Fiber Optik Kablolama: Çekim, Sonlandırma ve Ölçüm Raporu

Fiber optik kablolama, iki nokta arasındaki veri hattının bakır yerine cam üzerinden, yani elektrikle değil ışıkla taşınacak biçimde kurulmasıdır. Kurumsal binalarda karşınıza üç yerde çıkar: katlar arasındaki dikey omurgada, aynı yerleşkedeki bloklar arasında ve ağın merkezi ile kat switch’leri arasındaki ana hatlarda. Biz bu işi keşiften raporlu teslime kadar üstleniyoruz: güzergâh ve kapasite kararı, çekim, fiber optik sonlandırma ve kaynak, ölçüm ve hattın iki ucundaki ağ tarafının kurulması.

Bir kemik kırıldığında doktorun ilk yaptığı şey bakmak değil, film çekmektir. Çünkü şişmiş bir bilek dışarıdan bakınca da şişmiştir; kırığın olup olmadığını, varsa kaçıncı noktada olduğunu yalnız film söyler. Fiber hattı da böyle bir şeydir. Çekilmiş, uçları takılmış ve ışığı geçiren bir hat gözle bakınca çalışıyordur. O hattın gerçekten ne taşıdığını, ekin nerede zayıf kaldığını ve hangi metrede sorun çıkaracağını yalnız ölçüm cihazı söyler. Bu sayfada anlatılan işin ayırt edici tarafı da burasıdır: hattı çekmek değil, çektikten sonra filmini çekmek.

Kurumsal network kurulumu hizmetimizin bu kolu, ağın uzun mesafeli ve yüksek kapasiteli tarafıyla ilgilenir. Binadaki bakır kat kablolaması, priz ve kanal işi yapısal kablolama hizmetimizin konusudur ve çoğu projede iki iş birlikte yürür; bu sayfa o düzenin omurgasını anlatıyor.

Fiber Optik Kablolamada Ne Yapıyoruz, Ne Yapmıyoruz?

Yaptıklarımız:

• Keşif ve güzergâh planı. Hattın nereden geçeceği, kaç ek gerekeceği, hangi noktada rögara ya da askıya çıkacağı; kanal açılmadan önce çizilir.
• Kablo ve kapasite kararı. Tek mod ya da çok mod seçimi, fiber çifti sayısı, zırhlı kablo gereksinimi ve uçlardaki modül sınıfı.
• Çekim. Kanal, rögar ve dikey güzergâhta kablonun çekilmesi. Bu adımı birlikte çalıştığımız saha ekibi yapar, planı ve denetimi biz yürütürüz.
• Fiber optik sonlandırma ve kaynak. Fiber panel montajı, pigtail kaynağı, kaset düzeni ve konnektörlendirme; hattın kabinette bir porta dönüştüğü aşama.
• Ölçüm ve raporlu teslim. Her fiber çiftinin uçtan uca kayıp ölçümü, istendiğinde OTDR izi, eşleme tablosu ve etiket şeması.
• Hattın iki ucundaki ağ tarafı. Doğru modülün doğru porta takılması, switch ve router kurulumu, omurganın devreye alınması ve kapasitenin teslimde gerçekten görülmesi.
• İnternet hattı da gerekiyorsa onu da getiriyoruz. Operatörlerin kurumsal çözüm ortağıyız: çalıştığımız sağlayıcının kurumsal hesap uzmanlarıyla kaç Mbit gerektiğini, statik IP şart mı ve taahhüt süresinin işinize uyup uymadığını konuşup teklifi size getiriyoruz. Faturanız operatörle olur ve bu koordinasyon için ayrı bir bedel çıkmaz; kurulum gününde hattı ağınıza bağlayan ve çalıştığını doğrulayan taraf biz oluruz.

Yapmadıklarımız:

• Operatörün kendi altyapısını biz yürütmüyoruz. Santralden binaya gelen son kilometrenin çekimi ve o hattaki arızanın giderilmesi operatörün işidir; bizim işimiz o hattın bittiği noktadan sonrası, binanın kendi omurgası ve arıza kaydının takibidir.
• Kamu alanında kazı ve ruhsat işi üstlenmiyoruz. Yerleşke sınırınızın dışına çıkan güzergâhlar, belediye ve altyapı izinleriyle yürüyen ayrı bir sürece girer.
• Fiber çekmek bizim birincil işimiz değil ve bunu saklamıyoruz. Bu işte satın aldığınız şey kablonun kendisi değil; kablonun doğru yerden geçmesi, doğru ölçülmesi ve iki ucundaki ağın çalışıyor olmasıdır.

Fiber Optik Altyapı Ne Zaman Gerekir?

Fiber, bakırın yetişemediği yerde başlar ve o sınır beş durumda geçilir.

• Mesafe 90 metreyi aştığında. Bakır kalıcı hattın standarttaki sınırı 90 metredir; bu sınır çok katlı bir binada dikey güzergâhta, geniş bir üretim tesisinde ise yatay güzergâhta kolayca aşılır.
• Hat bina dışına çıktığında. İki bina arasında bakır, veriyi taşımanın yanında iki binanın elektriğini de birbirine bağlar. Fiber bu bağı kurmaz; bloklar arası ve kampüs fiber kablolamada tercih değil kural olmasının sebebi budur.
• Omurga darboğaz olduğunda. Bir kat switch’i onlarca kullanıcıyı taşır ama onu merkeze bağlayan tek bir hat vardır. O hat dolduğunda kat komple yavaşlar ve sorun kullanıcının bilgisayarında aranır. Hattın gerçekten dolup dolmadığı ölçülebilir bir şeydir ve bu ölçüm network danışmanlığı hizmetimizin konusudur.
• Güzergâh elektriksel gürültünün içinden geçtiğinde. Asansör motoru, jeneratör ya da büyük bir pano hattının yanından geçmek zorunda olan bir omurgada fiber, teknik bir zarafet değil sorun çıkmamasının garantisidir.
• Ses ve görüntü trafiği işin merkezindeyse. Gün boyu görüntülü görüşme yapılan bir lokasyonda fiber konfor değil zorunluluktur ve sebebi hız değil hatadır. Işıkla taşınan bir hat, bakırın etkilendiği elektriksel girişimden etkilenmez; bozulup düşen paket sayısını daha fiziksel katmanda en aza indirir. Bunun neden önemli olduğu taşıma protokolünde yatıyor: ses ve görüntü UDP ile taşınır, yani kaybolan paketin yeniden gönderilmesi diye bir şey yoktur, kaybolan ses geri gelmez ve karşı taraf onu kesinti olarak duyar. Kuyruk yönetimi bu noktada yardım etmez de: QoS hangi paketin önce geçeceğine karar verir, fiziksel katmanda bozulmuş bir paketi geri getiremez. TCP ile UDP arasındaki bu farkı port nedir yazımızda ayrıntısıyla anlattık.

Bir de ölçüye gelmeyen bir tetikleyici var: taşınma ve yeni bina. Fiber güzergâhı, binada kanal boşken çekilir. Bina dolduktan sonra aynı hat için ödediğiniz bedel kablo bedeli değil, tavan ve duvar açma bedelidir.

Fiber Hattı Nasıl Kuruyoruz?

Süreç beş adımdan geçer ve adımların ikisi kablo daha çekilmeden biter.

1. Keşif. İlk görüşme uzaktan ve ücretsizdir: kaç bina, kaç kat, yaklaşık mesafe ve kabinetlerin yeri konuşulur. Sahada güzergâh yürünür; mevcut kanal doluluğu ve rögar durumu görülür.
2. Kapasite ve güzergâh kararı. Kablo tipi, fiber çifti sayısı, ek noktaları ve uçlardaki modüller belirlenir; kayıp bütçesi bu aşamada hesaplanır. Yani hattın teslimde ne ölçmesi gerektiği, çekilmeden önce yazılıdır.
3. Çekim. Kablo, izin verilen çekme gerilimi ve bükülme yarıçapı gözetilerek çekilir. Bu iki sınır saha işinin özetidir: fiber kopmadan da bozulur, fazla gerilen ya da köşede kırılan bir kablo ışığı geçirmeye devam eder ama kaybı yükselir.
4. Sonlandırma ve kaynak. Uçlar fiber panele alınır, pigtail’ler fiber optik kaynak ile eklenir, kasetler düzenlenir ve portlar etiketlenir. Bu aşama işin milimetrik kısmıdır; kaynak makinesinin ekranında görünen değer ile hattın teslim değeri arasında doğrudan bir ilişki vardır.
5. Ölçüm ve raporlu teslim. Hat ölçülür, sonuç kayıp bütçesiyle karşılaştırılır ve teslim dosyası verilir.

Ölçüm: Hattın Röntgeni

Fiber ölçümü iki katmanda yapılır ve iki katman farklı soruya cevap verir.

Birinci katman, hattın uçtan uca ne kadar zayıflattığını ölçer. Bir uca ışık kaynağı, diğer uca güç ölçer bağlanır ve aradaki fark desibel olarak okunur. Bu ölçüm size tek bir sayı verir: hat bütçenin içinde mi, değil mi? Ateş ölçmeye benzer, sonucu nettir ama nedenini söylemez.

İkinci katman röntgenin kendisidir: OTDR. Cihaz hattın içine kısa bir ışık darbesi gönderir ve geri saçılan ışığı zamanla birlikte okur. Işığın gidip dönmesi zaman aldığı için geri dönen her olay bir mesafeye karşılık gelir. Sonuç bir grafiktir ve o grafik hattın filmidir: kaçıncı metrede ek var, o ek ne kadar kayıp yapıyor, kaçıncı metrede konnektör var, kablo nerede bitiyor. Kopmuş bir hatta aynı grafik kopmanın yerini metresiyle söyler; fiber optik arıza tespitini kazı tahmininden çıkarıp tek bir noktaya indiren şey budur.

Ölçümü teslimin parçası saymamızın sebebi şu: bir fiber hattında kaybı yükselten şeylerin hiçbiri gözle görünmez. Kötü bir kaynak da, izin verilen yarıçapın altında bükülmüş bir kablo da, konnektör yüzeyine konmuş bir toz zerresi de dışarıdan bakınca sağlam görünür. Fiberin ışığı taşıyan çekirdeği bir saç telinden incedir; o yüzeye düşen zerre, hattın önüne konmuş bir engeldir. Sektörde bu iş için tekrarlanan bir söz var: bağlamadan önce bak.

Benzetmenin koptuğu yeri de söyleyelim. Röntgen bir şikâyet olduğunda çekilir; fiber hattın filmi ise şikâyet yokken, teslim günü çekilir. Değeri de buradan gelir. Hattın en iyi halindeki ölçüsü elinizde durduğu için, üç yıl sonra bir sorun çıktığında karşılaştıracak bir referansınız olur. Referansı olmayan bir hatta arıza aramak, hastanın eski filmi olmadan bakmakla aynı şeydir: gördüğünüz tablonun ne kadarının yeni olduğunu bilemezsiniz.

Sahada Ne Yaptık?

Bu sayfadaki işin bizim taraftaki karşılığı en net iki projede görünür ve ikisinde de fiber hattın kendisi veriydi, kıymetli olan uçlarda yapılan işti.

• Çok lokasyonlu MPLS ağında ISP geçişi: lokasyonların tamamı operatör fiberi üzerinden bağlıydı ve geçiş, hattın iki ucundaki cihazların yeniden kurulmasıyla yürüdü. Aynı projede tek bir kepçe darbesinin bir lokasyonu günlerce karanlıkta bıraktığını gördük; hattın güzergâhının neden yedeklilik kararının bir parçası olduğunu şubeler arası bağlantı yazımızda anlattık.
• Veri merkezi taşıma projesi: kabinet başka bir adrese taşındığında iş, cihazları taşımaktan ibaret değildir. Hangi portun nereye gittiğinin yazılı olduğu bir dosya varsa dört saatlik gece penceresi yeter; yoksa aynı iş sabahı bulur.

Teknik derinlik için iki adres var: fiberin bakırla karşılaştırması, kayıp bütçesi ve etiketleme disiplini yapısal kablolama ve zayıf akım rehberimizde, fiber panelin ve kabinetin oturduğu odanın kurgusu ise sistem odası kurulumu sayfamızda yazılı.

Fiber Optik Kablolama Fiyatını Ne Belirler?

Teklifin büyüklüğünü dört kalem belirler ve dördü de keşifte görülebilir.

• Güzergâh. Aynı iki nokta arasındaki hat, hazır kanalın içinden geçiyorsa bir bedel, tavan açılarak ya da rögardan gidiliyorsa başka bir bedeldir. Fiber kablonun metre fiyatı bu denklemde en küçük kalemdir.
• Ek ve sonlandırma sayısı. İşin emeği metrede değil, uçlarda ve ek noktalarındadır. Kaç fiber çiftinin sonlandırılacağı, kaç panel kurulacağı ve kaç kaynak yapılacağı süreyi doğrudan belirler.
• Ölçüm raporu isteniyor mu? Uçtan uca kayıp ölçümünü her işte yapıyoruz. OTDR izinin de dosyaya girmesi ek bir ölçüm turudur; kritik omurgalarda ve devralınan hatlarda tavsiye ediyoruz, çünkü sonradan alınamayacak tek şey hattın ilk günkü halidir.
• Uçlardaki ağ işinin kapsamı. Yalnız hat mı teslim ediliyor, yoksa iki uçtaki switch’lerin kurulumu ve omurganın devreye alınması da bizde mi?

Teklifleri karşılaştırırken tek soru işinizi görür: teslimde ölçüm var mı? Ölçüm satırı olmayan bir fiber teklifi, hattın çalıştığını sizin kanıtlamanızı bekliyor demektir. O kanıt da genellikle ilk arıza gününde, en pahalı biçimde toplanır.

Yazan İlker Pehlivan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn