Kurumsal Network Kurulumu
SPF, DKIM ve DMARC Kaydı Oluşturma: Google Workspace
SPF, DKIM ve DMARC kaydı oluşturma sırası: Google Workspace'te DKIM anahtarı, DNS'te üç TXT kaydı, p=none ile DMARC ve test mailinde hizalama kontrolü.
- SPF, DKIM ve DMARC Kurulumu Nasıl Olmalı?
- Hangi Sırayla? Önce SPF ve DKIM, En Son DMARC
- Çelişen Kaynaklar: Google pct Diyor, RFC 9989 Kaldırdı
- Kurulumdan Önce: Alan Adı Workspace’te, DNS Paneli Belli
- SPF Kaydı Oluşturma: Kökte Tek Bir TXT Satırı
- DKIM Kaydı Oluşturma: Anahtar Google Admin’de, Kayıt DNS’te
- 1. Adım: Google Admin’de DKIM Anahtarı Üretmek
- 2. Adım: Açık Anahtarı DNS’e TXT Kaydı Olarak Yazmak
- 3. Adım: Start Authentication ile İmzalamayı Açmak
- Microsoft 365’te DKIM: İki CNAME Kaydı
- DMARC Kaydı Oluşturma: p=none ve Rapor Adresi
- Kurulum Doğrulama: Test Mailinde Üç pass ve Hizalama
- Kayıt DNS’te Ne Zaman Görünür? Ölçülen Süreler
- Kurulumdan Sonra: Takma Ad, Yeni Gönderen ve Anahtar Yenileme
- Takma Adla Giden Mail: Gmail Üç PASS Gösterir, SPF Hizasız Kalır
- Yeni Bir Gönderen Eklemek: Bülten ve Fatura Servisleri
- DKIM Anahtarını Yenilemek: Altı Ayda Bir, Yeni Selector’la
- DMARC Raporları ve p=none’dan Çıkış
- SPF, DKIM ve DMARC Kurulumunda Sık Yapılan Hatalar
- Sonuç: DMARC’ı Ayakta Tutan Hizalı DKIM İmzasıdır
- SPF, DKIM ve DMARC Kurulumu Hakkında Sık Sorulan Sorular
SPF, DKIM ve DMARC kaydı oluşturmanın doğru sırası şudur: önce SPF ve DKIM mailin hangi sunucudan geldiğini ve kimin imzaladığını kanıtlar, en son DMARC p=none ile izlemeye başlar. Sıkılaştırma raporlar okunduktan sonra gelir. Bu sırayı internet standartlarını yazan IETF’in DMARC standardı RFC 9989 ve Google’ın Workspace belgeleri tarif eder. Üç kaydı 7 Ekim 2026’da yeni alan adımız sistemkusu.com için Google Workspace’te sıfırdan kurdum ve her kaydın DNS’te ne zaman göründüğünü ölçtüm.
Bu yazı SPF, DKIM ve DMARC nedir yazımızın yapılandırma ikizidir. Orada üç kaydın nasıl çalıştığını ve nasıl okunduğunu anlattık, burada nasıl kurulduğunu anlatıyoruz. O yazıda kayıtları otogarın varış kapısındaki kontrol masasına benzetmiştik. Kurulum, firmanın masaya üç belgeyi hangi sırayla teslim ettiğidir:
- Plaka listesini ilan etmek SPF kaydını DNS’e yazmaktır.
- Mühür yaptırıp iz örneğini masaya bırakmak Google Admin’de DKIM anahtarı üretip açık anahtarı DNS’e yazmak ve imzalamayı açmaktır.
- Masaya talimat bırakmak DMARC kaydıdır. İlk talimat “geri çevir” değil, “yalnız not al ve bana döküm gönder” der, yani
p=none.
Talimat en son gelir. Liste ve mühür masaya ulaşmadan “tutmayanı geri çevir” diyen bir talimat, firmanın kendi sandıklarını da geri çevirtir.
Bu yazı Kurumsal Network Kurulumu hizmetimizin e-posta altyapısı koluna odaklanır. Kurulum adımlarına doğrudan geçmek isterseniz SPF kaydından başlayabilirsiniz.
SPF, DKIM ve DMARC Kurulumu Nasıl Olmalı?
Doğru kurulumda alan adının tek bir SPF kaydı, mail gönderen her servis için ayrı bir selector altında yayımlanmış 2048 bitlik bir DKIM anahtarı ve p=none ile başlayan tek bir DMARC kaydı bulunur. DMARC’ın raporları okunan bir adrese gider. Policy ancak raporlar bütün meşru gönderenlerin hizalandığını gösterdikten sonra sıkılaştırılır.
Bu düzeni dört kaynak birlikte tarif ediyor:
- IETF, RFC 9989 bölüm 5.1. IETF’in Mayıs 2026 tarihli DMARC standardı, alan adı sahibinin adımlarını sırayla sayar: SPF, DKIM, raporları alacak kutu,
p=noneile DMARC kaydı, raporların toplanması, eksiklerin düzeltilmesi ve policy kararı. Standart, bütün gönderenlerden emin olmanın aylar sürebileceğini de yazar. - Google Workspace, DMARC belgesi. Google DMARC kurulum belgesinde önce SPF ve DKIM’in kurulmasını, aradan 48 saat geçmesini ve işe
p=noneile başlanmasını ister. Raporlar için bir grup ya da yalnız bu işe ayrılmış bir kutu önerir. - Google Workspace, DKIM belgesi. DKIM kurulum belgesi DNS sağlayıcısı destekliyorsa 2048 bitlik anahtarı, varsayılan önek olarak
google’ı ve her alan adı için ayrı bir anahtarı önerir. DNS kaydı yerine oturmadan Start authentication düğmesine basılmamasını ister. Okuduğum iki Google belgesi de 20 Ekim 2026’da güncellenmişti. - M3AAWG, DKIM anahtar yenileme rehberi. E-posta ve internet sağlayıcılarının kötüye kullanıma karşı kurduğu çalışma grubu M3AAWG, Mart 2019 tarihli rehberinde DKIM anahtarının en az altı ayda bir yenilenmesini önerir. Gerekçesi, kullanımdaki anahtarın çalınma ya da kırılma riskini azaltmaktır.
Üç kaydın kurulumdaki farkları şöyle:
| SPF | DKIM | DMARC | |
|---|---|---|---|
| DNS’teki adı | Kök alan adı (@ ya da boş) | google._domainkey | _dmarc |
| Kayıt türü | TXT | Google Workspace’te TXT, Microsoft 365’te iki CNAME | TXT |
| Değeri kim belirler? | Mail sağlayıcısı söyler (include:_spf.google.com) | Google Admin anahtarı üretir | Alan adı sahibi karar verir |
| Alan adında kaç tane? | Bir | Gönderen servis başına bir selector | Bir |
| DNS’e yazılınca | Hemen geçerli olur | İmzalama Start authentication ile ayrıca açılır | İzleme p=none ile başlar |
Tablonun son satırı sıranın neden önemli olduğunu gösteriyor. Üç kayıttan yalnız DKIM, DNS’e yazılınca kendiliğinden çalışmaz.
Hangi Sırayla? Önce SPF ve DKIM, En Son DMARC
Kurulum altı adımdır ve ilk dördü aynı gün biter:
- SPF kaydı. Alan adında zaten bir SPF kaydı varsa yenisi açılmaz, Google’ın satırı mevcut kayda eklenir.
- DKIM. Anahtar Google Admin’de üretilir, açık anahtar DNS’e yazılır, sonra imzalama açılır.
- Rapor adresi. DMARC raporlarını alacak adres hazırlanır.
- DMARC kaydı.
p=noneile yazılır. - Raporlar. Gelen raporlardan unutulmuş gönderenler bulunur ve her biri hizalanır.
- Policy kararı.
p=quarantineya dap=reject’e ancak bundan sonra geçilir.
Google ikinci adımla dördüncü adımın arasına 48 saat koyuyor, RFC 9989 süre vermiyor. sistemkusu.com’da DMARC kaydını DKIM imzalaması açıldıktan iki dakika sonra ekledim ve sekiz dakika sonraki ilk test maili üç kontrolden de geçti. Bu acele p=none sayesinde risksizdi, çünkü none alıcıdan hiçbir maile işlem uygulamasını istemez. Atlanmaması gereken bekleme beşinci adımdadır. Policy, raporlar okunmadan sıkılaştırılmaz.
Çelişen Kaynaklar: Google pct Diyor, RFC 9989 Kaldırdı
Google’ın DMARC belgesi kademeli geçiş için hala pct etiketini öneriyor. Bu etiketle policy önce maillerin küçük bir yüzdesine uygulanır ve oran zamanla yüzde yüze çıkar. RFC 9989 ise bu etiketi standarttan çıkardı, çünkü alıcılar 0 ve 100 dışındaki değerleri birbirinden farklı ve çoğu zaman yanlış uyguluyordu. Yerine t=y deneme kipi geldi. t=y, alıcıdan yazılan policy’nin bir kademe aşağısını uygulamasını ister.
Kurulum günü bu çelişki sizi ilgilendirmez. Standardın 4.7 bölümüne göre t etiketi p=none’da hiçbir şey değiştirmez, pct de none’da uygulanacak bir işlem bulamaz. İki kaynağın ayrıldığı yer, none’dan çıkış günüdür.
Kurulumdan Önce: Alan Adı Workspace’te, DNS Paneli Belli
Kayıtlara başlamadan önce üç şey hazır olmalı:
- Alan adı Google Workspace’e eklenmiş ve doğrulanmış olmalı.
sistemkusu.commevcut Workspace hesabımıza ikincil alan adı (secondary domain) olarak eklendi ve Google’ın verdiğigoogle-site-verificationile başlayanTXTkaydıyla doğrulandı. DKIM anahtarı ancak bu adımdan sonra üretilebilir. - DNS’i hangi panelin yönettiğini bilmelisiniz. Kayıtlar alan adını aldığınız firmaya değil, nameserver’larınız hangi firmadaysa onun paneline girilir. Bu ayrımı DNS rehberimizde anlattık.
- Mevcut kayıtları okumalısınız. Alan adında zaten bir SPF kaydı varsa ikincisi açılmaz. Henüz olmayan adları ise Public DNS’e değil, alan adının yetkili sunucusuna sorun.
Nameserver’ı bulmak tek sorgudur:
Resolve-DnsName sistemkusu.com -Type NS -Server 1.1.1.1 -TcpOnlyName Type TTL Section NameHost
---- ---- --- ------- --------
sistemkusu.com NS 86400 Answer ns1.vercel-dns.com
sistemkusu.com NS 86400 Answer ns2.vercel-dns.comKayıtlarımız Vercel’in DNS’inde duruyor. Henüz eklenmemiş bir kaydı kontrol etmek için aynı sunucuya doğrudan sordum. Sorgudaki ad, hiç yayımlanmamış bir DKIM selector’ı:
Resolve-DnsName yeni._domainkey.sistemkusu.com -Type TXT -Server ns1.vercel-dns.com -TcpOnlyResolve-DnsName : yeni._domainkey.sistemkusu.com : DNS adı yok
...
+ FullyQualifiedErrorId : DNS_ERROR_RCODE_NAME_ERROR,Microsoft.DnsClient.Commands.ResolveDnsNameYetkili sunucuya sorulan soru hiçbir Public DNS’in önbelleğine girmez. Aynı soruyu 8.8.8.8’e sorsaydınız “böyle bir kayıt yok” cevabı Google’ın önbelleğinde kalır ve kaydı ekledikten sonra da bir süre dönerdi. Bu sürenin ölçümünü doğrulama bölümünde veriyoruz.
7 Ekim’deki ilk ölçümde sistemkusu.com’un kökünde SPF ve MX kayıtları vardı, DKIM ve DMARC kayıtları yoktu. Kurulum bu yüzden SPF’i yazmakla değil, var olanı okumakla başladı.
SPF Kaydı Oluşturma: Kökte Tek Bir TXT Satırı
Yalnız Google Workspace’ten mail gönderen bir alan adının SPF kaydı tek satırdır: v=spf1 include:_spf.google.com ~all. Google’ın SPF belgesi bu değeri ve sonundaki ~all’ı önerir. Mail gönderen alan adında -all yerine neden ~all seçildiğini kavram yazısının softfail bölümünde anlattık.
DNS panelindeki yeni kayıt formuna şunlar yazılır:
- Name: boş bırakılır ya da
@yazılır. İkisi de kök alan adı demektir, hangisini istediği panele göre değişir. - Type:
TXT. - Value:
v=spf1 include:_spf.google.com ~all. Vercel’in panelinde değer tırnaksız girilir. - TTL:
60. Kısa TTL, yanlış bir değeri bir dakikada düzeltmenizi sağlar.
Formun dört alanı üç kayıtta da aynıdır. Vercel’deki form ve kurulumun sonunda listede duran iki kayıt şöyle görünüyor:
Aynı kaydın Vercel’in komut satırı aracındaki karşılığı şudur. Tek tırnak içindeki boş ad kök alan adı demektir:
vercel dns add sistemkusu.com '' TXT 'v=spf1 include:_spf.google.com ~all'Alan adında zaten bir v=spf1 satırı varsa ikincisini açmayın. İki SPF kaydı ikisini birden geçersiz kılar ve alıcı sunucu sonucu permerror sayar. Yeni sağlayıcının include parçası mevcut satıra, ~all’dan önce eklenir. Kuralın kaynağını ve on sorgu sınırını kavram yazısının SPF sorgu sınırı bölümünde anlattık.
DKIM Kaydı Oluşturma: Anahtar Google Admin’de, Kayıt DNS’te
SPF bir listeyi ilan etti. Örnekteki masaya ikinci olarak mühür ulaşır ve mühür iki yerde hazırlanır. Google Workspace’te DKIM kurulumu üç adımdır. Anahtar Google Admin’de üretilir, açık anahtar DNS’e TXT kaydı olarak yazılır, en son imzalama yönetim panelinden açılır. Özel anahtar Google’da kalır ve hiçbir panelde görünmez.
1. Adım: Google Admin’de DKIM Anahtarı Üretmek
Anahtarı yalnız süper yönetici hesabı üretebilir. Google Admin’de Apps → Google Workspace → Gmail → Authenticate email yolunu izleyin. Türkçe arayüzde son adımın adı E-posta kimlik doğrulaması’dır. Sayfada şu alanlar doldurulur:
- Selected domain: anahtarın üretileceği alan adı, örnekte
sistemkusu.com. Workspace’te birden çok alan adı varsa her biri için ayrı anahtar üretilir. - Generate new record: düğmeye basınca anahtar ayarlarının sorulduğu pencere açılır.
- Select DKIM key bit length:
2048.1024yalnız DNS paneliniz uzun kaydı kabul etmiyorsa seçilir. - Prefix selector (optional):
google. Bu önek DNS’teki kaydın adının ilk parçası olur.
Pencerenin üstündeki uyarı, Gmail etkinleştirildikten sonra anahtar üretmek için 24-72 saat beklenmesini istiyor. Google’ın belgesi daha erken denenirse kaydın oluşturulamadığını söyleyen bir hata alınabileceğini yazıyor. sistemkusu.com, Gmail’i zaten açık olan bir hesaba ikincil alan adı olarak eklenmişti ve anahtar alan adı doğrulandıktan iki dakika sonra hatasız üretildi. Bu tek bir ölçümdür. Yeni açılmış bir Workspace hesabında hata alırsanız beklemek gerekir.
Anahtar boyunun dayanağı RFC 8301’dir: imzalayan taraf en az 1024 bit kullanmak zorundadır ve 2048 bit önerilir.
2. Adım: Açık Anahtarı DNS’e TXT Kaydı Olarak Yazmak
Generate’e basınca sayfa DNS’e yazılacak iki değeri gösterir ve durum satırı henüz Not authenticating email der:
- DNS Host name (TXT record name):
google._domainkey. Panelin Name alanına yalnız bu yazılır, alan adı eklenmez. - TXT record value:
v=DKIM1; k=rsa; p=ile başlayan değer.p=’den sonrası açık anahtardır ve tamamı tek satır olarak kopyalanır.
DNS panelinde kayıt SPF’teki formla açılır. Name alanına google._domainkey, Value alanına Google’ın verdiği değer yazılır, Type yine TXT, TTL yine 60 olur. Aynı kaydın komut satırındaki karşılığı aşağıda, anahtarın ortası kısaltıldı:
vercel dns add sistemkusu.com google._domainkey TXT 'v=DKIM1; k=rsa; p=MIIBIjANBgkqhkiG9w0BAQEFAAOCAQ8AMIIBCgKCAQEAqJarfRr3ZC9...kngQIDAQAB'2048 bitlik kayıt 410 karakterdir. DNS bir TXT parçasında en çok 255 karakter taşıdığı için kayıt iki parçaya bölünür. Vercel bölmeyi kendisi yaptı ve DNS’ten okunan birleşik değer Google’ın verdiğiyle birebir aynı çıktı. Panelinizin uzun değeri nasıl sakladığını ve parçaların nasıl birleştirildiğini kavram yazısının DKIM kaydı bölümünde gösterdik.
3. Adım: Start Authentication ile İmzalamayı Açmak
Kayıt DNS’te göründükten sonra aynı sayfada Start authentication düğmesine basın. Türkçe arayüzde adı Kimlik doğrulamasını başlat’tır. Google bu andan itibaren sistemkusu.com adresinden giden her maili google selector’ıyla imzalar ve durum satırı Authenticating email with DKIM olur.
Kaydı DNS’e ekledim ve imzalamayı yaklaşık bir dakika sonra açtım. Ekranda iki şey dikkat çekiyor. Düğme Stop authentication’a döndü, yani imzalama açık. Durum satırının altındaki “You must update the DNS records for this domain” uyarısı ise kaybolmadı.
Google’ın belgesine göre bu uyarı kayıt doğru olsa da 48 saate kadar görünebilir ve görmezden gelinebilir. Kaydın gerçekten doğru olduğunu Google’ın uyarısı değil, test mailindeki dkim=pass gösterir.
Google’ın DKIM belgesi bu üç adımı yalnız yönetim panelinden tarif ediyor ve anahtar üretmek ya da imzalamayı açmak için bir komut satırı yolu vermiyor. Komut karşılığı yalnız DNS tarafında var.
Microsoft 365’te DKIM: İki CNAME Kaydı
Microsoft 365’te DKIM kurulumu Google’dakinden yapı olarak farklıdır. Microsoft anahtar çiftlerini kendi tarafında tutar ve sizden TXT değil, Microsoft’un alan adlarını gösteren iki CNAME kaydı ister: selector1._domainkey ve selector2._domainkey. İki selector, Microsoft’un anahtarı sizin DNS’inize dokunmadan yenileyebilmesi içindir.
Değerler ve imzalamayı açan düğme Microsoft Defender portalında, Email & collaboration → Policies & rules → Threat policies → Email authentication settings → DKIM sekmesindedir (Microsoft Learn). SPF satırına include:spf.protection.outlook.com eklenir, DMARC kaydı ise iki sağlayıcıda aynıdır. Geçişin geri kalanını Microsoft 365 kurulum ve geçiş sayfamızda anlattık.
DMARC Kaydı Oluşturma: p=none ve Rapor Adresi
SPF ve DKIM yerinde. Örnekteki masaya son olarak talimat bırakılır. DMARC kaydı _dmarc adında tek bir TXT kaydıdır ve ilk gün p=none ile yazılır. Bu policy alıcıdan hiçbir maile işlem uygulamamasını, yalnız sonucu rapor adresine bildirmesini ister.
Formun alanları:
- Name:
_dmarc. Google’ın belgesi bazı DNS sağlayıcılarının alan adını kendiliğinden eklediğini yazar. Böyle bir panelde buraya_dmarc.sistemkusu.comyazarsanız kayıt_dmarc.sistemkusu.com.sistemkusu.comadıyla açılır. - Type:
TXT. - Value:
v=DMARC1; p=none; rua=mailto:iletisim@sistemkusu.com; adkim=r; aspf=r.vilepilk iki etiket olmak zorundadır, gerisinin sırası serbesttir. - TTL:
60.
Değerdeki her etiketin ne yaptığını kavram yazısının DMARC kaydı bölümünde satır satır okuduk. Kurulumda karar verilecek iki etiket var:
rua: toplu raporların gideceği adres. Google bir kişinin kendi kutusu yerine bir grup ya da yalnız bu işe ayrılmış bir kutu öneriyor, çünkü rapor sayısı alan adının gönderdiği mail ve yazıştığı alan adı sayısıyla büyür. Bizim kayıttakiiletisim@bir kişinin değil, kurumun adresidir. Adres başka bir alan adındaysa, Google’ın belgesine göre o alan adının DNS’ine de raporları kabul ettiğini söyleyen bir kayıt eklenir.adkimveaspf: hizalamanın gevşek (r) ya da katı (s) olduğunu seçer. İkisi de yazılmazsa gevşektir. Bizim kayıtta açıkça yazılı olmaları sonucu değiştirmiyor, okuyana kipi gösteriyor. Alt alan adlarından mail gönderiyorsanız gevşek kipte kalın.
Aynı kaydın komut satırındaki karşılığı:
vercel dns add sistemkusu.com _dmarc TXT 'v=DMARC1; p=none; rua=mailto:iletisim@sistemkusu.com; adkim=r; aspf=r'Kurulum Doğrulama: Test Mailinde Üç pass ve Hizalama
Üç kayıt DNS’te, imzalama açık. Kurulumun gerçekten çalıştığını panel değil, alıcı sunucunun kararı gösterir. Doğrulama, alan adınızdan bir Gmail adresine test maili göndermek ve başlığındaki Authentication-Results satırında üç pass’ı ve hizalamayı okumaktır. Google da DKIM’i bu yolla doğrulamayı öneriyor ve maili kendinize değil, başka bir Gmail ya da Workspace kullanıcısına göndermenizi istiyor.
21 Ekim 2026’da ilker.pehlivan@sistemkusu.com adresinden kişisel bir Gmail adresine tek satırlık bir mail gönderildi. Gmail’de ⋮ → Show original (Türkçe arayüzde Aslını göster) açılınca başlıkta şu satır vardı:
Authentication-Results: mx.google.com; dkim=pass header.i=@sistemkusu.com header.s=google header.b=GkHqv8Pv; arc=pass (i=1); spf=pass (google.com: domain of ilker.pehlivan@sistemkusu.com designates 209.85.220.65 as permitted sender) smtp.mailfrom=ilker.pehlivan@sistemkusu.com; dmarc=pass (p=NONE sp=NONE dis=NONE) header.from=sistemkusu.com; ...Satırda sırayla şunlara bakın:
dkim=pass header.i=@sistemkusu.com header.s=google: imza alan adınız adına ve sizin selector’ınızla atılmış. Burada sağlayıcının kendi alan adını görüyorsanız imza sizin değildir.spf=pass ... smtp.mailfrom=ilker.pehlivan@sistemkusu.com: SPF geçmiş ve zarftaki adres sizin alan adınızda. Takma ad bölümünün konusu tam olarak bu alan.dmarc=pass (p=NONE ...) header.from=sistemkusu.com: DMARC geçmiş ve parantez kaydınızdakip=none’u gösteriyor.
Üç alan adının üçü de sistemkusu.com. Yani hem SPF hem DKIM From: satırıyla hizalı. Satırın geri kalanını, örneğin arc=pass’ın ne olduğunu, mail başlığı yazımızın Authentication-Results bölümünde okuduk.
Kayıt DNS’te Ne Zaman Görünür? Ölçülen Süreler
Google SPF ve DKIM için 48 saate kadar beklemeyi söylüyor. 7 Ekim’deki kurulumda her kaydı ekleme komutuyla aynı anda izlemeye başladım. Bir betik, alan adının yetkili sunucularına ve üç Public DNS’e her 5-10 saniyede bir aynı soruyu sordu. Google ve NextDNS’e ad kayıttan önce bir kez soruldu, Cloudflare’e sorulmadı. Kaydın ilk görüldüğü an şöyleydi:
| Kayıt | Yetkili sunucular | Cloudflare, önceden sorulmadı | Google, önceden soruldu | NextDNS, önceden soruldu |
|---|---|---|---|---|
DKIM, google._domainkey | 0-13 saniye | 0 saniye | 0 saniye | 26 saniye |
DMARC, _dmarc | 0-13 saniye | 0 saniye | 25 saniye | 49 saniye |
48 saat bir üst sınırdır. Kayıtların TTL’i 60 saniye olan bir zone’da önceden sorulmamış bir çözümleyici kaydı eklendiği an gördü.
Tablonun asıl dersi ilk görülme anından sonra çıktı. DKIM kaydını ekledikten bir dakika sonra başlayıp on dakika boyunca üç çözümleyiciye 59’ar kez daha sordum. Cloudflare 59 cevabın hepsinde kaydı verdi. Google ikisinde, NextDNS 29’unda “böyle bir kayıt yok” dedi. Önceden sorulmuş çözümleyicilerin arkasındaki önbelleklerden bazıları olumsuz cevabı saklamaya devam etti.
O olumsuz cevabın ömrü, zone’un SOA kaydındaki minimum değer olan 600 saniyeydi. Yani kaydı eklemeden önce Public DNS’e sormak, kaydın her yerden görünmesini on dakikaya kadar geciktirir.
Kayıtları DNS’ten tek tek okumak için gereken üç komut ve çıktıda nelere bakılacağı kavram yazısının kontrol bölümünde duruyor. Kurulumun bittiğini şu liste söyler:
- SPF: kökte
v=spf1ile başlayan tek bir satır var. - DKIM kaydı:
google._domainkeysorgusuv=DKIM1ve dolu birp=döndürüyor. - DKIM imzalaması: Google Admin’deki durum satırı
Authenticating email with DKIMdiyor. - DMARC:
_dmarcsorgusuv=DMARC1; p=noneile başlayan tek bir satır döndürüyor. - Test maili: başka bir Gmail kullanıcısına giden mailde
spf=pass,dkim=passvedmarc=passvar, üç alan adı da sizin alan adınız.
Liste tutmuyorsa sebebini sık yapılan hatalar tablosunda arayın.
Kurulumdan Sonra: Takma Ad, Yeni Gönderen ve Anahtar Yenileme
Kurulum bitti. Kayıtlar asıl sınavı, alan adını kullanan kişiler ve servisler mail göndermeye başlayınca verir. Kurulumdan sonraki işler takma adla gönderen kullanıcıyla, alan adınız adına gönderecek yeni servislerle, DKIM anahtarının yenilenmesiyle ve DMARC raporlarıyla ilgilidir.
Takma Adla Giden Mail: Gmail Üç PASS Gösterir, SPF Hizasız Kalır
Bir kullanıcı yeni alan adını takma ad olarak kullanıyorsa zarftaki adres hala hesabın birincil alan adında kalır ve SPF o alan adı için geçer. Gmail’in özet tablosu bu durumda da üç PASS gösterir. 7 Ekim’deki ilk test bunu gösterdi.
O gün sistemkusu.com Workspace hesabımızda yeni bir alan adıydı ve kullanıcının birincil adresi eski alan adındaydı. Test maili, Gmail’in Send mail as (Türkçe arayüzde Postaları şu adresten gönder) ayarıyla eklenmiş iletisim@sistemkusu.com takma adından gitti. Gmail’in Aslını göster sayfasındaki özet SPF, DKIM ve DMARC için üç kez PASS dedi. Başlıktaki satır ise şuydu:
Authentication-Results: mx.google.com; dkim=pass header.i=@sistemkusu.com header.s=google header.b=pyrAEuVH; arc=pass (i=1); spf=pass (google.com: domain of ilker.pehlivan@sercebilisim.com designates 209.85.220.65 as permitted sender) smtp.mailfrom=ilker.pehlivan@sercebilisim.com; dmarc=pass (p=NONE sp=NONE dis=NONE) header.from=sistemkusu.com; ...Öğretici olan spf=pass değil, yanındaki zarf adresi. Satır üç alan adını ayrı ayrı söylüyor:
- SPF’in baktığı alan adı: zarftaki
smtp.mailfromadresi, yani hesabın eski birincil alan adısercebilisim.com. SPF bu alan adı için geçti. - Okurun gördüğü alan adı:
header.from=sistemkusu.com. - İmzanın alan adı:
header.i=@sistemkusu.com.
Birinci alan adı ikinciyle eşleşmediği için SPF sonucunun DMARC’a hiçbir katkısı yok. DMARC’ı geçiren tek kontrol, sistemkusu.com adına atılmış DKIM imzası.
Yukarıdaki doğrulama mailiyle yan yana koyunca fark görünür:
| Alan | 7 Ekim, takma ad | 21 Ekim, birincil adres |
|---|---|---|
header.from | sistemkusu.com | sistemkusu.com |
smtp.mailfrom | sercebilisim.com | sistemkusu.com |
DKIM header.i | sistemkusu.com | sistemkusu.com |
| DMARC’ı geçiren | Yalnız DKIM | SPF ve DKIM |
İki mailde değişen tek şey zarftaki adres. 21 Ekim’de kullanıcının birincil adresi de sistemkusu.com’daydı ve SPF hizalandı. 7 Ekim’deki mailde DKIM kurulmamış olsaydı DMARC kalırdı. p=none yüzünden mail yine teslim edilirdi, ama p=reject’e geçilen gün aynı mail reddedilirdi.
Örnekteki otogarla söylersek, sandığın bagaj etiketinde eski firmanın adı yazıyordu ve plaka listesi o firmanınkiydi. Biletteki firmayla eşleşen tek kanıt, sandığın üstündeki mühürdü. Takma adla ya da yönlendirmeyle gönderilen maili DMARC’tan geçiren de hizalı DKIM imzasıdır. Gmail’in özetindeki üç PASS hizalamayı göstermez, onu yalnız başlıktaki alan adları gösterir.
Yeni Bir Gönderen Eklemek: Bülten ve Fatura Servisleri
Alan adınız adına mail gönderecek her yeni servis, örneğin bir bülten aracı ya da fatura programı, iki kayıt değişikliği ister:
- SPF: servisin verdiği
includeparçası mevcut satıra eklenir, yeni birv=spf1satırı açılmaz. Eklemeden önce satırın on DNS sorgusu sınırında kaç sorgu harcadığını sayın. - DKIM: servis, servisin verdiği selector adıyla kendi anahtarını alır. M3AAWG de aynı anahtarın birden çok taraf arasında paylaşılmamasını önerir. Anahtar sizin alan adınız adına imzalamalıdır, yoksa servisin mailleri DMARC’tan yalnız SPF’e dayanarak geçer.
Bu adımı bu yazı için bir servisle ölçmedim. Kurallar SPF ve DKIM standartlarından gelir ve kavram yazısında kaynaklarıyla duruyor. Unutulan servisi ise ancak DMARC raporları gösterir.
DKIM Anahtarını Yenilemek: Altı Ayda Bir, Yeni Selector’la
M3AAWG anahtarın en az altı ayda bir yenilenmesini öneriyor. Google Workspace’te yenileme Apps → Google Workspace → Gmail → Authenticate email sayfasındaki aynı Generate new record penceresinden yapılır ve penceredeki not bir uyarı taşır: imzalama açıkken yeni kayıt üretmek, imzalamayı yeniden başlatılana ve DNS güncellenene kadar durdurur. Bu kesintiyi kısaltan sıra şudur:
- Yeni anahtarı yeni bir önekle üretin, örneğin tarih taşıyan
g202704. M3AAWG’nin örneğindeki gibi tarihli bir ad eski ve yeni anahtarı birbirinden ayırır. - Yeni
TXTkaydını eski kayda dokunmadan DNS’e ekleyin. - Kayıt DNS’te göründüğü anda Start authentication’a basın.
- Eski selector’ın kaydını hemen silmeyin. M3AAWG, yolda olan maillerin alıcıya ulaşması için eski anahtarın kullanımdan kaldırılmadan önce bir süre yayında kalmasını ister, ama bir süre vermez.
Anahtarı bu yazı için yenilemedim. Sıra Google’ın penceresindeki uyarıya ve M3AAWG’nin rehberine dayanıyor. Kesinti sırasında imzasız giden mail p=none ile teslim edilir, sıkılaştırılmış bir policy’de ise SPF hizalı değilse kalır.
DMARC Raporları ve p=none’dan Çıkış
p=none bir bitiş değil, izleme kipidir. Kurulumdan sonraki asıl iş rua adresine gelen toplu raporları okumak, unutulmuş gönderenleri bulmak ve policy’yi quarantine ile reject’e taşımaktır. Yukarıdaki takma ad maili de Google’ın ertesi gün gönderdiği ilk raporda tek satır olarak göründü: SPF hizasız, DKIM hizalı. O raporun satır satır okunuşunu ve geçişin sırasını DMARC raporu okuma yazımızda anlattık.
SPF, DKIM ve DMARC Kurulumunda Sık Yapılan Hatalar
Aşağıdaki tablo kurulum sırasında karşılaşılan hataları belirtiden sebebe dizer. Kayıtların okunmasıyla ilgili hatalar kavram yazısının hatalar bölümünde duruyor.
| Belirti | Sebep | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Kayıt eklendi ama sorgu “DNS adı yok” ya da boş dönüyor | Ad kayıttan önce sorulmuş, olumsuz cevap önbellekte | Yetkili sunucuya sorun, zone’un SOA minimum süresi kadar bekleyin |
Sorgu _dmarc.sistemkusu.com.sistemkusu.com adında bir kayıt buluyor | Name alanına alan adının tamamı yazılmış, panel alan adını bir kez daha eklemiş | Name alanına yalnız _dmarc ya da google._domainkey yazın |
SPF sonucu permerror | Alan adında iki ayrı v=spf1 kaydı var | Yeni include’u mevcut satıra ekleyin, ikinci kaydı silin |
| Google Admin anahtar üretirken hata veriyor | Gmail etkinleştirileli 24-72 saat geçmemiş | Belirtilen süre kadar bekleyip yeniden üretin |
| İmzalama açık ama sayfa hala “You must update the DNS records” diyor | Google’ın uyarısı 48 saate kadar ekranda kalabiliyor | Test mailinde dkim=pass varsa uyarıyı görmezden gelin |
Test mailinde dkim=pass yok | Start authentication’a basılmamış ya da kayıt DNS’e girmeden basılmış | DNS’teki değeri Google’ınkiyle karşılaştırın, imzalamayı yeniden başlatın |
spf=pass ama dmarc=fail | Zarftaki adres başka bir alan adında ve DKIM imzası sizin alan adınıza değil | Alan adınız için DKIM’i açın, hizalamayı header.i ile kontrol edin |
| Anahtar yenilendikten sonra mailler imzasız gidiyor | Yeni kayıt üretildi, imzalama yeniden başlatılmadı | Yeni kaydı DNS’e ekleyin, Start authentication’a basın |
Sonuç: DMARC’ı Ayakta Tutan Hizalı DKIM İmzasıdır
Üç kaydın kurulumu dakikalar sürdü, ama kurulumu sınayan şey kayıtların kendisi değil, ilk test maili oldu. O mailde DMARC’ı geçiren SPF değil, alan adımız adına atılmış DKIM imzasıydı. Bu yüzden kurulumun en çok özen isteyen adımı, kendiliğinden çalışmayan tek kayıt olan DKIM’dir.
Ölçümde beklenenden farklı çıkan beş şey var:
- Anahtar ilk denemede üretildi. Google’ın penceresi Gmail etkinleştirildikten sonra 24-72 saat beklemeyi istiyordu, anahtar alan adı doğrulandıktan iki dakika sonra hatasız üretildi.
- 48 saatlik üst sınır bir dakikanın altında kaldı. Önceden sorulmamış bir Public DNS, kayıtları eklendikleri saniye gördü. DKIM kaydı DNS’e girdikten on bir dakika sonra gönderilen ilk test maili üç kontrolden de geçti.
- Önceden sorulan çözümleyici on dakika boyunca eski cevabı verdi. Kayıttan önce sorgulanan NextDNS, DKIM kaydını eklendikten sonraki on dakikanın yarısında göremedi.
- Üç PASS hizalamayı göstermedi. Takma adla giden ilk mailde SPF eski alan adı için geçmişti. DMARC’ı tek başına DKIM taşıdı.
- Google’ın uyarısı imzalama açıldıktan sonra da sürdü. Durum satırı imzalamanın açık olduğunu söylerken “You must update the DNS records” uyarısı ekranda durmaya devam etti.
Girişteki benzetmeye dönersek: firma masaya önce plaka listesini, sonra mührün iz örneğini, en son “yalnız not al” diyen talimatı bıraktı. İlk sandık geldiğinde bagaj etiketinde eski firmanın adı vardı ve plaka listesi o firmanınkiydi. Sandığı biletteki firmaya bağlayan tek şey mühür oldu. Talimat “not al” dediği için sandık geçti. Talimat “geri çevir”e döndüğü gün mührü olmayan sandık kapıda kalır.
Kayıtların nasıl çalıştığını ve DNS’ten nasıl okunduğunu SPF, DKIM ve DMARC nedir yazımızda, test mailinin başlığının satır satır nasıl okunduğunu mail başlığı yazımızda anlattık. Kurulumdan sonraki adım, rua raporlarını okuyup policy’yi reject’e taşımaktır ve onu DMARC raporları yazımızda anlattık.
SPF, DKIM ve DMARC Kurulumu Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
SPF, DKIM ve DMARC Nedir? Mail Kimliği Nasıl Doğrulanır?
SPF, DKIM ve DMARC nedir? Sunucu listesi, imza ve hizalama: sistemkusu.com kayıtlarıyla SPF kaydı okuma, 10 sorgu sınırı, DKIM selector ve DMARC policy'si.
DNS Nedir, Nasıl Çalışır? Kayıt Türleri ve TTL
DNS nedir, nasıl çalışır? Kök, TLD ve yetkili sunucu zinciri; A, CNAME, MX, TXT kayıtları; nameserver devri, TTL ve önbellek, nslookup ile arıza teşhisi.
Kurumsal Ağ Protokolleri: DHCP'den LDAP'a
Bir şirketi ayakta tutan ağ protokolleri: DHCP, DNS, Kerberos, LDAP, SMB, RDP, SSH ve BGP. Hangisi ne yapar, nasıl zincirlenir, bozulduğunda nereden anlaşılır.
DMARC Aggregate Report Nasıl Okunur? p=none'dan reject'e
DMARC aggregate report nasıl okunur? Google'ın gerçek rua raporu satır satır: policy_evaluated ile auth_results farkı, hizalama ve p=none'dan reject'e geçiş.
MPLS Nedir? Metro Ethernet ve SD-WAN ile Farkı
MPLS nedir: operatör ağında paketleri etikete bakarak taşıyan yöntem. MPLS VPN şubeleri nasıl ayırır, Metro Ethernet ve SD-WAN'dan farkı ne, hangisi ne zaman?
SD-WAN Nedir? Failover ve Yük Dengelemeden Farkı
SD-WAN nedir: birden fazla hattı ölçerek her bağlantıyı en iyi hattan gönderen yöntem. Klasik failover ve yük dengelemeden farkı, geçiş süresi ve ne zaman gerekir.
Statik IP Nedir? Sabit IP Ne İşe Yarar?
Statik IP nedir: değişmeyen IP adresi. Operatörden alınan sabit genel IP ile cihaza elle verilen yerel IP farkı, dinamik IP ve CGNAT, ne zaman gerekir, nasıl alınır.
com.tr Domain Alma: Belgesiz Kayıt, TRABİS ve İlk Ayarlar
com.tr domain alma 2022'den beri belgesiz: ad boştaysa ilk başvuran alır. TRABİS sorgusu, kayıt kuruluşu, belgeli uzantılar ve alındığı gün yapılacak ayarlar.
DNSSEC Nedir, Nasıl Çalışır? DS Kaydı ve Doğrulama
DNSSEC nedir? RRSIG, DNSKEY ve DS kayıtları, kökten gelen güven zinciri, imza tutmayınca dönen SERVFAIL ve alan adında DNSSEC'in nasıl aktif edildiği.
Nameserver Değiştirme: DNS'i Kesintisiz Başka Panele Taşımak
Nameserver değiştirme adım adım: zone'u yeni sağlayıcıda kurmak, yeni sunucuya sorarak doğrulamak, kayıt firmasında NS'i çevirmek ve üst zone TTL'ini beklemek.
PTR Kaydı Nedir? Reverse DNS Kaydı Kimde, Nasıl Eklenir?
PTR kaydı nedir? IP adresini ada çeviren reverse DNS kaydı, in-addr.arpa, kaydın neden IP sahibinde durduğu, mailde FCrDNS kontrolü ve Windows DNS'te ekleme.
Alan Adı Güvenliği: Transfer Kilidi, Yenileme ve WHOIS
Alan adı güvenliği: transfer kilidi, otomatik yenileme, WHOIS gizliliği ve kayıt firması hesabı. Kilidi panelde etkinleştirip RDAP kaydında dakikasında ölçtük.
DNS Önbelleği Temizleme: flushdns, Chrome ve DNS Sunucusu
DNS önbelleği temizleme: Windows'ta ipconfig /flushdns, Chrome'da net-internals, sunucuda Clear-DnsServerCache. Hangisi neyi siler, ölçümleriyle anlattık.
Mail Başlığı Nasıl Okunur? From, Return-Path ve Received
Mail başlığı nasıl okunur: From, Return-Path, Received ve Authentication-Results alanlarını gerçek bir test mailinde satır satır okuyup sahte maili ayırdık.
FortiGate Firewall Active Directory Entegrasyonu: LDAP
FortiGate Active Directory entegrasyonu: LDAPS ile domain controller'a bağlanın, AD grubunu kurala yazın, yanıltıcı testi ve atlanan kimlik sorusunu çözün.
FortiGate Firewall Admin Hesabı: Yetki Profilleri
FortiGate Firewall admin hesabı: AD'den LDAPS ile yönetici girişi, tek yerel acil durum hesabı, prof_admin farkı ve salt okunur profil, ölçümleriyle.
FortiGate Firewall Antivirüs Profili: Flow ve Proxy Farkı
FortiGate Firewall antivirüs profili: EICAR testiyle ölçülen flow ve proxy kipi farkı, HTTPS'te sertifika denetiminin körlüğü ve 10 MB dosya sınırı.
FortiGate Firewall Bant Genişliği Sınırlama: Traffic Shaping
FortiGate Firewall bant genişliği sınırlama: misafire toplam 30, kişi başı 20 Mbit/s. Ters yön, iki yönü birleştiren shaper ve kişi başı toplam ölçüldü.
FortiGate Firewall BGP Yapılandırması: Komşuluk ve Duyuru
FortiGate Firewall BGP yapılandırması: parolalı komşuluk, network ile duyuru, giriş süzgeci ve önek sınırı. BFD ile 127 saniyelik kesinti 1 saniyeye iniyor.
FortiGate Firewall Firmware Güncelleme: Yükseltme Yolu
FortiGate Firewall firmware güncelleme: neden ve ne zaman yükseltilir, yükseltme yolu, yedek ve geri dönüş, HA kümesi. Cihazın 'up to date' demesi neden yetmez?
FortiGate Firewall HA Yapılandırması: FGCP ile İki Cihaz
FortiGate Firewall HA: FGCP kümesi, oturum aktarımı ve izlenen arayüz. Güç kesildi, kablo çekildi, failover ve split brain saniyesiyle ölçüldü.
FortiGate Firewall IPS Yapılandırması: Sensör ve İmzalar
FortiGate Firewall IPS yapılandırması: imzaların yaşı, sensör kurmak, saldırı trafiği olmadan özel imzayla test, satır sırası, block ve reset farkı.
FortiGate Firewall IPsec VPN: Şubeler Arası Tünel
FortiGate Firewall IPsec VPN: faz 1 ve faz 2, kara delik rotası, tünelin şifreli gittiğinin kanıtı, öneri uyuşmazlığı ve yanlış anahtarın logda görünüşü.
FortiGate Firewall İleri Seviye Rehberi: VPN, SD-WAN ve BGP
FortiGate Firewall ileri seviye rehberi: güvenlik profilleri, Active Directory, VPN, SD-WAN, BGP ve HA. 14 adımın sırası, kimde gerektiği ve fabrika hali.
FortiGate Firewall RADIUS: Merkezi Yönetici Girişi
FortiGate Firewall RADIUS ile yönetici girişi: grup eşlemesi, joker yönetici kaydı ve yedek sunucu. Any açığı ve koşula bağlı ikincil sunucu ölçüldü.
FortiGate Firewall SD-WAN: Yedek Hat ve Performans SLA
FortiGate Firewall SD-WAN: iki hattı tek zone'a alıp Performance SLA ile ölçmek, yavaşlayan hatta 11, kopan hatta 3 saniyelik geçiş ve kopan TCP oturumu.
FortiGate Firewall SSL Inspection: Derin Denetim ve Muafiyet
FortiGate Firewall SSL inspection ölçümle: derin denetimde sertifikayı kim imzalar, banka siteleri neden açılmaz, sertifika sabitleyen uygulama neden bozulur?
FortiGate Firewall Şifre Sıfırlama ve Fabrika Ayarları
FortiGate Firewall şifre sıfırlama: maintainer hesabı, factoryreset ile factoryreset2 farkı ve 7.2.4 sonrası düzenlenmiş yedekle kurtarma.
FortiGate Firewall Uygulama Kontrolü: Uygulama Engelleme
FortiGate Firewall uygulama kontrolü: misafir ağında izleme ve engelleme, DMZ'de port-protokol zorlaması ve eski imzaların tanımadığı uygulamalar.
FortiGate Firewall Uzaktan Erişim VPN: IPsec ve FortiClient
FortiGate Firewall uzaktan erişim VPN: dial-up IPsec, FortiClient, adres havuzu, split tunnel, aggressive mode'da şifresiz giden kimlik ve IKEv2 ile EAP.
FortiGate Firewall Web Filtre: Kategori ve Güvenli Arama
FortiGate Firewall web filtre: kategori filtresi, FortiGuard'sız rating error, DNS filtresiyle güvenli arama ve profil bağlanınca açılan portlar.
FortiGate Firewall Sıkılaştırma: Güvenlik Kontrol Listesi
FortiGate Firewall sıkılaştırma: Fortinet ve NSA'ya göre kontrol listesi, password policy, boşta kalma, SSH şifrelemesi, USB kurulum ve maintainer hesabı.
FortiGate Firewall Sorun Giderme: Debug Flow ve Sniffer
FortiGate Firewall sorun giderme: Fortinet'in teşhis sırası, Packet Capture ve sniffer, oturum tablosu, debug flow. Logda iz bırakmayan düşüşü bulun.
FortiGate Firewall Yedek Alma ve Geri Yükleme
FortiGate Firewall yedek alma: NSA ve Fortinet'e göre yedek düzeni, sürümler, SFTP ve TFTP, otomatik yedeğin parolası, sunucunun çektiği yedek, geri yükleme.
FortiGate Firewall Adres Nesneleri ve Adlandırma Standardı
FortiGate Firewall adres nesneleri: NIST ve NSA'ya göre nesne düzeni, adlandırma standardı, arayüze bağlama, FQDN riski, grup, referans ve servis nesnesi.
FortiGate Firewall DHCP Sunucusu: Kapsam ve Rezervasyon
FortiGate Firewall DHCP sunucusu: hangi ağa FortiGate'in, hangisine kurumun sunucusunun adres vereceği, aralık ve DNS seçeneği, MAC rezervasyonu ve DHCP relay.
FortiGate Firewall DNS Ayarı: Ad Çözümleme ve DNS Sunucusu
FortiGate Firewall DNS ayarı: iki iç DNS sunucusu, failover seçimi, ikincil Public DNS'in iç adları yanlış çözmesi, doğrulama ve FortiGate DNS servisi.
FortiGate Firewall İlk Kurulum: Konsol ve İlk Giriş
FortiGate Firewall ilk kurulum: ağa bağlamadan önce parola ve sürüm, konsoldan ilk giriş, cihaz adı ve yalnız yönetim ağına açık yönetim adresi.
FortiGate Firewall Log Ayarları: Disk, Syslog ve 5651
FortiGate Firewall log ayarları: diskte 7 gün, syslog ve rfc5424, kapalı gelen ret logları, yol kesilince kaybolan UDP logu ve 5651 için trafik kaydı.
FortiGate Firewall NAT Ayarı: IP Pool ve Central NAT
FortiGate Firewall NAT ayarı: NIST'e göre NAT nerede açılır, oturum tablosu ve log, IP Pool ve ARP cevabı, yedek hatta çıkış adresi ve central NAT.
FortiGate Firewall NTP Ayarı: Saat Dilimi ve Zaman Sunucusu
FortiGate Firewall NTP ayarı: iki iç saat sunucusu, anahtarlı doğrulama, saat dilimi, senkron kontrolü ve sunucu susunca cihazın gösterdikleri.
FortiGate Firewall Policy Yapılandırması: Kural Seti
FortiGate Firewall policy yapılandırması: Fortinet ve NIST'e göre kural seti, dar kural üstte, ilk eşleşme, servis daraltma, ret logu ve zamanlı kural.
FortiGate Firewall SNMP Ayarı: İzleme Sistemine Bağlamak
FortiGate Firewall SNMP ayarı: NSA'ya göre SNMPv3 ve şifreleme, izleme sunucusunun geçtiği üç kapı, CPU ve oturum OID'leri, açık metin giden v2c ve trap.
FortiGate Firewall Statik Rota Yapılandırması
FortiGate Firewall statik rota: varsayılan rota, mesafe ve öncelik, ağ geçidinin ötesini yoklayan link monitor, iki hatta kurallar ve kara delik rotası.
FortiGate Firewall VLAN Yapılandırması: Alt Arayüz ve Trunk
FortiGate Firewall VLAN yapılandırması: her ağı etiketli VLAN arayüzü yapmak, üst portu ve native VLAN'ı boş bırakmak, VLAN'lar arası kural ve yanlış VLAN ID.
FortiGate Firewall WAN Ayarı: Statik IP, DHCP ve PPPoE
FortiGate Firewall WAN ayarı: statik IP, DHCP ve PPPoE, kapalı yönetim erişimi, sahte kaynaklı pakete strict-src-check ve ret kuralı, Override internal DNS.
FortiGate Firewall Zone ve DMZ Yapılandırması
FortiGate Firewall zone ve DMZ yapılandırması: zone'a hangi arayüz girer, zone içi trafiğin görünmeyen kuralı, misafirin ayrı kuralı, DMZ'den içeri kapalı yön.
PPPoE Nedir? Modem Köprü Modu ve Çift NAT
PPPoE nedir, nasıl çalışır? Keşif ve oturum aşamaları paket paket, MTU neden 1492, hat kopunca ne olur, modem köprü modu ve çift NAT farkı. Lab ölçümleriyle.
Yönlendirme Tablosu Nedir? Statik ve Varsayılan Rota
Yönlendirme tablosu nedir: bağlı, statik ve varsayılan rota, en uzun önek eşleşmesi, metrik ve yedek hat, dönüş rotası. Linux'ta ölçülmüş örneklerle.
Firewall Nedir? Güvenlik Duvarı Nasıl Çalışır?
Firewall nedir, güvenlik duvarı nasıl çalışır? Stateless ve stateful farkı, NGFW, UTM ve zone mantığı. Kapının kararını paket paket ölçtüm.
FortiGate Firewall Nasıl Kullanılır? Günlük Yönetim Rehberi
FortiGate Firewall nasıl kullanılır? Fortinet'in günlük işletim önerisiyle Dashboard, FortiView, log, yedek, kural ekleme, site engelleme ve port açma, ölçerek.
FortiGate Firewall Yapılandırma Rehberi: Kontrol Listesi
FortiGate Firewall yapılandırma rehberi: yeni bir cihazı konsoldan sıkılaştırmaya kadar 20 adımda canlıya almanın sırası, her adımın kimde gerektiği ve nedeni.
FortiGate Firewall Yönetim Erişimi: HTTPS ve Trusted Host
FortiGate Firewall yönetim erişimi: hangi yönetim yolları açılır, trusted host ile adres kısıtlaması, hatalı giriş kilidi ve oturum süresi, ölçümleriyle.
Ethernet Nedir? Çerçeve Yapısı, Hızlar ve Kablo Çiftleri
Ethernet nedir, nasıl çalışır? İki makine arasında yakaladığım çerçevelerle alanları, 64 baytlık dolguyu, FCS'i, hız ailesini ve kablonun dört çiftini anlattım.
Full Duplex ve Half Duplex Nedir? Tam ve Yarım Çift Yön
Full duplex ve half duplex nedir? Wi-Fi'ın neden yarım çift yönde çalıştığını, gigabit'te yarım çift yönün neden olmadığını ve gerçek switch'te bedelini ölçtüm.
Switch 802.1X Yapılandırması: MAB ve İzleme Kipi
Switch 802.1X yapılandırması: RADIUS'a bağlamak, uplink'i açık tutmak, 802.1X konuşamayan cihaza MAB ve izleme kipi. Lab'da kabul 28 ms, MAB 90 saniye sürdü.
Switch DHCP Snooping Yapılandırması: Trust ve Hız Sınırı
Switch'te DHCP snooping nasıl yapılandırılır? Özelliği açmak, uplink'i güvenilen yapmak, hız sınırını koymak ve doğrulamak; hepsini lab switch'inde ölçtüm.
Switch Port Teşhisi: Duplex Uyuşmazlığı ve Kablo Testi
Switch port teşhisi: hız ve duplex durumu, hata sayaçları ve kablo testi. Lab'da duplex uyuşmazlığında ping geçti, ama yükte cevapların üçte biri kayboldu.
LACP Nedir? Link Aggregation ve Port Channel Farkı
LACP nedir, nasıl çalışır? İki switch arasında ölçtüm: kablo kopunca yarım saniye, tek uç susunca 3 ya da 82 saniye. Port channel ve statik bağ farkı.
Layer 3 Switch Nedir? SVI ve VLAN'lar Arası Yönlendirme
Layer 3 switch nedir, SVI nasıl çalışır? İki switch arasında ölçtüm: yönlendirme uzaktayken aynı switch'teki iki cihazın trafiği omurga bağından iki kez geçti.
LLDP Nedir? Komşu Keşfi, LLDP-MED ve CDP Farkı
LLDP nedir, nasıl çalışır? Lab switch'imde ölçtüm: 30 saniyede bir komşuya adını ve port açıklamasını anlattı, 52 portta açık geldi. LLDP-MED ve CDP farkı.
Switch LACP Yapılandırması: Port Channel Nasıl Kurulur?
Switch LACP yapılandırması adım adım: port channel, hızlı zamanlayıcı, VLAN ve yük dağıtımı. Lab switch'imde LACP zaman aşımı fabrikadan 90 saniye geldi.
Switch LLDP Yapılandırması: Port Tespiti ve Güvenlik
Switch LLDP yapılandırması: kullanıcı portunda gönderimi kapatmak, TLV seçmek ve komşu tablosuyla port tespiti. Lab switch'imde LLDP 52 portta açık geldi.
Switch SNMP Yapılandırması: SNMPv3, Trap ve Inform
Switch SNMP yapılandırması: SNMPv3, port sayaçları, trap ve inform. Lab'da ölçtüm: community'nin adres kısıtı trap'i sessizce durdurdu, inform tekrar etmedi.
Switch Syslog Ayarı: Log Sunucusu, Seviye ve Komut Kaydı
Switch syslog ayarı: log sunucusu, seviye ve komut kaydı. Lab'da ölçtüm: warnings eşiği giriş kayıtlarını sildi, kaybolan log switch'in sayacına hiç düşmedi.
Switch VLAN Yapılandırması: VLAN Oluşturma ve Port Atama
Switch VLAN yapılandırması adım adım: VLAN oluşturma, port atama ve doğrulama. Lab'da ölçtüm: Türkçe harf sessizce düştü, silinen VLAN'ın portu VLAN 1'e geçti.
Switch'te VLAN'lar Arası Yönlendirme: SVI Yapılandırması
Switch'te VLAN'lar arası yönlendirme: ip routing, SVI ve rota tablosu. Lab switch'imde yönlendirme fabrika ayarında kapalıydı, portsuz VLAN'ın arayüzü Down kaldı.
Ağ Segmentasyonu Nedir? VLAN Planı Nasıl Yapılır?
Ağ segmentasyonu nedir, VLAN planı nasıl yapılır? Düz bir ağda dinleyen bir makinenin iki dakikada öğrendikleri, segment seçimi, erişim matrisi ve plan belgesi.
BPDU Guard Nedir? PortFast, Root Guard ve Storm Control
BPDU Guard, PortFast, BPDU Filter, root guard ve storm control ne yapar? Lab switch'inde döngü kablosuyla ölçtüm: 22 saniyelik bekleme, fırtına, kapanan port.
Spanning Tree (STP) Nedir? RSTP, BPDU ve Ağ Döngüsü
Spanning Tree (STP) nedir, nasıl çalışır? Lab'da STP'yi kapattım: tek kablo 24 saniyede 30,9 milyon yayın paketi taşıdı. RSTP 0, klasik STP 35 saniye bekledi.
Switch ACL Yapılandırması: Yönetim Erişimini Daraltmak
Switch ACL yapılandırması: yönetim erişimini yalnız belirli adreslere açmak. Lab'da ölçtüm: liste açık oturumu kesmedi, reddi log'a yazmadı, disconnect kesti.
Switch Nedir, Ne İşe Yarar? Çeşitleri ve Router Farkı
Switch nedir, ne işe yarar? Ağ anahtarının MAC tablosuyla çerçeveyi doğru porta göndermesi, hub ve router farkı ve switch çeşitleri, gerçek lab çıktılarıyla.
Switch Sıkılaştırma: Yönetim, Kontrol ve Veri Düzlemi
Switch sıkılaştırma adım adım: SSHv1, enable parolası, SNMP, web arayüzü ve boş portlar; lab switch'inde önce ve sonra ölçümü, sıkılaştırmanın bozduğu yedek.
Switch Yapılandırma Yedeği: Elle ve Otomatik Yedekleme
Switch yapılandırma yedeği nasıl alınır: SFTP ile elle yedek, yalnız değişince kaydeden git deposu ve GitHub'a git-crypt ile şifreli giden gece yedeği.
Switch RADIUS Yapılandırması: NPS ile Yönetici Girişi
Switch RADIUS yapılandırması: NPS'e giriş ve oturum yetkisini bağlamak, Service-Type ile yetki vermek, NPS durunca 61 saniyelik girişi 10 saniyeye indirmek.
Switch DNS Server Ayarı: Name Server ve Alan Adı
Switch DNS server ayarı adım adım: ip name-server, alan adı, DNS'siz switch'in yayın sorgusu, yazım hatasını internete çözen arama listesi ve doğrulama.
Switch SSH Yapılandırması: Telnet ve HTTP'yi Kapatmak
Switch SSH yapılandırması adım adım: SSH'ı açmak, Telnet ve HTTP'yi kapatmak, parmak izini switch ekranıyla doğrulamak ve dışarıdan port taramasıyla sınamak.
Management VLAN Nedir? Yönetim Ağını Kullanıcıdan Ayırmak
Management VLAN nedir, nasıl kurulur? Switch'in yönetim adresini 24 kullanıcı portundan ayırdım: SSH oturumu koptu, kullanıcı portu yönetime ulaşamaz oldu.
Switch TACACS+ Yapılandırması: Giriş, Komut Yetkisi ve Kayıt
Switch TACACS+ yapılandırması adım adım: sunucuyu tanıtmak, AAA listeleriyle girişi ve komut yetkisini bağlamak, sunucu cevap vermezse yedek girişi ölçmek.
Switch NTP Server Ayarı: Saati İç NTP Sunucusuna Bağlamak
Switch NTP server ayarı adım adım: SNTP istemcisini iç NTP sunucusuna bağlamak, senkronu doğrulamak, UDP 123 ve logu üç saat kaydıran saat dilimi tuzağı.
Switch Yapılandırma Rehberi: Adım Adım Kontrol Listesi
Switch yapılandırma rehberi: konsoldan ilk bağlantıdan sıkılaştırmaya kadar her adım sırasıyla, hangi kurumda gerektiği ve ayrıntısının nerede anlatıldığıyla.
Switch'e Konsoldan Bağlanmak: Konsol Kablosu ve PuTTY
Konsol kablosu nedir, switch'e nasıl bağlanılır? COM portu, baud rate ve PuTTY ayarı; yanlış hızda boş ekran ve kapatılan PuTTY'de açık kalan oturum ölçüldü.
Switch'te Yerel Yönetici Hesabı: Kullanıcı, Yetki ve Parola
Switch'te yerel yönetici hesabı nasıl açılır? Yetki seviyeleri, salt eklenmemiş MD5 parola saklama, açık görünüp işlemeyen parola denetimi ve kilitleme ölçüldü.
TACACS+ Nedir? RADIUS Farkı ve Linux'ta TACACS+ Sunucusu
TACACS+ nedir: ağ cihazına yönetici girişini merkezden doğrulayan, yetkilendiren ve kaydeden protokol; RADIUS farkı, Cisco kökeni ve Ubuntu'da sunucu kurulumu.
VPN Nedir? Site-to-Site, Uzaktan Erişim ve IPsec
VPN nedir, nasıl çalışır? İki Linux makine arasında kurduğum IPsec tünelinde el sıkışma, şifreli trafik, 54 baytlık MTU kaybı ve yanlış yerden dinlenen tünel.
VRRP Nedir? Sanal IP ile Varsayılan Ağ Geçidini Yedeklemek
VRRP nedir, nasıl çalışır? İki cihazın tek sanal IP'yi paylaşması, saniyede bir duyuru ve devir: planlı kapanmada 0,61, ani kapanmada 3,61 saniye ölçüldü.
Yönetilebilir Switch Ayarları: Ad, IP ve VLAN Planı
Yönetilebilir switch ayarları adım adım: lokasyonlu switch adı, yönetim IP'si, subnet ve gateway, VLAN adlandırma ve örnek segmentasyon, gerçek çıktılarla.
Bulut Santral: Özellik Seçimi, Devreye Alma ve Geçiş
Bulut santral: hangi özelliklerin gerektiği, dahili başı bedelin içinde ne olduğu, numara taşıma, devreye alma, internet kesintisi ve sağlayıcıdan çıkış.
IP Santral Kurulumu: Dahili Planı, Çağrı Akışı ve Ağ
IP santral kurulumu: santral seçimi, dahili planı ve çağrı akışı, IP telefonların ağ tarafı, çağrı kaydında KVKK, analog santralden geçiş ve santral bakımı.
Kartlı Geçiş Sistemi Kurulumu: PDKS, Turnike ve Dizin
Kartlı geçiş sistemi kurulumu: kimlik yöntemi seçimi, panellerin ağ planı, Active Directory ve PDKS entegrasyonu, biyometride KVKK. Montaj çözüm ortağımızda.
Kurumsal İnternet Hattı: Tarife, Statik IP ve Yedek Hat
Kurumsal internet hattı: ihtiyaca göre hız ve simetri seçimi, statik IP, başvuru ve tesis takibi, güvenlik duvarına bağlama ve kesintiye karşı yedek hat.
SIP Trunk ve İş Telefon Hattı: Numara Taşıma
SIP trunk ve iş telefon hattı: eşzamanlı görüşme sayısının belirlenmesi, numara taşıma, santral entegrasyonu, ses kalitesi ayarları ve analog hattan geçiş.
IP Kamera Sistemi Kurulumu: Ağ, Kayıt ve KVKK
Kurumsal IP kamera sistemi kurulumu: PoE bütçesi, kayıt trafiğinin ağ planı, disk kapasitesi ve saklama süresi, KVKK uyumu. Ağ tarafı bizde, montaj çözüm ortağımızda.
Ağ Erişim Kontrolü: 802.1X, NAC ve Çok Faktörlü Doğrulama
Ağ erişim kontrolü kurulumu: 802.1X, NAC, port güvenliği ve çok faktörlü doğrulama. Ortak parolayı kişisel hesaba bağlıyor, geçişi izleme kipiyle yapıyoruz.
Fiber Optik Kablolama: Çekim, Sonlandırma ve Ölçüm Raporu
Fiber optik kablolama ve sonlandırma: güzergah planı, kaynak, OTDR ölçümü ve raporlu teslim. Hattın iki ucundaki ağ tarafını da biz kuruyoruz.
Sistem Odası Kurulumu: Kabinet Düzeni, Güç ve Soğutma
Sistem odası kurulumu: güç ve soğutma yükü hesabı, kabinet ve raf planı, erişim ve ortam izleme. Odanın içini kurguluyor, tesisatı yükleniciyle yürütüyoruz.
Misafir Wi-Fi ve Hotspot Kurulumu: Captive Portal ve 5651
Misafir Wi-Fi ve hotspot kurulumu: captive portal karşılama ekranı, SMS ve TC kimlik doğrulama, bant sınırı, kurumsal ağdan yalıtım ve 5651 kayıt entegrasyonu.
Network Danışmanlığı: Ağ Analizi, Optimizasyon ve QoS
Network danışmanlığı: SNMP tabanlı izleme, ağ analizi ve haritalama, darboğaz tespiti, QoS ve bant genişliği yönetimi. Önce ölçüyoruz, sonra düzeltiyoruz.
Şubeler Arası Bağlantı: SD-WAN, Metro Ethernet, Yedekli Hat
Şubeler arası bağlantıda SD-WAN, metro ethernet ve yedekli hat mimarisini operatörden bağımsız kuruyoruz. Hat seçimi, kesintisiz geçiş ve failover testi bizde.
Kurumsal Wi-Fi Kurulumu: Isı Haritası, Access Point ve Test
Kurumsal Wi-Fi kurulumu: ısı haritası ölçümü, access point yerleşim planı, anahtar teslim kurulum ve her noktanın teslimde ölçülüp raporlandığı doğrulama.
Yapısal Kablolama Hizmeti: Keşif, Montaj ve Test Raporu
İstanbul merkezli, anahtar teslim yapısal kablolama: keşif, projelendirme, montaj ve her hattın ölçülüp raporlandığı teslim. Kamera ve zayıf akım hatları dahil.
Yapısal Kablolama ve Zayıf Akım: Kurumsal Bina Altyapısı
Kurumsal binada yapısal kablolama ve zayıf akım sistemleri nasıl kurulur? Kat kablolaması, kabinet düzeni, CAT6 ve fiber seçimi, test raporu ve saha hataları.
IMAP Nedir, POP3 Nedir? Aralarındaki Fark
IMAP ile POP3 arasındaki fark: durumun sunucuda mı cihazda mı tutulduğu, 993 ve 995 portları, kota dolunca ne olur ve POP3'ten IMAP'a geçişin gerçek maliyeti.
SMTP Nedir? Mail Nasıl Gönderilir ve Neden Gitmez?
SMTP nedir, mail nasıl gönderilir: zarf ile başlık ayrımı, 25/587/465 portlarının farkı, STARTTLS öncesi düz metin okunan oturum ve gitmeyen mailin teşhisi.
TLS Nedir? SSL ile Farkı, Sürüm Pazarlığı ve Ölçümü
TLS nedir, SSL ile farkı ne? El sıkışmada sürüm ve şifre takımı nasıl seçilir, TLS 1.2 ile 1.3 arasında pakette ne değişir, sunucunuz hangisini konuşuyor?
FTP, FTPS ve SFTP Nedir? Aralarındaki Fark
FTP, FTPS ve SFTP arasındaki fark: iki kanallı mimari, aktif ve pasif mod, firewall arkasında yarıda kalan aktarımlar ve paket düzeyinde şifresiz dosya kanıtı.
Syslog Nedir? Facility, Severity ve 514 Portu
Syslog nedir, log satırı neye benzer? Facility ile severity tek sayıya nasıl sıkışır, 514 portu neden UDP: gerçek switch çıktısıyla anlatıyoruz.
TFTP Nedir? Port 69, Switch Yedeği ve PXE
TFTP nedir, UDP 69 üzerinden nasıl çalışır ve switch yapılandırma yedeği neden bu protokolle alınır? Gerçek paket dökümü, PXE boot ve SFTP karşılaştırması.
NAT Nedir? Ağ Adresi Çevirisi Nasıl Çalışır?
NAT (Network Address Translation) nedir, SNAT ile DNAT farkı nedir, PAT nasıl çalışır ve NAT tablosu ne tutar? Çeviri tablosunu lab ortamında açıp gösteriyoruz.
RDP Nedir? Uzak Masaüstü Protokolü ve Güvenliği
RDP (Remote Desktop Protocol) nedir, 3389 portu ne yapar ve NLA ne işe yarar? Uzak masaüstü protokolünü Windows sunucuda ölçtüm, güvenlik tarafıyla birlikte.
SNMP Nedir? MIB, OID ve Trap Mekanizması
SNMP nedir ve nasıl çalışır? Yönetici ve ajan mimarisi, MIB ile OID kataloğu, poll ve trap arasındaki fark, community string riski ve SNMPv3 ile çözümü.
ICMP Nedir? Ping, TTL ve Tracert Komutu
ICMP, ping ve tracert komutunun altında çalışan protokoldür. Request timed out, Destination host unreachable ve General failure farkı, lab ölçümleriyle.
VLAN Nedir? 802.1Q Etiketi, Access ve Trunk Farkı
VLAN tek switch'i mantıksal ağlara böler. 802.1Q etiketi, access ile trunk portun farkı ve native VLAN riski, gerçek paket dökümleriyle anlatılıyor.
ARP Nedir? MAC Adresi, ARP Tablosu ve Spoofing
ARP, IPv4 adresini MAC adresine çeviren protokoldür. ARP tablosu durumları, yayın alanı sınırı ve ARP spoofing, gerçek makineden alınmış paket dökümleriyle.
IP Adresi Nedir? Subnet Maskesi, CIDR ve IPv6
IP adresi nedir, subnet maskesi ne işe yarar, /24 ne demek? Ağ ve host kısmı ayrımını, özel adres aralıklarını ve IPv6'yı gerçek lab ölçümleriyle anlatıyoruz.
Port Nedir? TCP ve UDP Farkı, Bağlantı Arızası Tespiti
Port numarası ne işe yarar, TCP ve UDP farkı nasıl işler, açık port nasıl kontrol edilir ve bağlantı kurulmadığında arıza hangi tarafta, nasıl kanıtlanır?
SSH Nedir? Şifreli Yönetim ve Anahtar Tabanlı Giriş
SSH nedir, port 22'de el sıkışma nasıl olur, ana bilgisayar anahtarı neyi kanıtlar, sürüm 1 neden kapatılmalı ve parola yerine anahtarla giriş nasıl kurulur.
Telnet Nedir? Şifresiz Yönetim Protokolü ve Riskleri
Telnet nedir, port 23 nasıl çalışır, parolayı neden düz metin taşır ve hala açık bulunan cihazlarda ne yapılmalı: kapatma, SSH'a geçiş ve yönetim VLAN'ı.
NFS Nedir? NAS ve Sanallaştırmada Dosya Paylaşımı
NFS nedir, nasıl çalışır? UID/GID kimlik modeli, root_squash ayarı, NFS ile SMB'nin aynı klasörde çakışması ve izin sorunlarının teşhisi, lab ölçümleriyle.
HTTP ve HTTPS Nedir? Aradaki Fark ve Şifreleme
HTTP ve HTTPS nedir, farkı ne? İstek ve yanıt anatomisi, durum kodları, şifresiz bağlantıda ne sızdığı ve TLS el sıkışması adım adım.
RADIUS Sunucusu Nedir? 802.1X ile Ağ Kimlik Doğrulama
RADIUS sunucusu nedir, nasıl çalışır? 802.1X akışını, EAP yöntemlerini ve ağa bağlanamayan kullanıcıda izlenecek teşhis sırasını paket düzeyinde gösteriyoruz.
LDAP ve LDAPS Nedir? Dizin Sorgulama ve 636 Portu
LDAP nedir, nasıl çalışır? DN ve base DN, bind türleri, 389 ile 636 farkı ve Windows Server 2025'in reddettiği bind'de bile ağdan geçen parola, paket paket.
SMB Nedir? Port 445, Dosya Paylaşımı ve SYSVOL
SMB nedir, hangi portu kullanır? 445 portu, dosya ve yazıcı paylaşımı, sürüm farkları, SMBv1 riski ve GPO'ların SYSVOL üzerinden dağıtımı.
Kerberos Nedir? Kimlik Doğrulama ve Bilet Mantığı
Kerberos nedir, nasıl çalışır? Bilet mantığını, paket düzeyinde yakalanmış gerçek akışı ve oturum açılamadığında izlenecek teşhis sırasını adım adım gösteriyoruz.
DHCP Nedir? Ağda IP Adresi Nasıl Dağıtılır?
DHCP nedir, nasıl çalışır? Ağdaki cihazlara IP adresi, subnet, gateway ve DNS bilgisinin otomatik dağıtımı: DORA akışı, kira süresi, APIPA ve DHCP relay.
NTP Nedir? Kurumsal Ağda Saat Senkronizasyonu
NTP nedir, nasıl çalışır? Stratum hiyerarşisi, ağda tek saat kaynağı, Kerberos'un beş dakikalık toleransı ve saat arızalarında teşhis sırası.
Kurumsal Firewall Kurulumu, Yönetimi ve Danışmanlığı
Kurumsal firewall kurulumu, yönetimi ve danışmanlığı: Fortinet, Palo Alto ve pfSense ile kural yönetimi, IPS/IDS, VPN ve sürekli izleme hizmeti sunuyoruz.
Kurumsal Kablosuz Ağ Tasarımı: Survey'den Kuruluma
Kurumsal kablosuz ağ tasarımı: survey planlamadan access point yerleşimine, PoE kablolamadan kanal planına kadar 63 AP'lik bir projede izlenen gerçek sıra.
Switch Kurulumu, VLAN ve Yönlendirici Yapılandırma Hizmeti
Switch kurulumu, VLAN segmentasyonu ve yönlendirici yapılandırması. Mevcut topolojiyi çıkarıyor, yedekliliği planlı kesinti testiyle doğruluyoruz.
Ücretsiz Değerlendirme
Takma adla giden mail SPF'ten hizasız geçer. Üç kaydınızı birlikte kuralım mı?
İçindekiler
Ana Hizmet
Kurumsal Network Kurulumu