserName' parameter requires elevated user rights. Try running the command again in
 a session that has been opened with elevated user rights (that is, Run as Administrator).

Win32_Process sınıfının GetOwner yöntemiyle sahipleri saydırdım. İki oturumun farkı şöyleydi:

SahipYükseltilmemiş PowerShellYükseltilmiş PowerShell
SISTEMKUSU\t2.ilker.pehlivan3941
NT AUTHORITY\SYSTEMsahip okunamadı32
NT AUTHORITY\LOCAL SERVICEsahip okunamadı16
NT AUTHORITY\NETWORK SERVICEsahip okunamadı7
Sahibi okunamayan süreç603

Yükseltilmemiş oturum yalnız kendi süreçlerinin sahibini okuyabildi. Task Manager ise aynı oturumdan açıldığı halde hepsini adıyla gösterdi.

Bu ölçümün iki sınırı var. Yerel yönetici olmayan standart bir hesapta Task Manager’ın nasıl açıldığını denemedim. Russinovich’in anlattığı otomatik yükseltme yönetici hesabı içindir. Yükseltilmiş Task Manager’ın başka bir kullanıcının ya da SYSTEM’in sürecini sonlandırıp sonlandıramadığını da denemedim.

Sahadaki sonucu açık: günlük işini yerel yönetici hesabıyla yapan kişinin Task Manager’ı her açılışta sessizce yönetici yetkisi alır. Russinovich’in makalesi de standart kullanıcı hesabının sistemin güvenlik yapılandırmasını koruduğunu yazar. Bu yüzden günlük oturum yerel yönetici olmayan bir hesapla açılır, yönetim işi ayrı bir hesapla yapılır. Hesapların katmanlara ayrılması Active Directory tier modeli yazısında.

Task Manager Doğrulama: Gördüğünüzü Komutla Teyit Edin

Task Manager’da gördüğünüzü bir ikinci yerden doğrulamak, yanlış süreci kapatmanın ve yanlış ayarı değiştirmenin önüne geçer. Ölçümde her biri tuttu:

  1. Task Manager yükseltilmiş mi? Details’te Elevated sütununu ekleyin. Taskmgr.exe satırında Yes görünüyorsa Task Manager yönetici token’ıyla çalışıyordur.
  2. Doğru süreç mi? Processes’te en üstteki sürecin PID’ini Details’te bulun. Get-Process -Id {PID} aynı süreç adını ve bir başlangıç zamanı döndürmeli.
  3. svchost içindeki servis hangisi? Services sekmesinde servisin PID’ini okuyun, aynı PID Details’te tek bir svchost.exe satırını göstermeli.
  4. Disable kaydedildi mi? reg query HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer\StartupApproved\Run çıktısında programın değeri 03 ile başlamalı. Enable sonrası 02’ye dönmeli.
  5. End task çalıştı mı? Süreç Processes listesinden kalkmalı ve seçim gidince End task düğmesi soluklaşmalı.

Bir madde tutmazsa ilgili bölüme dönün: PID uyuşmazsa Details bölümüne, registry değeri değişmediyse Startup apps bölümüne.

Sonuç: Task Manager Teşhis Eder, Kalıcı Ayar Başka Yerdedir

Task Manager o anki durumu gösterir ve gerekirse bir süreci kapatır. Kalıcı ayarı ise başka yerde bulursunuz: servisin başlangıç türü Services konsolunda, başlangıç programının kaydı registry’de, geçmişte olan hata Event Viewer’da. Task Manager’ın işi doğru süreci PID’iyle bulup sizi oraya göndermektir.

Ölçümde beklenenden farklı çıkanlar:

  1. Task Manager ilk açılışta küçük pencereyle ve More details düğmesiyle gelmedi, doğrudan bütün sütunlarıyla açıldı.
  2. Task Manager UAC sormadan yönetici token’ıyla açıldı (autoElevate). Bu yüzden “bütün kullanıcıların süreçleri” diye bir seçenek yok, liste zaten herkesi gösteriyor.
  3. End task onay sormadı ve ayarlarda onayı açan bir seçenek yok. Onay yalnız Efficiency mode için var.
  4. Disable registry’deki Run kaydını silmedi. StartupApproved\Run değerinin ilk baytını 02’den 03’e çevirdi ve yanına o anın zaman damgasını yazdı.
  5. Tek çekirdeği dolduran süreç iki işlemcili makinede yüzde 50’nin altında göründü. Yüzde bütün işlemcilere göre hesaplanıyor.

Girişteki benzetmeye dönersek: mesai çizelgesi kimin çalıştığını ve ne kadar meşgul olduğunu gösterir, personel numarası da aynı adı taşıyan iki kişiyi ayırır. İşbaşı listesinde isim silinmez, yalnız karşısına “gelmesin” işareti konur. Amirin bir personeli eve göndermesi ise geri alınmaz ve kimseye sorulmaz. Çizelge de amirin masasında yönetici yetkisiyle durur.

Yavaşlık şu anda değil de saatler içinde oluyorsa sıradaki araç Performance Monitor, az önce ne olduğunu ise Event Viewer gösterir. Bütün Windows araçlarının haritası Windows yönetimi yazısında.

Task Manager (Görev Yöneticisi) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Silinmez. Disable yalnız programın oturum açılınca kendiliğinden başlamasını durdurur. Ölçümde OneDrive'ın HKCU altındaki Run kaydı yerinde kaldı, değişen tek şey Explorer\StartupApproved\Run anahtarındaki değerin ilk baytı oldu: 02'den 03'e döndü. Enable ile değer ilk haline geri geldi.
Taskmgr.exe'nin manifest'inde autoElevate değeri true. Windows, kendi imzasını taşıyan ve System32 gibi korumalı bir klasörde duran bu tür programları yönetici hesabında onay istemeden yükseltir. Ölçümde Task Manager'ın Details sekmesindeki Elevated sütunu kendi satırı için Yes gösterdi, UAC penceresi çıkmadı.
İkisi farklı birim. Task Manager o anki kullanımı bütün işlemcilerin toplamına oranla yüzde olarak gösterir. Get-Process'in CPU değeri ise sürecin başladığından beri harcadığı işlemci zamanıdır, saniye cinsinden. Ölçümde aynı süreç Task Manager'da yüzde 47, Get-Process'te bir dakikada 50 saniye görünüyordu.
Kendi açtığınız ve penceresi cevap vermeyen uygulama. Önce uygulamanın kendi penceresinden kapatmayı deneyin, çünkü End task onay sormaz. Windows'un sistem süreçlerine ve servislere dokunmayın: Microsoft'un Stop-Process belgesine göre bir süreci durdurmak ona bağlı servisleri de durdurabilir ve uç durumda Windows'u durdurur.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Windows İşletim Sistemi Yönetimi: Konsollar ve Araçlar

Windows işletim sistemi nasıl yönetilir? Run komutları, PowerShell, registry, Local GPO, Görev Yöneticisi, servisler, disk ve ağ ayarları tek haritada.

11 dk okuma

İşletim Sistemi Nedir? Sistem Yöneticisinin Gözünden

İşletim sistemi nedir, kernel, süreç, servis, dosya sistemi ve izin modeli nasıl çalışır? Windows ve Linux'u yöneten sistem yöneticisinin bilmesi gerekenler.

11 dk okuma

Event Viewer Nedir? Windows Log'larını Okumak ve Süzmek

Event Viewer (Olay Görüntüleyicisi) nedir? Log kanalları, Kernel-Power 41, Filter Current Log, Custom View, Get-WinEvent ve doğru log boyutu, lab ölçümüyle.

20 dk okuma

gpedit.msc: Local Group Policy Editor ve Domain GPO Önceliği

gpedit.msc ile yerel policy yazmak, Registry.pol dosyası ve domain GPO ile çakışınca hangisinin kazandığı: Windows 11 Pro'da gpresult ve reg query ile ölçüldü.

17 dk okuma

MMC Nedir? .msc Konsolları ve Snap-in Mantığı

MMC nedir, snap-in ne işe yarar, .msc dosyasında ne var? Kendi konsolunuzu kurmak, uzak bilgisayara bağlamak ve user mode ile ekibe vermek, lab ölçümüyle.

12 dk okuma

Performance Monitor ve Resmon: Windows'ta Darboğaz Bulmak

Performance Monitor ve Resource Monitor ile Windows'ta darboğaz bulmak: süreç süzme, sayaç, logman ile Data Collector Set, Reliability Monitor ve eşikler.

18 dk okuma