BT Danışmanlık

İş Sürekliliği Planı Nedir? BT İçin Nasıl Hazırlanır

İş sürekliliği planı nedir: bir kesintide işin nasıl süreceğini önceden yazan plan. Felaket kurtarmadan farkı, iş etki analizi, planın içeriği ve tatbikatı.

İlker Pehlivan

İş sürekliliği planı, bir kurumun büyük bir kesinti sırasında ve sonrasında kritik işlerini nasıl sürdüreceğini önceden yazan belgedir. ABD’nin standartlar kurumu NIST de planı böyle tanımlar: bir kesintide kurumun iş süreçlerinin nasıl süreceğini anlatan, önceden belirlenmiş talimatlar ve prosedürler (NIST CSRC sözlüğü, SP 800-34 Rev. 1). Plan yalnız sunucuları değil, insanları, çalışma yerini, tedarikçileri ve iletişimi de kapsar.

Bu yazıda iş sürekliliği planını bir ailenin afet planına benzetiyoruz. Deprem çantası hazırlamak önemlidir, ama çanta tek başına plan değildir. Plan, deprem olduğunda ailenin nerede buluşacağını, çocukları okuldan kimin alacağını ve telefonlar çekmezse kimin kime nasıl haber vereceğini önceden yazar. Kurumda deprem çantasının karşılığı yedektir, afet planının karşılığı ise iş sürekliliği planıdır.

Aydınlık bir salonda solda yemek masasında sırt çantasına su şişesi, el feneri ve ilk yardım kutusu yerleştiren bir ebeveyn, sağda mutfak kapısının yanında buzdolabına buluşma noktası işaretli bir aile planını asan çocuk
Çanta hazırlanır, ama asıl plan buzdolabındaki kağıttır: nerede buluşulacağını ve kimin kimi arayacağını yazar. İş sürekliliği planı da yedeğin ötesinde, kesinti anında kimin ne yapacağını önceden yazar.

Bu yazı BT danışmanlık hizmetimizin denetim koluna karşılık gelir. Bir kurumun hangi sisteminin plansız kaldığını, BT altyapı denetimi sayfamızda anlattığımız denetimle çıkarıyoruz.

İş Sürekliliği Planı ile Felaket Kurtarma Planı Farkı

İş sürekliliği planı işin devamını, felaket kurtarma planı ise BT sistemlerinin geri getirilmesini anlatır. NIST’in tanımıyla felaket kurtarma planı, büyük bir donanım ya da yazılım arızasının ardından bilgi sistemlerinin başka bir yerde yeniden çalıştırılması için yazılan plandır (NIST CSRC sözlüğü). Biri ötekinin parçasıdır.

PlanCevapladığı soruKapsamı
YedeklemeVeri nerede, kaç kopya?Verinin kendisi
Felaket kurtarma planıSistemler ne kadar sürede, hangi sırayla geri gelir?Sunucular, uygulamalar, ağ
İş sürekliliği planıSistemler yokken iş nasıl sürer?İnsanlar, yer, tedarikçiler, iletişim ve BT

Felaket kurtarma planının iki temel sayısı RTO (kurtarma süresi hedefi) ve RPO’dur (göze alınabilecek veri kaybı). Bu iki sayıyı felaket kurtarma planı: RTO ve RPO bölümümüzde ayrıntılı anlattık. Örnekteki afet planında çanta bir maddedir, buluşma noktası ve telefon zinciri ise ayrı maddeler. Yedeği olan ama planı olmayan bir kurum, çantası hazır ama nerede buluşacağını bilmeyen bir aileye benzer.

İş Etki Analizi: Planın Başlangıç Noktası

İş etki analizi (BIA, business impact analysis), kurumun işlerini ve bir kesintinin bu işler üzerindeki etkisini inceleyen çalışmadır (NIST CSRC sözlüğü). Plan bu analizden çıkar, çünkü hangi işin önce korunacağını ancak analiz söyler. Analiz dört soruyla yapılır:

  1. Kritik süreçler hangileri? Fatura kesmek, sevkiyat, maaş ödemesi ve müşteri hizmetleri gibi durduğunda kurumu doğrudan etkileyen işler listelenir.
  2. Her süreç hangi sistemlere dayanıyor? Sevkiyat bir ERP’ye, internet hattına ve yazıcıya dayanabilir. Bağımlılık zinciri tek tek yazılır.
  3. Kesinti saat saat neye mal oluyor? Bir dağıtım firmasında sevkiyat programı durursa araçlar depodan çıkamaz. Muhasebe programı bir gün durursa ise fatura bir gün gecikir. İkisinin bedeli aynı değildir.
  4. En fazla ne kadar kesinti göze alınabilir? Bu süre, o sürecin sistemleri için kurtarma süresi hedefini belirler.

İkinci soru en sık eksik kalan sorudur. Bir süreç birden çok sisteme dayanıyorsa, en zayıf halka bütün süreci durdurur. Kurumda tek başına duran ve yerine geçecek bir yedeği olmayan parçaları nasıl bulacağınızı tek nokta arızası yazımızda anlattık. Örnekteki ailenin analizi de evde nelerin hayati olduğunu sorar. Düzenli ilaç kullanan biri varsa, çantadaki ilk madde o ilaçtır.

İş Sürekliliği Planında Neler Yazar?

İyi bir iş sürekliliği planı kesinti anında kimsenin düşünmek zorunda kalmayacağı kadar açık yazılır. Planın temel bölümleri şunlardır:

  1. Kapsam ve kritik süreçler: iş etki analizinden çıkan süreçleri ve her birinin kabul edilebilir kesinti süresini yazar.
  2. Roller ve karar yetkisi: planı kimin devreye aldığını, o kişiye ulaşılamazsa yerine kimin geçtiğini yazar.
  3. İletişim listesi: çalışanların, tedarikçilerin ve önemli müşterilerin telefonlarını toplar. Liste kurumun e-postasında ya da sunucusunda değil, onlardan bağımsız bir yerde de tutulur.
  4. Alternatif çalışma düzeni: ofise girilemezse çalışanların nereden ve nasıl bağlanacağını yazar. Uzaktan erişim altyapısının kaç kişiyi aynı anda taşıyabildiği önceden bilinmelidir. Bu altyapıyı FortiGate uzaktan erişim VPN yazımızda anlattık.
  5. BT kurtarma adımları: hangi sistemin hangi sırayla geri getirileceğini yazar. Bu bölüm felaket kurtarma planına bağlanır.
  6. Tedarikçiler: internet hattının yedeğini, donanım tedarikçisinin parça süresini ve BT firmasının SLA’sındaki müdahale süresini kaydeder. İnternet hattının yedeklenmesini kurumsal internet hattı sayfamızda ele aldık.

Örnekteki afet planı da buzdolabının kapağına asılır, telefonun içinde kalmaz. Deprem anında telefonun şarjı biterse plan yine okunabilir olmalıdır.

İş Sürekliliği Planı Nasıl Test Edilir?

Plan ancak denendiğinde işe yarayıp yaramadığı anlaşılır. Test üç düzeyde yapılır, her düzey bir öncekinden daha pahalı ama daha gerçekçidir:

  1. Masa başı tatbikat: planı devreye alacak kişiler bir masanın etrafında toplanır ve bir senaryoyu adım adım konuşur. Örneğin: “Pazartesi sabahı sunucu odası su bastı, ne yapıyoruz?” Konuşma sırasında listede olmayan bir telefon numarası ya da kimsenin sahiplenmediği bir adım ortaya çıkar.
  2. Kısmi test: planın bir parçası gerçekten denenir. Bir sunucu yedekten geri döndürülür ya da çalışanların bir kısmı bir gün uzaktan çalışır.
  3. Tam tatbikat: kritik bir sürecin bütünü alternatif düzende yürütülür. KOBİ’lerde nadiren gerekir, ama bir kez yapıldığında planın gerçek boşluklarını gösterir.

Testin değeri bulduğu hatadadır. Hiç hata bulmayan bir tatbikat çoğu zaman senaryonun fazla kolay seçildiğini gösterir. Örnekteki ailenin deprem tatbikatı da çocukların buluşma noktasını gerçekten bulabildiğini görmek için yapılır.

Sonuç: Plan Kağıtta Değil Tatbikatta Sınanır

İş sürekliliği planının değeri yazıldığı gün değil, denendiği gün ortaya çıkar. Yedek ve felaket kurtarma planı sistemleri geri getirir, iş sürekliliği planı ise sistemler geri gelene kadar işin nasıl süreceğini söyler. Girişteki benzetmeye dönersek: deprem çantası olan ama nerede buluşacağını bilmeyen bir aile hazırlıklı sayılmaz. Kurumda çantanın karşılığı yedektir, buluşma noktasının karşılığı ise kesinti anında kimin neyi yapacağını yazan plandır.

Kurumunuzda böyle bir plan yoksa, işe kritik süreçlerin listesini çıkaran bir iş etki analiziyle başlamak yeterlidir.

İş Sürekliliği Planı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Var. Yedek verinin bir kopyasıdır, plan ise o veriyle işin nasıl süreceğini söyler: sunucu yokken faturanın nasıl kesileceğini, ofise girilemezse çalışanların nereden bağlanacağını ve müşteriye kimin haber vereceğini. Yedek planın bir parçasıdır, yerine geçmez.
Planın sahibi yönetimdir, BT katkı veren taraflardan biridir. Hangi sürecin kritik olduğuna ve ne kadar kesintinin göze alınabileceğine iş birimleri karar verir. Planı yalnız BT ekibi yazarsa plan, sistemlerin geri getirilmesini anlatan bir felaket kurtarma planına dönüşür.
ISO 22301, iş sürekliliği yönetim sistemi için belgelendirilen uluslararası standarttır. Küçük ve orta ölçekli bir şirket için belge almak zorunlu değildir. Planın kendisi ise belgeden bağımsız olarak değerlidir.
Planın dayandığı şey her değiştiğinde: yeni bir sistem alındığında, ofis taşındığında, önemli bir tedarikçi değiştiğinde ya da iletişim listesindeki biri ayrıldığında. Bunun dışında düzenli aralıklarla bir masa başı tatbikatı yapmak, eskiyen bölümleri ortaya çıkarır.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

BT Altyapı Denetimi: Envanter, Risk ve Yol Haritası

BT altyapı denetimi: cihaz ve sistem envanterinin çıkarılması, yedeklilik ve güvenlik risklerinin tespiti, önceliklendirilmiş yol haritası ve yönetime rapor.

8 dk okuma

Postmaster Nedir? Kurumda Olması Gereken Rol Adresleri

Postmaster nedir: SMTP standardının zorunlu tuttuğu postmaster@ adresi. Abuse, hostmaster ve security adresleri, hangisi gerekli ve gruba nasıl bağlanır.

11 dk okuma

Teknik Rapor Nasıl Yazılır? Yöneticinin Okuyacağı Dil

Teknik rapor nasıl yazılır: kararı ilk sayfaya koyan yapı, BT ihtiyacını risk, para, süre ve seçenek diliyle anlatmak, bulgu kalıbı ve kontrol listesi.

8 dk okuma

BT Danışmanı Nedir? Ne Yapar, Nasıl Seçilir?

BT danışmanı nedir: kurumun BT altyapısını inceleyip yatırım ve öncelik kararlarında tarafsız görüş veren uzman. Ne yapar, ne zaman gerekir ve nasıl seçilir.

4 dk okuma

BT Dokümantasyonu: Kurumsal Hafıza Nasıl Kurulur?

BT dokümantasyonu nasıl yapılır? Ne yazılır ne yazılmaz, envanterden kablo etiketine kadar içinde ne bulunur, nerede tutulur ve güncel kalmasını ne sağlar.

15 dk okuma

Shadow IT (Gölge BT) Nedir? Riskleri ve Tespiti

Shadow IT (Gölge BT) nedir, neden doğar, nasıl tespit edilir? Onaysız uygulamaların riskleri, gölge kavramlarının ayrımı ve envanterden başlayan keşif yöntemi.

28 dk okuma