Siber Güvenlik

Vishing Nedir? Telefonla Oltalama Nasıl Anlaşılır

Vishing nedir, telefonla oltalama nasıl anlaşılır? BT destek, banka ve yönetici kılığında gelen aramalar, arayan numaranın taklidi ve geri arama kuralı.

İlker Pehlivan

Vishing, telefonla yapılan oltalamadır. Arayan kişi kendini BT destek, banka, kamu kurumu ya da şirketin bir yöneticisi olarak tanıtır ve karşısındakinden bir parola, doğrulama kodu, ödeme ya da bilgisayara bir program kurmasını ister. Adı voice (ses) ile phishing sözcüklerinin birleşiminden gelir.

Gece nöbetindeki bir eczacıyı düşünün. Telefon çalar, arayan kendini yakındaki hastanenin bir doktoru olarak tanıtır. Hastanın adını, ilacın adını ve dozunu biliyor, sesi kendinden emin ve aceleci: “Hasta şimdi geliyor, reçeteyi sabah getiririm, ilacı verin.” Eczacı doktoru göremez. Elinde yalnız bir ses ve o sesin bildiği birkaç doğru ayrıntı vardır. İşini bilen eczacı telefonu kapatır ve hastaneyi eczanenin kendi rehberindeki numaradan arar. Vishing bu telefonun şirkete gelenidir.

Vishing benzetmesi: gece nöbetindeki mahalle eczanesi, solda pencerenin ardında sokak lambasının aydınlattığı boş taş sokak, ortada kutularla ve ilaç kavanozlarıyla dolu ahşap raflar, tezgahta yanan küçük bir gaz lambası, sağda beyaz önlüklü, topuzlu eczacı duvardaki lacivert telefonun ahizesini kulağına tutmuş dinliyor, öbür eli tezgahtaki kalın, kapalı rehberin üstünde
Eczacı arayanı göremez, elinde yalnız bir ses vardır. Öbür eli ise eczanenin kendi rehberinin üstündedir. Vishing'e karşı kural da budur: telefonu kapatıp karşı tarafı kendi kayıtlarınızdaki numaradan geri aramak.

Bu yazı Sosyal Mühendislik serisinin oltalama ailesindendir. Vishing’in ne olduğunu, telefonun neden ikna ettiğini, şirkete gelen arama kurgularını, arayan numaranın neden kanıt olmadığını, aramanın nasıl anlaşılacağını ve şirkette ne yapılacağını anlatıyor. Oltalamanın genel mantığını phishing nedir yazımızda anlattık.

Yazı siber güvenlik hizmetimizin insan katmanına aittir. Çalışanlara telefonla gelen kandırmayı tanımayı nasıl öğrettiğimizi Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimi sayfamızda anlattık.

Vishing Nedir? Sesle Gelen Oltalama

ABD’nin siber güvenlik ajansı CISA, sosyal mühendislik ve oltalama sayfasında vishing’i sesli iletişimi kullanan sosyal mühendislik olarak tanımlıyor. CISA iki biçimi ayırıyor. Birincisinde vishing başka bir kanalla birleşir: bir e-posta ya da SMS kurbanı bir numarayı aramaya çağırır ve hassas bilgi o aramada alınır. İkincisinde saldırının tamamı telefonda yürür.

Saldırı tekniklerini sınıflandıran MITRE ATT&CK, T1566.004 Spearphishing Voice başlığında vishing’i hedefli oltalamanın bir biçimi sayıyor. Tanıma göre saldırgan kullanıcıyı bir telefon görüşmesiyle sistemlere erişim vermeye yönlendirir. Saldırgan bu görüşmede güvenilir biri kılığına girer ya da aciliyet ve korku yaratır. MITRE’nin verdiği örneklerde arayan kişi kurbanı zararlı bir adrese girmeye, bir dosya indirmeye ya da bilgisayarına bir uzaktan erişim programı kurmaya yönlendirir.

Telefon Neden Bu Kadar İkna Eder?

Telefonla gelen istek, yazılı istekten daha az durup düşünme fırsatı verir. Bunun dört nedeni var:

  1. Cevap hemen beklenir. E-posta bekleyebilir, telefondaki ses beklemez. Karşıdaki kişi susmanızı tuhaf karşılar ve düşünme süresi kısalır.
  2. Ses güven taşır. Kendinden emin, kibar ve işini bilir gibi konuşan biri, aynı cümleleri yazan bir e-postadan daha inandırıcıdır.
  3. Kayıt kalmaz. Yazılı bir istek bir yöneticiye iletilir, telefon konuşması çoğu zaman hiçbir yerde durmaz. Çalışan karar verirken kimseye danışmaz.
  4. Hiçbir filtreden geçmez. Şirketin e-posta filtresi, bağlantı denetimi ve antivirüsü telefon konuşmasını görmez. Savunma tamamen çalışanın o anki cevabındadır.

Saldırgan bu dört özelliğe sosyal mühendisliğin kaldıraçlarını ekler: otorite (banka, BT, yönetici) ve aciliyet (hesabınız bugün kapanacak).

Şirkete Gelen Vishing Kurguları

Aşağıdaki kurgular gerçek bir olayın anlatımı değildir, yöntemin örnekleridir.

  • BT destek araması: “Bilgisayarınızda bir virüs uyarısı aldık, hemen bağlanıp temizlememiz lazım.” Arayan bir program adı söyler ve kurulmasını ister. ABD, Kanada, Avustralya ve İngiltere’nin güvenlik kurumlarının ortak uyarısı AA23-320A, Scattered Spider grubunun BT ya da helpdesk personeli kılığında çalışanları arayıp credential (kimlik bilgisi) aldığını, ticari uzaktan erişim programları kurdurduğunu ve tek kullanımlık doğrulama kodunu istediğini anlatıyor.
  • Banka ya da kamu kurumu araması: “Şirket hesabınızdan şüpheli bir işlem görüyoruz, onaylamak için size gelen kodu okuyun.” Kod, aslında saldırganın o anda başlattığı girişin ya da işlemin kodudur.
  • Yönetici adına arama: “Genel müdür toplantıda, bu ödemenin bugün çıkması gerekiyor.” Ödeme talimatını sesle doğrulamanın neden yetmediğini ödeme talimatı doğrulama yazımızda anlattık. Ses de taklit edilebiliyor, bunu ses klonlama yazımızda ölçtük.
  • Helpdesk’i arayan sahte çalışan: Bu kez saldırgan çalışan kılığına girer ve helpdesk’ten parolasını sıfırlamasını, doğrulama uygulamasını yeni telefonuna taşımasını ister. AA23-320A’ya göre bu girişimler çoğu zaman birkaç aramaya yayılır. İlk aramalar parola sıfırlama için hangi bilgilerin sorulduğunu öğrenir, son arama sıfırlamayı yaptırır. Helpdesk’in bu aramaya nasıl cevap vereceğini helpdesk yazımızın saldırı bölümünde anlattık.
  • Önce mail, sonra telefon: Bir e-posta “faturanızda sorun var, bu numarayı arayın” der. Çalışan aramayı kendisi başlattığı için karşısındakine güvenir. MITRE’nin tanımında da oltalama mesajının kurbanı bir numarayı aramaya yönlendirdiği örnek var.

Arayan Numara Neden Kanıt Değildir?

CISA’ya göre internet üzerinden yapılan aramalarda (VoIP) arayan numara kolayca taklit edilebilir. Bu taklide caller ID spoofing denir. Ekranda bankanın, kamu kurumunun ya da şirketin kendi santralinin numarası görünebilir ve bu, aramanın oradan geldiğini kanıtlamaz.

Aynı kural arayanın bildiği bilgiler için de geçerlidir. Adınızı, unvanınızı, yöneticinizin adını ve şirketin kullandığı programı bilmek, kimliği kanıtlamaz. Bu bilgilerin çoğu şirketin sitesinde, profesyonel ağ profillerinde ya da daha önce sızmış bir listede durur. Bilginin nereden toplandığını spear phishing yazımızın dijital ayak izi bölümünde anlattık.

Örnekteki eczacı da doktoru sesinden ve bildiği ayrıntılardan tanıyamazdı. Kimliği doğrulayan tek şey, hastaneyi eczanenin kendi rehberindeki numaradan aramasıydı.

Vishing Nasıl Anlaşılır? İsteğe Bakın

Sesin tonu, numara ve arayanın bildikleri yanıltabilir. Yanıltmayan şey, arayanın sizden ne istediğidir. Telefonda aşağıdakilerden biri istendiğinde arama şüphelidir, kim aradığını söylerse söylesin:

  1. Parola ya da doğrulama kodu. Şirketin BT ekibi, bankanız ve kamu kurumları telefonda parolanızı ya da size gelen kodu sormaz.
  2. Bir program kurmak ya da ekran paylaşmak. Desteği şirketin bilinen BT numarasından ya da talep sisteminden siz istemediyseniz, bilgisayarınıza kimse bağlanmaz.
  3. Para göndermek ya da hesap bilgisi değiştirmek. Telefonla gelen ödeme talimatı, yazılı ve ikinci kanaldan doğrulanmış bir talimatın yerine geçmez.
  4. Gizlilik ve acele. “Kimseye söylemeyin”, “şimdi yapmazsanız hesap kapanır” cümleleri, sizi danışmaktan alıkoymak içindir.

Şüphe duyduğunuzda tartışmanız gerekmez. “Sizi geri arayacağım” deyip telefonu kapatmak yeter. Gerçek bir banka ya da gerçek bir BT ekibi bu cümleye itiraz etmez.

Vishing’e Karşı Şirkette Ne Yapılır?

Telefon hiçbir güvenlik ürününden geçmediği için savunmanın çoğu kuraldır. Kural da önceden yazılırsa işe yarar:

  1. Geri arama kuralı. Parola, kod, ödeme ya da erişim isteyen her aramada telefon kapatılır ve kurum, şirketin önceden sahip olduğu numaradan aranır. Ekrandaki ya da arayanın verdiği numara kullanılmaz. Hangi numaranın geri aramaya sayıldığını ödeme talimatı doğrulama yazımızın geri arama bölümünde anlattık.
  2. BT ekibinin duyurusu. Çalışanlara yazılı olarak söylenir: “BT ekibi sizi arayıp parolanızı, kodunuzu sormaz ve habersiz bağlanmaz. Bağlanmamız gerekirse talep numarasıyla gelir.” Bu tek cümle, en yaygın kurguyu çalışan için kolay bir karara çevirir.
  3. Uzaktan erişim programlarının listesi. AA23-320A, uygulama denetimiyle yalnız izin verilen uzaktan erişim programlarının çalışmasını ve taşınabilir sürümlerin engellenmesini öneriyor. Listede olmayan program kurulamazsa, ikna olmuş bir çalışan bile saldırganı içeri alamaz.
  4. Helpdesk’te kimlik doğrulama. Parola ve doğrulama uygulaması sıfırlaması, arayanın verdiği bilgiye değil, kayıtlı numaradan geri aramaya ya da yöneticinin onayına bağlanır.
  5. Oltalamaya dayanıklı MFA. Aynı uyarı, donanım anahtarı ya da passkey gibi oltalamaya dayanıklı doğrulamayı öneriyor. Bu yöntemlerde telefonda söylenecek bir kod yoktur. Yöntemlerin farkını 2FA nedir yazımızda anlattık.
  6. Bildirme yolu. Şüpheli aramayı bildiren çalışan teşekkür alır. İlk bildirim, aynı gün aynı kurguyla aranacak öbür çalışanları uyarmanın yoludur.

Telefonda Kandırıldıysanız Ne Yapılır?

Aramadan sonra şüphe duymak geç değildir. Ne verdiğinize göre ilk adımlar şöyledir:

  1. Parola söylediyseniz: o hesabın parolasını temiz bir cihazdan hemen değiştirin ve bütün oturumları kapatın. Ayrıntılı adımları phishing nedir yazımızın ilk saat bölümünde verdik.
  2. Kod söylediyseniz: kodun ait olduğu hesaba girmeyi deneyin, girebiliyorsanız parolayı değiştirip oturumları kapatın, giremiyorsanız sağlayıcıya ve BT ekibine bildirin.
  3. Program kurduysanız: bilgisayarı ağdan ayırın, kapatmayın ve BT ekibini arayın. Programın ne zaman kurulduğu, olayın incelenmesinde ilk bakılacak bilgidir.
  4. Ödeme yaptıysanız: bankanızı hemen arayıp işlemin geri çağrılmasını isteyin. İlk saatlerde yapılan başvurunun neden önemli olduğunu BEC yazımızda anlattık.

Her durumda arayan numarayı, saati ve konuşmada istenenleri not edin. Bu notlar hem BT ekibinin incelemesine hem de bankanın ve kolluğun başvurusuna girer.

Sonuç: Vishing’e Karşı İlk Adım Geri Aramadır

Vishing, oltalamanın en kişisel biçimidir. Karşınızda bir insan sesi vardır ve o ses sizi tanıyormuş gibi konuşur. Ona karşı işe yarayan kural da kişiseldir: istek ne olursa olsun, kimliği arayan değil siz doğrularsınız.

Girişteki benzetmeye dönersek: eczacı doktoru göremez, yalnız sesini duyar.

  • Telefondaki doktor, kendini BT destek, banka ya da yönetici olarak tanıtan arayandır.
  • Doktorun bildiği hasta adı ve doz, arayanın bildiği adınız, unvanınız ve şirketin programıdır.
  • “Reçeteyi sabah getiririm”, sonra yapılacağı söylenen doğrulamadır.
  • Eczanenin kendi rehberindeki numara, şirketin önceden sahip olduğu numaradır.
  • Telefonu kapatıp hastaneyi aramak, geri arama kuralıdır.

Konunun beklenenden farklı çıkan üç olgusu var:

  1. Ekrandaki numara da taklit edilebilir. CISA’ya göre internet üzerinden yapılan aramalarda arayan numara kolayca değiştirilir. Bankanın numarası görünüyor diye arama bankadan gelmez.
  2. Saldırgan bazen sizi değil helpdesk’inizi arar. AA23-320A’daki grup, çalışan kılığında helpdesk’i arayıp parola sıfırlatıyor ve doğrulamayı kendi cihazına taşıtıyor. Vishing’e karşı eğitim yalnız çalışanların değil, helpdesk’in de konusudur.
  3. Aramayı çalışanın kendisi başlatabilir. Önce gelen bir e-posta “bu numarayı arayın” der. Çalışan numarayı kendisi aradığı için karşısındakine güvenir, oysa numarayı da saldırgan vermiştir.

Vishing Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vishing, voice (ses) ve phishing sözcüklerinin birleşimidir ve telefonla yapılan oltalamayı anlatır. ABD'nin siber güvenlik ajansı CISA onu sesli iletişimi kullanan sosyal mühendislik olarak tanımlıyor. Arayan kişi kendini BT destek, banka, kamu kurumu ya da şirketin bir yöneticisi olarak tanıtır ve parola, doğrulama kodu, ödeme ya da bilgisayara bir uzaktan erişim programı kurulmasını ister.
Olabilir. CISA'ya göre internet üzerinden yapılan aramalarda (VoIP) arayan numara kolayca taklit edilebilir. Ekranda görünen ad ve numara, aramanın kimden geldiğini tek başına kanıtlamaz. Güvenli yol telefonu kapatıp bankayı kartın arkasındaki ya da bankanın resmi sitesindeki numaradan kendiniz aramaktır.
Desteği şirketinizin bilinen BT kanalından siz istemediyseniz hiçbir programı kurmayın ve ekranınızı paylaşmayın. Telefonu kapatıp şirketinizin bilinen BT destek numarasını ya da talep sistemini kendiniz kullanarak böyle bir işin gerçekten açılıp açılmadığını sorun. ABD ve müttefiklerinin ortak uyarısı AA23-320A, saldırganların BT ya da helpdesk personeli kılığında çalışanlara ticari uzaktan erişim programı kurdurduğunu anlatıyor.
Kodu söylediğiniz an, iki adımlı doğrulamanın ikinci adımını arayana vermiş olursunuz. Kodun ait olduğu hesaba hemen temiz bir cihazdan girmeyi deneyin. Girebiliyorsanız parolayı değiştirin ve hesaptaki bütün oturumları kapatın. Giremiyorsanız hesabın sağlayıcısına ve şirketinizin BT ekibine hemen haber verin. Kodu kimin istediğini, saatini ve arayan numarayı not edin.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

Phishing (Oltalama) Nedir? Türleri ve Nasıl Anlaşılır

Phishing (oltalama) nedir, sahte mail ne ister ve nasıl anlaşılır? Türleri, beş işaret, MFA varken çalınan oturum ve tıkladıysanız ilk saatte yapılacaklar.

10 dk okuma

Sosyal Mühendislik Nedir? Saldırı Türleri ve Örnekleri

Sosyal mühendislik nedir, saldırgan bir çalışanı hangi kaldıraçlarla ikna eder? Phishing, BEC, telefon ve fiziksel türler, örnekleri ve üç savunma katmanı.

12 dk okuma

Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimi: Sınav ve Sertifika

Siber güvenlik farkındalık eğitimi: kurumunuza özel, en az 45 dakikalık uzaktan oturum, sınırsız katılım, sonunda sınav ve sertifika. Oltalama, parola, KVKK.

10 dk okuma

Pharming Nedir? Doğru Adres, Sahte Site

Pharming nedir? Adres doğru yazılsa bile sahte siteye yönlendirme: hosts dosyası, modem ve DNS'in ele geçirilmesi, sertifika uyarısı ve şirketteki önlemler.

7 dk okuma

Quishing Nedir? QR Kod ile Oltalama Nasıl Anlaşılır

Quishing nedir, sahte QR kod nasıl anlaşılır? E-postadaki ve etiketteki QR kod kurguları, kodun neden filtreyi aştığı, okutmadan önce ve sonra yapılacaklar.

7 dk okuma

Smishing Nedir? Sahte SMS Nasıl Anlaşılır

Smishing nedir, sahte SMS nasıl anlaşılır? Kargo, banka ve kod isteyen kurgular, çalışanın telefonundan şirket hesabına açılan kapı ve tıklayınca yapılacaklar.

7 dk okuma