Şubeler Arası Bağlantı: SD-WAN, Metro Ethernet, Yedekli Hat

Merkez ofisteki dosya sunucusuna şubeden ulaşmak, iki binanın tek bina gibi davranmasını istemektir. Biz tam olarak bunu kuruyoruz: şubelerinizi, aralarında kaç kilometre olursa olsun, tek bir kurumsal ağın odaları haline getiriyoruz. Hangi bağlantı türünün size uygun olduğuna birlikte karar veriyor, hattı operatörle koordine ediyor, şifreli tünelleri kuruyor ve hat koptuğunda ne olacağını siz yaşamadan önce test ediyoruz.

Kurumsal network kurulumu hizmetimiz bir binanın içindeki yolları döşer: omurga, kenar anahtarlar, kablolama. Bu sayfa o şehrin dışına çıkan yolları anlatıyor. Şehir içi yollar sizin mülkünüzdür; şehirlerarası yolda ise işin içine operatörler, kiralık hatlar ve internetin kalabalığı girer. Orada artık yolu siz döşemezsiniz, yolu seçersiniz. Bizim işimiz o seçimi doğru yapmanız ve seçtiğiniz yol kapandığında trafiğinizin durmaması.

Şube Bağlantısında Ne Yapıyoruz, Ne Yapmıyoruz?

Bu hizmetin kapsamı, şubeleriniz arasındaki bağlantının mimarisi ve işletilebilir halde teslimidir:

• İhtiyaç analizi ve hat türü kararı: her lokasyon için metro ethernet, fiber internet ve kablosuz erişim seçeneklerini kapasite, taahhüt ve bütçe üzerinden karşılaştırırız.
• Site-to-site VPN ve SD-WAN kurulumu: lokasyonlar arasındaki şifreli tünelleri kurar, birden fazla hat varsa trafiğin hatlar arasında nasıl dağılacağını yapılandırırız.
• Yedekli hat (failover) tasarımı: asıl hat düştüğünde trafiğin ikinci hatta geçmesini kurar ve fiilen test ederiz.
• Kesintisiz geçiş: MPLS’ten ayrılıyorsanız veya operatör değiştiriyorsanız, yeni yapıyı eskisi çalışırken paralel kurar, doğrulandıktan sonra eskiyi kapatırız.
• Önceliklendirme (QoS): şubeler arası hatta ses ve video trafiğinin dosya kopyalarının arkasında beklememesini sağlarız. Bina içi ağın, yani şehir içi tarafın önceliklendirmesi ise ağ optimizasyonu hizmetinin konusudur.
• Operatör koordinasyonu: hat başvurusu, devre teslimi ve arıza süreçlerinde operatörle sizin adınıza konuşuruz.

Yapmadığımız işi de aynı açıklıkla yazalım. Hattın kendisini biz işletmiyoruz; kiralık hat, metro ethernet veya fiber aboneliği operatörün hizmetidir, sözleşmesi ve faturası operatörle sizin aranızdadır. Biz hat bedelinin üzerine pay eklemeyiz; aldığımız ücret hattın değil, o hattın üzerine kurduğumuz mimarinin ve mühendisliğin karşılığıdır. Kazı, direk ve bina içi kablolama gibi fiziksel altyapı işleri de bu sayfanın kapsamında değildir; o ihtiyaç çıktığında yapısal kablolama tarafında çözüm ortağımızla ilerleriz.

Şubeler Arası Bağlantı Kime Gerekli?

Kapsam belli; peki bu yatırımı kimin yapması gerekiyor? Kendinizi şu maddelerde arayın:

• İki veya daha fazla lokasyonda çalışıyor, muhasebe yazılımı, dosya sunucusu, kamera kayıtları, santral gibi ortak sistemler kullanıyorsunuz.
• Yeni bir şube açıyorsunuz ve şubenin ilk günden merkezle konuşması gerekiyor.
• MPLS sözleşmeniz bitmek üzere ve aylık bedeli her yenilemede daha zor savunuyorsunuz.
• Operatör değiştiriyorsunuz, ama şubeler arası bağlantınız eski operatörün altyapısına bağlı.
• Şubeleriniz bağlı ama her lokasyon tek hatta çalışıyor: hattın koptuğu gün şubenin de durduğunu zaten yaşayarak biliyorsunuz.

Tersini de söyleyelim: bütün sistemleriniz bulutta çalışıyorsa ve şubelerin birbirinin verisine ihtiyacı yoksa, şubeler arası özel bir bağlantıya para harcamanız gerekmeyebilir. O tabloda doğru yatırım iyi bir internet hattı ve düzgün bir firewall kurulumudur; keşif görüşmesinde durumunuz buysa bunu açıkça söyleriz.

Hangi Bağlantı Türü Ne Zaman? MPLS, Metro Ethernet, VPN ve SD-WAN

İhtiyaç netse sıra en çok karıştırılan karara gelir: şubeler arasındaki o yol hangi yol olacak? Seçenekleri şehirlerarası yolculuğun diliyle koyalım, çünkü her biri gerçekten farklı bir yol tipidir:

Tablodaki ilk üç satır yoldur; dördüncüsü değildir ve ayrım tam olarak burada kıymetlidir. SD-WAN, elinizdeki yolların üzerinde çalışan bir karar katmanıdır. Her hattın gecikmesini, paket kaybını ve titremesini sürekli ölçer; hangi uygulamanın hangi kaliteye ihtiyaç duyduğunu bilir ve her trafiği o an en iyi durumdaki hattan yollar.

Peki cihaz bir hattın bozulduğunu nereden bilir? Her hattan karşı tarafa sürekli küçük ölçüm paketleri gönderir; cevaplar gecikmeye veya kaybolmaya başladığında o hattı hassas trafik için devre dışı bırakır ve akışı diğer hatta taşır.

Navigasyon benzetmesinin koptuğu yeri de söyleyelim, çünkü kopan yer işin en güzel tarafı: navigasyon size yol önerir, kararı ve direksiyonu siz tutarsınız. SD-WAN önermez, uygular. Toplantınızın ortasında hat kalitesi düştüğünde görüşmeniz diğer hatta taşınır ve siz bunu fark etmezsiniz. İkinci fark şudur: navigasyon tek aracı yönlendirir, SD-WAN ise şubenin bütün trafiğini uygulama uygulama ayırıp her birine kendi yolunu verir.

Bu tabloyu bir satış sıralaması olarak okumayın. İki lokasyonlu, düz ihtiyaçlı bir yapıda IPSec VPN çoğu zaman yeterlidir ve biz de onu öneririz (tünelin nasıl kurulduğunu, ağda nasıl göründüğünü ve paket başına ne kadar yük getirdiğini VPN nedir yazımızda lab ölçümüyle gösterdik, FortiGate üzerinde adım adım kurulumunu FortiGate IPsec VPN yazımızda anlattık); SD-WAN, gerektirmeyen ağa kurulduğunda sadece pahalı bir kutudur.

Yedekli Hat: İnternet Failover Nasıl Kurulur?

Hangi yolu seçerseniz seçin, tek yol tek arıza noktasıdır; mühendislik bunun adını da koymuştur: tek hata noktası (Single Point of Failure). Kepçe fiber kabloyu kestiğinde MPLS de olsanız metro ethernet de olsanız o lokasyon karanlığa düşer. Bu yüzden kritik lokasyonlarda ikinci bir hat kurulur ve trafik, asıl hat düştüğünde kendiliğinden o hatta geçer; bu düzenin adı internet failover’dır.

Yedeklilik tasarımının temel ilkesi, yedek hattın farklı kaynaktan ve farklı güzergâhtan gelmesidir: iki hat aynı çukurdan geçiyorsa yedek değildir. Farklı operatörlerden iki fiber almak bile çoğu zaman yetmez, çünkü faturayı kim keserse kessin son kilometre aynı fiziksel altyapıdan geçebilir ve aynı kepçe darbesiyle ikisi birden gider.

İlkenin en temiz uygulaması, kablodan gelen hattın yanına gökyüzünden gelen bir hat koymaktır: Starlink tarzı bir uydu bağlantısı, fiberle ne çukur ne santral paylaşır. Ama bu yazı yayımlandığında Starlink’in Türkiye’de BTK lisansı yok; başvuru 2023’ten beri beklemede. Türkiye’de bu iş, operatörlerin mobil şebekeleri üzerinden yürür.

Operatörlerin kurumsal kataloglarında bu ihtiyaç için hazır ürünler var; iyi bir örnek, Vodafone’un RedBox Business Pro’su. Binaya monte edilen harici anten 5G şebekesine bağlanır, yani yedek hattınız fiberle hiçbir fiziksel altyapıyı paylaşmaz; farklı kaynak ve farklı güzergâh ilkesi kendiliğinden sağlanır. Bizim gözümüzde onu öne çıkaran taraf, kurumsal tarafının düşünülmüş olması: kurumsal sınıf router mimarisi taşır, SD-WAN ve metro ethernet yapılarıyla entegre çalışır, firewall’unuz kabloyu kaybettiğinde trafiği bu hatta taşır. Kurulumu da kazı ruhsatı beklemez; günler içinde devrededir.

Geçişin kendisi hakkında da dürüst olalım. Klasik failover kurulumunda yedek hat boşta bekler ve geçiş birkaç saniye sürer; o sırada açık oturumların bir kısmı, örneğin süren bir video görüşmesi, kopup yeniden bağlanabilir. Web ve e-posta gibi kısa istekli trafik ise geçişi çoğu zaman hiç hissetmez.

SD-WAN kurulan yapılarda bu tablo bir adım daha iyidir: iki hat aynı anda aktif kullanılır, yedek hat boşta beklemek yerine her gün trafik taşır. Böylece hem kapasite artar hem de “yedek hat lazım olduğu gün çalışmadı” senaryosu ortadan kalkar, çünkü hat zaten her gün sınavdadır.

Şube Bağlantısını Nasıl Kuruyoruz?

Hat türü ve yedeklilik kararları verildikten sonra iş, bizim beş adımlık standart sürecimize girer:

1. Keşif: her lokasyonun mevcut hatlarını, cihazlarını, IP planını ve şubeler arasında gerçekte hangi uygulamaların konuştuğunu çıkarırız. IP çakışması gibi geçişi sessizce bozan sorunlar bu adımda yakalanır.
2. Tasarım: her şubenin yalnız merkezle mi yoksa diğer şubelerle de mi konuşacağını ve tünellerin hangi cihazda sonlanacağını bu adımda karara bağlarız. Tünellerin firewall üzerinde sonlandığı yapılarda bu tasarım, güvenlik kurallarıyla birlikte düşünülür.
3. Hat koordinasyonu: yeni hat gerekiyorsa operatör tekliflerini toplar, teknik şartları biz konuşur, kararı size bırakırız.
4. Kurulum: lokasyon lokasyon ilerleriz ve yeni bağlantıyı mevcut bağlantı yaşarken kurarız. Kesinti gerektiren adımlar mesai dışı pencerede, geri alınabilir şekilde yapılır.
5. Test ve teslim: yedekli kurulumlarda failover’ı fiilen deneriz; kabloyu çeker, trafiğin ikinci hatta geçtiğini birlikte görürüz.

Teslimde elinizde ne kalır? Güncel topoloji şeması, IP planı, cihaz erişim bilgileri ve yapılan testlerin kaydı. Bağlantıların sağlığını sürekli izlemek isterseniz, hat doluluk ve kopukluklarını grafiğe döken izleme sistemini de aynı yapının üzerine kuruyoruz.

Sahada Ne Yaptık? Çok Lokasyonlu Bir Operatör Geçişi

Süreç kağıt üzerinde her firmada benzer görünür; farkı sahada verilen sınav gösterir. Çok lokasyonlu bir kurumun MPLS ağını, şubeler birbirini görmeye devam ederken yeni operatöre geçirdik; devrelerin nasıl sıralandığını ve nelerin ters gittiğini MPLS ve ISP geçişi vakasında adım adım anlatıyoruz. Aynı sınıftaki ikinci sınav kaliteydi: toplantı saatlerinde çöken video konferansı, hattı büyütmeden, QoS önceliklendirmesiyle kurtardık. İki vaka da bu sayfanın anlattığı işin ta kendisidir: şubeler arası hattı kurmak ve o hattın üzerinde işin akmasını sağlamak.

Şube Bağlantısının Fiyatını Ne Belirler?

Bu işin bedelini dört değişken belirler. Birincisi lokasyon sayısıdır; her lokasyonun kendi keşfi, kendi kurulumu ve kendi testi vardır. İkincisi hat türü kararıdır: metro ethernet gibi kiralık devrelerin aylık bedeli operatör tarafında oluşur, VPN ise mevcut internet hatlarınızın üzerine kurulur. Üçüncüsü her lokasyondaki cihaz durumudur; mevcut firewall’unuz tünelleri ve yedekli hattı taşıyabiliyorsa yeni cihaz gerekmez. Dördüncüsü işin sıfırdan kurulum mu, çalışan bir yapıdan geçiş mi olduğudur; geçiş projeleri paralel çalıştırma gerektirdiği için daha fazla mühendislik saati ister.

Lokasyon başına gösterge bedelimizi bu sayfanın hemen altındaki kutuda güncel olarak yayınlıyoruz; kesin rakam, keşif görüşmesinde bu dört değişken netleştikten sonra yazılı teklifle önünüze gelir.

Şehir içindeki yollarınız ne kadar düzgün olursa olsun, şubeleriniz arasındaki yol kopuksa kurum tek bir şirket gibi çalışamaz. Doğru seçilmiş bir hat, üzerine doğru kurulmuş bir mimari ve çekildiğinde işi durdurmayan bir yedek: bu sayfada anlattığımız işin tamamı bu üç cümledir.

Tek bir lokasyonun internet erişimi, hat seçimi ve yedek hat tarafı ise kurumsal internet hattı sayfamızın konusu.

Yazan İlker Pehlivan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn