BT Danışmanlık
İş Sürekliliği Planı Nedir? BT İçin Nasıl Hazırlanır
İş sürekliliği planı nedir: bir kesintide işin nasıl süreceğini önceden yazan plan. Felaket kurtarmadan farkı, iş etki analizi, planın içeriği ve tatbikatı.
İş sürekliliği planı, bir kurumun büyük bir kesinti sırasında ve sonrasında kritik işlerini nasıl sürdüreceğini önceden yazan belgedir. ABD’nin standartlar kurumu NIST de planı böyle tanımlar: bir kesintide kurumun iş süreçlerinin nasıl süreceğini anlatan, önceden belirlenmiş talimatlar ve prosedürler (NIST CSRC sözlüğü, SP 800-34 Rev. 1). Plan yalnız sunucuları değil, insanları, çalışma yerini, tedarikçileri ve iletişimi de kapsar.
Bu yazıda iş sürekliliği planını bir ailenin afet planına benzetiyoruz. Deprem çantası hazırlamak önemlidir, ama çanta tek başına plan değildir. Plan, deprem olduğunda ailenin nerede buluşacağını, çocukları okuldan kimin alacağını ve telefonlar çekmezse kimin kime nasıl haber vereceğini önceden yazar. Kurumda deprem çantasının karşılığı yedektir, afet planının karşılığı ise iş sürekliliği planıdır.
Bu yazı BT danışmanlık hizmetimizin denetim koluna karşılık gelir. Bir kurumun hangi sisteminin plansız kaldığını, BT altyapı denetimi sayfamızda anlattığımız denetimle çıkarıyoruz.
İş Sürekliliği Planı ile Felaket Kurtarma Planı Farkı
İş sürekliliği planı işin devamını, felaket kurtarma planı ise BT sistemlerinin geri getirilmesini anlatır. NIST’in tanımıyla felaket kurtarma planı, büyük bir donanım ya da yazılım arızasının ardından bilgi sistemlerinin başka bir yerde yeniden çalıştırılması için yazılan plandır (NIST CSRC sözlüğü). Biri ötekinin parçasıdır.
| Plan | Cevapladığı soru | Kapsamı |
|---|---|---|
| Yedekleme | Veri nerede, kaç kopya? | Verinin kendisi |
| Felaket kurtarma planı | Sistemler ne kadar sürede, hangi sırayla geri gelir? | Sunucular, uygulamalar, ağ |
| İş sürekliliği planı | Sistemler yokken iş nasıl sürer? | İnsanlar, yer, tedarikçiler, iletişim ve BT |
Felaket kurtarma planının iki temel sayısı RTO (kurtarma süresi hedefi) ve RPO’dur (göze alınabilecek veri kaybı). Bu iki sayıyı felaket kurtarma planı: RTO ve RPO bölümümüzde ayrıntılı anlattık. Örnekteki afet planında çanta bir maddedir, buluşma noktası ve telefon zinciri ise ayrı maddeler. Yedeği olan ama planı olmayan bir kurum, çantası hazır ama nerede buluşacağını bilmeyen bir aileye benzer.
İş Etki Analizi: Planın Başlangıç Noktası
İş etki analizi (BIA, business impact analysis), kurumun işlerini ve bir kesintinin bu işler üzerindeki etkisini inceleyen çalışmadır (NIST CSRC sözlüğü). Plan bu analizden çıkar, çünkü hangi işin önce korunacağını ancak analiz söyler. Analiz dört soruyla yapılır:
- Kritik süreçler hangileri? Fatura kesmek, sevkiyat, maaş ödemesi ve müşteri hizmetleri gibi durduğunda kurumu doğrudan etkileyen işler listelenir.
- Her süreç hangi sistemlere dayanıyor? Sevkiyat bir ERP’ye, internet hattına ve yazıcıya dayanabilir. Bağımlılık zinciri tek tek yazılır.
- Kesinti saat saat neye mal oluyor? Bir dağıtım firmasında sevkiyat programı durursa araçlar depodan çıkamaz. Muhasebe programı bir gün durursa ise fatura bir gün gecikir. İkisinin bedeli aynı değildir.
- En fazla ne kadar kesinti göze alınabilir? Bu süre, o sürecin sistemleri için kurtarma süresi hedefini belirler.
İkinci soru en sık eksik kalan sorudur. Bir süreç birden çok sisteme dayanıyorsa, en zayıf halka bütün süreci durdurur. Kurumda tek başına duran ve yerine geçecek bir yedeği olmayan parçaları nasıl bulacağınızı tek nokta arızası yazımızda anlattık. Örnekteki ailenin analizi de evde nelerin hayati olduğunu sorar. Düzenli ilaç kullanan biri varsa, çantadaki ilk madde o ilaçtır.
İş Sürekliliği Planında Neler Yazar?
İyi bir iş sürekliliği planı kesinti anında kimsenin düşünmek zorunda kalmayacağı kadar açık yazılır. Planın temel bölümleri şunlardır:
- Kapsam ve kritik süreçler: iş etki analizinden çıkan süreçleri ve her birinin kabul edilebilir kesinti süresini yazar.
- Roller ve karar yetkisi: planı kimin devreye aldığını, o kişiye ulaşılamazsa yerine kimin geçtiğini yazar.
- İletişim listesi: çalışanların, tedarikçilerin ve önemli müşterilerin telefonlarını toplar. Liste kurumun e-postasında ya da sunucusunda değil, onlardan bağımsız bir yerde de tutulur.
- Alternatif çalışma düzeni: ofise girilemezse çalışanların nereden ve nasıl bağlanacağını yazar. Uzaktan erişim altyapısının kaç kişiyi aynı anda taşıyabildiği önceden bilinmelidir. Bu altyapıyı FortiGate uzaktan erişim VPN yazımızda anlattık.
- BT kurtarma adımları: hangi sistemin hangi sırayla geri getirileceğini yazar. Bu bölüm felaket kurtarma planına bağlanır.
- Tedarikçiler: internet hattının yedeğini, donanım tedarikçisinin parça süresini ve BT firmasının SLA’sındaki müdahale süresini kaydeder. İnternet hattının yedeklenmesini kurumsal internet hattı sayfamızda ele aldık.
Örnekteki afet planı da buzdolabının kapağına asılır, telefonun içinde kalmaz. Deprem anında telefonun şarjı biterse plan yine okunabilir olmalıdır.
İş Sürekliliği Planı Nasıl Test Edilir?
Plan ancak denendiğinde işe yarayıp yaramadığı anlaşılır. Test üç düzeyde yapılır, her düzey bir öncekinden daha pahalı ama daha gerçekçidir:
- Masa başı tatbikat: planı devreye alacak kişiler bir masanın etrafında toplanır ve bir senaryoyu adım adım konuşur. Örneğin: “Pazartesi sabahı sunucu odası su bastı, ne yapıyoruz?” Konuşma sırasında listede olmayan bir telefon numarası ya da kimsenin sahiplenmediği bir adım ortaya çıkar.
- Kısmi test: planın bir parçası gerçekten denenir. Bir sunucu yedekten geri döndürülür ya da çalışanların bir kısmı bir gün uzaktan çalışır.
- Tam tatbikat: kritik bir sürecin bütünü alternatif düzende yürütülür. KOBİ’lerde nadiren gerekir, ama bir kez yapıldığında planın gerçek boşluklarını gösterir.
Testin değeri bulduğu hatadadır. Hiç hata bulmayan bir tatbikat çoğu zaman senaryonun fazla kolay seçildiğini gösterir. Örnekteki ailenin deprem tatbikatı da çocukların buluşma noktasını gerçekten bulabildiğini görmek için yapılır.
Sonuç: Plan Kağıtta Değil Tatbikatta Sınanır
İş sürekliliği planının değeri yazıldığı gün değil, denendiği gün ortaya çıkar. Yedek ve felaket kurtarma planı sistemleri geri getirir, iş sürekliliği planı ise sistemler geri gelene kadar işin nasıl süreceğini söyler. Girişteki benzetmeye dönersek: deprem çantası olan ama nerede buluşacağını bilmeyen bir aile hazırlıklı sayılmaz. Kurumda çantanın karşılığı yedektir, buluşma noktasının karşılığı ise kesinti anında kimin neyi yapacağını yazan plandır.
Kurumunuzda böyle bir plan yoksa, işe kritik süreçlerin listesini çıkaran bir iş etki analiziyle başlamak yeterlidir.
İş Sürekliliği Planı Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
BT Altyapı Denetimi: Envanter, Risk ve Yol Haritası
BT altyapı denetimi: cihaz ve sistem envanterinin çıkarılması, yedeklilik ve güvenlik risklerinin tespiti, önceliklendirilmiş yol haritası ve yönetime rapor.
Postmaster Nedir? Kurumda Olması Gereken Rol Adresleri
Postmaster nedir: SMTP standardının zorunlu tuttuğu postmaster@ adresi. Abuse, hostmaster ve security adresleri, hangisi gerekli ve gruba nasıl bağlanır.
Teknik Rapor Nasıl Yazılır? Yöneticinin Okuyacağı Dil
Teknik rapor nasıl yazılır: kararı ilk sayfaya koyan yapı, BT ihtiyacını risk, para, süre ve seçenek diliyle anlatmak, bulgu kalıbı ve kontrol listesi.
BT Danışmanı Nedir? Ne Yapar, Nasıl Seçilir?
BT danışmanı nedir: kurumun BT altyapısını inceleyip yatırım ve öncelik kararlarında tarafsız görüş veren uzman. Ne yapar, ne zaman gerekir ve nasıl seçilir.
BT Dokümantasyonu: Kurumsal Hafıza Nasıl Kurulur?
BT dokümantasyonu nasıl yapılır? Ne yazılır ne yazılmaz, envanterden kablo etiketine kadar içinde ne bulunur, nerede tutulur ve güncel kalmasını ne sağlar.
Shadow IT (Gölge BT) Nedir? Riskleri ve Tespiti
Shadow IT (Gölge BT) nedir, neden doğar, nasıl tespit edilir? Onaysız uygulamaların riskleri, gölge kavramlarının ayrımı ve envanterden başlayan keşif yöntemi.
Single Point of Failure (SPoF) Nedir, Nasıl Bulunur?
Single Point of Failure (SPoF) nedir, kurumda nasıl birikir, nasıl bulunur? Teknik tek nokta arızası, insan bağımlılığı, bus factor ve üç soruluk test.
BT Danışmanlığı ile Dijital Dönüşüm
BT Danışmanlığı ile Dijital Dönüşüm sayesinde yangın söndürmeyi bırakın! Altyapı maliyetlerini düşürüp veriyi servete dönüştürecek stratejileri keşfedin.
GLPI Active Directory ve LDAP: LDAPS ile Bağlantı
GLPI Active Directory bağlantısı adım adım: LDAPS ve 636, salt okuma servis hesabı, DNS, içe aktarmadan önce daraltılan kapsam ve saatlik kullanıcı eşitlemesi.
GLPI Agent GPO ile Dağıtım: Başlangıç Betiği ve Parola
GLPI Agent GPO ile dağıtım: resmi VBS betiği açılışta MSI'ı kurar ve ayarı her açılışta yeniden yazar. Betik SYSVOL'de değil, kapalı paylaşımda durur.
GLPI Envanter Kuralları: Etiket, Konum ve Kopya Kayıt
GLPI envanter kuralları: agent etiketinden konum atayan kural, kuralın her envanterde çalışması, elle düzeltmenin kilidi ve kopya kaydı önleyen eşleştirme.
GLPI HTTPS: İç CA Sertifikası, Apache ve GLPI Adresi
GLPI HTTPS yapılandırması adım adım: iç CA'dan SAN'lı sertifika, Apache'de 443 ve yönlendirme, HSTS, GLPI uygulama adresi ve session.cookie_secure ayarı.
GLPI Mail to Ticket: E-postadan Destek Kaydı Açmak
GLPI mail to ticket kurulumu: rol adresi, IMAP alıcısı, iki arşiv klasörü, mailgate görevi, yanıtın aynı kayda bağlanması ve tanınmayan gönderen kararı.
GLPI Rehberi: Kurulumdan Helpdesk'e Adım Adım
GLPI rehberi: kurulumdan Active Directory'ye, envanterden SLA'ya on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, fabrika ayarı ne, lab'da ne ölçtük.
GLPI Upgrade: Yedek, Geri Yükleme ve Güncelleme Sırası
GLPI güncellemesi adım adım: bakım kipi, veritabanı ve glpicrypt.key yedeği, geri yükleme provası, yeni sürümü yerleştirmek ve db:update ile 11'den 12.0.1'e.
GLPI Zabbix Entegrasyonu: Alarmdan Destek Kaydı Açmak
GLPI Zabbix entegrasyonu: Zabbix'in hazır GLPI webhook'u, OAuth istemcisi, dar yetkili kullanıcı, severity eşlemesi ve e-posta yoluyla farkı, lab ölçümüyle.
BT Ekibinde İletişim: Kullanıcıyla, Yönetimle ve Ekip İçinde
BT ekibinde iletişim sorunları nereden çıkar: tek kişide kalan bilgi, duyurulmayan değişiklik, jargon. Kullanıcıya, yönetime ve ekip içine kalıplar.
BT Departmanı Nedir? BT Ekibindeki Roller ve Görevleri
BT departmanı nedir: ağı, sunucuları, desteği ve güvenliği yöneten birim. Helpdesk, sistemci, networkçü ve güvenlik rolleri, küçük ekipte kim ne yapar.
BT Hizmetleri Nedir? Türleri ve Sunum Modelleri
BT hizmetleri nedir: kurumun ağını, sunucularını, kullanıcılarını ve güvenliğini işleten işler. Türleri, iç ekip, MSP ve bulut modelleri ve seçim ölçütü.
CIO Nedir, Ne Demek? CIO ile CTO Farkı
CIO ne demek: kurumun bilgi teknolojilerinden sorumlu en üst yönetici. Görevleri, CTO ile farkı ve CIO'su olmayan bir KOBİ'de bu kararları kimin verdiği.
Help Desk Nedir? Helpdesk Katmanları ve Service Desk Farkı
Help desk nedir: kullanıcıların BT sorunlarını tek kanaldan kayda alıp çözen ya da doğru uzmana yönlendiren birim. L1, L2, L3 katmanları ve service desk farkı.
IT Uzmanı Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
IT uzmanı nedir: kullanıcı desteğinden hesap ve bilgisayar yönetimine BT işlerini yürüten kişi. Bilgi işlem uzmanı farkı, A+ ve ITIL, maaş ve kariyer dalları.
ITIL Nedir? ITSM ve CMDB ile Ne İşe Yarar?
ITIL nedir: BT hizmet yönetiminin en yaygın en iyi uygulama rehberi. ITIL (Version 5), ITSM farkı, CMDB ve bir KOBİ'nin hangi uygulamalarla başlayacağı.
MSP Nedir? Yönetilen Hizmet Sağlayıcı ve MSSP Farkı
MSP nedir: kurumun BT altyapısını aylık bedelle sürekli işleten yönetilen hizmet sağlayıcı. Arıza başı destekten ve MSSP'den farkı, sözleşmede aranacaklar.
Network Uzmanı Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
Network uzmanı nedir: switch, firewall ve internet hatlarını yöneten kişi. Katman katman sorun giderme, CCNA ve Network+ sırası, maaş verisi ve öğrenme yolu.
Siber Güvenlik Uzmanı Nasıl Olunur? Görevler ve Sertifikalar
Siber güvenlik uzmanı nedir, nasıl olunur: SOC, sızma testi ve güvenlik mühendisliği yolları, Security+, OSCP ve CISSP sırası, maaş verisi ve yasal sınır.
Sistem Yöneticisi Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
Sistem yöneticisi nedir: sunucuları, Active Directory'yi, yamaları ve yedekleri yöneten kişi. Önleyici bakım, Microsoft ve RHCSA sertifikaları, maaş verisi.
SLA Nedir? Hizmet Seviyesi Anlaşması ve Ölçütleri
SLA nedir: hizmetin hangi seviyede verileceğini ölçülebilir hedeflerle yazan sözleşme. Yanıt ve çözüm süresi farkı, %99,9'un anlamı, SLO farkı ve okuma listesi.
Çözüm Ortağı Nedir? Distribütör, Bayi ve Üretici Farkı
Çözüm ortağı nedir: üreticinin ürününü satan, kuran ve destekleyen yetkili firma. Distribütör ve bayiden farkı, ortaklık rozetinin anlamı ve nasıl doğrulanır.
Sistem Entegrasyonu: Ağ, Sunucu ve Güvenlik Tek Muhatapla
Sistem entegrasyonu hizmeti: ağ, sunucu ve güvenliği keşif, marka bağımsız tasarım, tedarik, kurulum ve birlikte çalışma testiyle tek projede kuruyoruz.
Sistem Entegratörü Nedir? Ne Yapar, Ne Zaman Gerekir?
Sistem entegratörü nedir: ağ, sunucu ve güvenlik parçalarını tek projede kurup birlikte çalıştıran firma. Bayiden farkı, türleri ve seçerken sorulacaklar.
KVKK Teknik Tedbirler: Denetim, Uygulama ve Kayıt
KVKK teknik tedbirler hizmeti: yetki matrisi, loglama, şifreleme ve kamera tarafının denetimi, eksiklerin kapatılması ve denetimde gösterilecek kayıt düzeni.
BT Envanter Yönetimi: Sistem Seçimi ve Kurulum Hizmeti
Kurumunuza hangi envanter sistemi uyar? Açık kaynak, bulut ve kurumsal ITSM seçeneklerini ölçeğinize göre karşılaştırıyor, seçtiğiniz sistemi kuruyoruz.
Shadow API (Gölge API) Nedir? Nasıl Keşfedilir?
Shadow API (gölge API) nedir, belgelenmemiş uç noktalar nasıl doğar ve dış duvar taramasıyla nasıl keşfedilir? API güvenliği, envanter ve KVKK bağı.
Shadow Admin (Gölge Yönetici) Nedir? Nasıl Tespit Edilir?
Shadow Admin (gölge yönetici) nedir, neden grup üyeliğinde görünmez ve etkin izin taramasıyla nasıl tespit edilir? Ayrıcalıklı hesap denetimi ve KVKK bağı.
Shadow AI (Gölge Yapay Zeka) Nedir? Ağda Nasıl Görünür?
Shadow AI (gölge yapay zeka) nedir, klasik gölge BT'den farkı nedir, ağda nasıl tespit edilir? Kurumsal ve kişisel sürüm ayrımı, KVKK sorumluluğu ve DNS kaydı.
Shadow Data (Gölge Veri) Nedir? Nasıl Bulunur?
Shadow Data (gölge veri) nedir, envanter dışı veri kopyaları nasıl doğar ve dosya sunucusunda nasıl bulunur? Hassas veri sızıntısı, KVKK saklama ve imha bağı.
KVKK Teknik Uyum: Kişisel Veri Güvenliği Tedbirleri
KVKK uyumu BT tarafında ne demek? Veri envanteri, yetki matrisi, loglama, saklama süresi, şifreleme ve kamera sistemleri için somut teknik tedbirler rehberi.
BT Dış Kaynak Hizmeti: Kurumsal Bakım Anlaşması ve IT Destek
BT dış kaynak hizmeti, aylık bakım anlaşmasıyla: tam yönetilen hizmette BT departmanınız biziz, uzman aboneliğinde ekibinizin arkasındayız. Kapsam ve fiyat.
GLPI Agent Nedir? Kurulum ve Envanter Kimlik Doğrulaması
GLPI Agent nedir, nasıl kurulur? GLPI 12'de envanteri açmak, agent'a temel kimlik doğrulaması vermek, Linux ve Windows kurulumu ve agent'ın sık hataları.
GLPI Helpdesk: Ticket Sistemi ve SLA Yönetimi
GLPI 12 helpdesk kurulumu: ITIL kategorileri, öncelik matrisi, mesai takvimi ve bayram günleri, SLA ve OLA süreleri, eskalasyon ve self-service formları.
GLPI Nedir? Açık Kaynaklı BT Envanter ve Helpdesk Platformu
GLPI nedir, ne işe yarar? Açık kaynaklı BT envanter ve helpdesk yazılımının modülleri, üç parçası, lisansı, ücretli seçenekleri ve kime uyduğu, GLPI 12 ile.
GLPI Profil ve Yetki: AD Grubu, 2FA ve Ayrılan Hesap
GLPI profilleri Active Directory grubundan yetki kuralıyla verilir. Ayrılan hesabı kapatma, açık oturumu kesme ve yönetici profiline 2FA, lab ölçümleriyle.
GLPI Kurulumu: Ubuntu 26.04'te Apache, MariaDB ve PHP
GLPI kurulumu adım adım: Ubuntu 26.04'te Apache, MariaDB ve PHP 8.5, public web kökü, ayrı yapılandırma klasörü, kurulum sihirbazı, cron ve ilk ayarlar.
Ücretsiz Değerlendirme
Sunucunuz yarın açılmasa iş nasıl sürer? Planınızın boşluklarını birlikte bulalım.
İçindekiler
Ana Hizmet
BT Danışmanlık