BT Danışmanlık
ITIL Nedir? ITSM ve CMDB ile Ne İşe Yarar?
ITIL nedir: BT hizmet yönetiminin en yaygın en iyi uygulama rehberi. ITIL (Version 5), ITSM farkı, CMDB ve bir KOBİ'nin hangi uygulamalarla başlayacağı.
ITIL (Information Technology Infrastructure Library), BT hizmetlerinin nasıl planlanıp yönetileceğini anlatan ve dünyada en yaygın kullanılan en iyi uygulama rehberidir. Bir kanun ya da standart değildir: arızaların nasıl kayda alınacağını, değişikliklerin nasıl onaylanacağını ve cihazların nasıl izleneceğini anlatan, yıllar içinde biriken deneyimin derlemesidir. Bugün rehberin sahibi PeopleCert’tir ve güncel sürümü ITIL (Version 5)‘tir.
Bu yazıda ITIL’i bir tarif defterine benzetiyoruz. Usta aşçıların yıllar içinde denediği tarifler bir deftere yazılır. Defteri alan kimse her tarifi harfiyen uygulamaz. Evdeki ocağa, aile sayısına ve elindeki malzemeye göre uyarlar. Defterin değeri, birinin aynı yemeği daha önce yüz kez pişirip nerede yanıldığını yazmış olmasıdır.
Bu yazı BT danışmanlık hizmetimizin envanter ve helpdesk koluna karşılık gelir. ITIL’in en çok kullanılan uygulamalarını bir kurumda hangi araçla kurduğumuzu BT envanter yönetimi sayfamızda anlattık.
ITIL’in Güncel Sürümü: ITIL (Version 5)
ITIL’in güncel sürümü 2026’da yayımlanan ITIL (Version 5)‘tir, ama yeni sürüm öncekini silmez. PeopleCert’in açıklamasına göre ITIL (Version 5), ITIL 4’ün ve önceki sürümlerin değer sistemini ve yol gösterici ilkelerini taşır (PeopleCert, ITIL SSS). Okur için önemli olan dört nokta şunlardır:
- Uygulama sayısı aynı kaldı: ITIL’de 34 yönetim uygulaması (practice) vardır. Yeni sürümde bunlar ürün ve hizmet yönetimi ile genel yönetim olarak iki grupta toplanır.
- İki sürüm bir süre birlikte yürüyor: PeopleCert’in planına göre ITIL 4 modülleri 31 Aralık 2027’de kapatılacak.
- ITIL 4 sertifikaları geçerli: ITIL 4 sertifikası olan biri, yeni sürümün üst seviyelerine bu sertifikayla devam edebilir.
- Kapsam genişledi: PeopleCert yeni sürümü yapay zekayı baştan hesaba katan ve ürün, hizmet, strateji ile deneyim yönetimini birlikte ele alan bir çerçeve olarak tanıtıyor (PeopleCert, ITIL).
Örnekteki tarif defterinin yeni baskısı da eski tarifleri atmaz, yeni bölümler ekler ve bölümleri yeniden düzenler. Eski baskıyla yemek yapmayı öğrenen biri yeni baskıda kaybolmaz.
ITIL ile ITSM Farkı
ITSM (IT service management, BT hizmet yönetimi) yapılan işin adıdır, ITIL ise o işin en bilinen rehberi. Her kurum, farkında olsun ya da olmasın, BT hizmetlerini bir biçimde yönetir: arızalar bir yere yazılır ya da yazılmaz, değişiklikler onaylanır ya da onaysız yapılır. ITSM bu yönetimin kendisidir, ITIL ise onun nasıl iyi yapılacağını anlatan derlemedir.
| Terim | Ne | Kurum için anlamı |
|---|---|---|
| ITSM | BT hizmetlerini yönetme işi | Her kurumda bir biçimde vardır |
| ITIL | ITSM için en iyi uygulama rehberi | Uyarlanarak kullanılır, zorunlu değildir |
| ISO/IEC 20000-1 | Hizmet yönetimi için uluslararası standart | Denetlenir ve belgelendirilir |
Örnekteki mutfakta ITSM, yemeğin her gün nasıl hazırlanıp sofraya geldiğidir. ITIL tarif defteridir, ISO/IEC 20000-1 ise mutfağı denetleyip belge veren bir sistemdir. Defter olmadan da yemek pişer, ama aynı hata her hafta yeniden yapılır. BT hizmetlerinin türlerini ve ITSM’in onlarla ilişkisini BT hizmetleri nedir yazımızda anlattık.
KOBİ ITIL’e Hangi Uygulamalarla Başlamalı?
Küçük ve orta ölçekli bir kurumun 34 uygulamanın hepsine ihtiyacı yoktur. Başlangıç için dört uygulama işin çoğunu taşır:
- Arıza yönetimi (incident management): bozulan bir hizmetin kayda alınıp en kısa sürede ayağa kaldırılmasıdır. Her arıza bir kayıt numarası alır ve kimin üstlendiği görünür. Bu işi yürüten birimi help desk nedir yazımızda anlattık.
- Hizmet talebi yönetimi (service request management): arıza olmayan isteklerin, yani yeni bir kullanıcı hesabının ya da bir yazılım kurulumunun ayrı bir akışla karşılanmasıdır.
- Değişiklik yönetimi (change management): sistemlerde yapılacak değişikliklerin önceden kaydedilip onaylanmasıdır. Bir firewall kuralı ya da sunucu güncellemesi kimin onayıyla yapıldığı belli olarak yapılır.
- Varlık ve yapılandırma yönetimi (asset ve configuration management): cihazların, lisansların ve bunlar arasındaki bağların kaydının tutulmasıdır.
Bu dördü bir helpdesk ve envanter aracıyla kurulur. Açık kaynak GLPI dördünü de karşılar: arıza ve talepleri ayrı kategorilerle kayda alır, sürelerini bir hizmet seviyesine bağlar ve cihaz envanterini kendiliğinden günceller. Sürelerin nasıl tanımlandığını GLPI helpdesk ve SLA yazımızda gösterdik. Örnekteki tarif defterinden de ilk gün dört temel tarif seçilir, kalanı mutfak alıştıkça eklenir.
CMDB Nedir? Envanterden Farkı
CMDB (configuration management database, yapılandırma yönetimi veritabanı), BT varlıklarını ve bunların birbirine nasıl bağlı olduğunu tutan kayıttır. Envanter “elimizde ne var” sorusunu cevaplar. CMDB ise “bu parça durursa ne etkilenir” sorusunu cevaplar.
Bir örnek farkı gösterir. Envanter, kurumda bir dosya sunucusu ve bir switch olduğunu söyler. CMDB ise muhasebe programının o dosya sunucusunda durduğunu ve sunucunun o switch’in yedinci portuna bağlı olduğunu da söyler. Switch’te yapılacak bir bakımın muhasebeyi durduracağı ancak bu bağ kayıtlıysa önceden görülür. Değişiklik yönetimi bu yüzden CMDB’ye dayanır.
Örnekteki mutfakta envanter kilerdeki malzeme listesidir, CMDB ise hangi malzemenin hangi yemekte kullanıldığını gösteren listedir. Un bittiğinde ekmeğin, böreğin ve kekin yapılamayacağını ikinci liste söyler. KOBİ’de CMDB ayrı bir yazılım olmak zorunda değildir. GLPI gibi envanter programları, cihazlar arasındaki bağları aynı kayıtların içinde tutabilir.
Sonuç: ITIL Uygulanmaz, Uyarlanır
ITIL bir kontrol listesi gibi baştan sona uygulanmaz, kurumun ölçeğine göre uyarlanır. Küçük bir kurum için değer, 34 uygulamanın hepsinde değil, arızanın, talebin, değişikliğin ve envanterin kayda girdiği ilk dört uygulamadadır. Girişteki benzetmeye dönersek: tarif defterini alan biri ilk gün bütün tarifleri pişirmez, en sık yaptığı yemeklerden başlar. BT’de en sık yapılan yemek arızanın kaydı, malzeme listesi de cihaz envanteridir.
Bugün kurumunuzda arızaların ve değişikliklerin nerede kayda girdiğini bilmiyorsanız, işe bu dört uygulamadan biriyle başlamak yeterlidir.
ITIL Hakkında Sık Sorulan Sorular
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInBenzer Makaleler
BT Envanter Yönetimi: Sistem Seçimi ve Kurulum Hizmeti
Kurumunuza hangi envanter sistemi uyar? Açık kaynak, bulut ve kurumsal ITSM seçeneklerini ölçeğinize göre karşılaştırıyor, seçtiğiniz sistemi kuruyoruz.
GLPI Rehberi: Kurulumdan Helpdesk'e Adım Adım
GLPI rehberi: kurulumdan Active Directory'ye, envanterden SLA'ya on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, fabrika ayarı ne, lab'da ne ölçtük.
Help Desk Nedir? Helpdesk Katmanları ve Service Desk Farkı
Help desk nedir: kullanıcıların BT sorunlarını tek kanaldan kayda alıp çözen ya da doğru uzmana yönlendiren birim. L1, L2, L3 katmanları ve service desk farkı.
GLPI Active Directory ve LDAP: LDAPS ile Bağlantı
GLPI Active Directory bağlantısı adım adım: LDAPS ve 636, salt okuma servis hesabı, DNS, içe aktarmadan önce daraltılan kapsam ve saatlik kullanıcı eşitlemesi.
GLPI Agent GPO ile Dağıtım: Başlangıç Betiği ve Parola
GLPI Agent GPO ile dağıtım: resmi VBS betiği açılışta MSI'ı kurar ve ayarı her açılışta yeniden yazar. Betik SYSVOL'de değil, kapalı paylaşımda durur.
GLPI Envanter Kuralları: Etiket, Konum ve Kopya Kayıt
GLPI envanter kuralları: agent etiketinden konum atayan kural, kuralın her envanterde çalışması, elle düzeltmenin kilidi ve kopya kaydı önleyen eşleştirme.
GLPI HTTPS: İç CA Sertifikası, Apache ve GLPI Adresi
GLPI HTTPS yapılandırması adım adım: iç CA'dan SAN'lı sertifika, Apache'de 443 ve yönlendirme, HSTS, GLPI uygulama adresi ve session.cookie_secure ayarı.
GLPI Mail to Ticket: E-postadan Destek Kaydı Açmak
GLPI mail to ticket kurulumu: rol adresi, IMAP alıcısı, iki arşiv klasörü, mailgate görevi, yanıtın aynı kayda bağlanması ve tanınmayan gönderen kararı.
GLPI Upgrade: Yedek, Geri Yükleme ve Güncelleme Sırası
GLPI güncellemesi adım adım: bakım kipi, veritabanı ve glpicrypt.key yedeği, geri yükleme provası, yeni sürümü yerleştirmek ve db:update ile 11'den 12.0.1'e.
GLPI Zabbix Entegrasyonu: Alarmdan Destek Kaydı Açmak
GLPI Zabbix entegrasyonu: Zabbix'in hazır GLPI webhook'u, OAuth istemcisi, dar yetkili kullanıcı, severity eşlemesi ve e-posta yoluyla farkı, lab ölçümüyle.
Postmaster Nedir? Kurumda Olması Gereken Rol Adresleri
Postmaster nedir: SMTP standardının zorunlu tuttuğu postmaster@ adresi. Abuse, hostmaster ve security adresleri, hangisi gerekli ve gruba nasıl bağlanır.
BT Ekibinde İletişim: Kullanıcıyla, Yönetimle ve Ekip İçinde
BT ekibinde iletişim sorunları nereden çıkar: tek kişide kalan bilgi, duyurulmayan değişiklik, jargon. Kullanıcıya, yönetime ve ekip içine kalıplar.
Teknik Rapor Nasıl Yazılır? Yöneticinin Okuyacağı Dil
Teknik rapor nasıl yazılır: kararı ilk sayfaya koyan yapı, BT ihtiyacını risk, para, süre ve seçenek diliyle anlatmak, bulgu kalıbı ve kontrol listesi.
BT Danışmanı Nedir? Ne Yapar, Nasıl Seçilir?
BT danışmanı nedir: kurumun BT altyapısını inceleyip yatırım ve öncelik kararlarında tarafsız görüş veren uzman. Ne yapar, ne zaman gerekir ve nasıl seçilir.
BT Departmanı Nedir? BT Ekibindeki Roller ve Görevleri
BT departmanı nedir: ağı, sunucuları, desteği ve güvenliği yöneten birim. Helpdesk, sistemci, networkçü ve güvenlik rolleri, küçük ekipte kim ne yapar.
BT Hizmetleri Nedir? Türleri ve Sunum Modelleri
BT hizmetleri nedir: kurumun ağını, sunucularını, kullanıcılarını ve güvenliğini işleten işler. Türleri, iç ekip, MSP ve bulut modelleri ve seçim ölçütü.
CIO Nedir, Ne Demek? CIO ile CTO Farkı
CIO ne demek: kurumun bilgi teknolojilerinden sorumlu en üst yönetici. Görevleri, CTO ile farkı ve CIO'su olmayan bir KOBİ'de bu kararları kimin verdiği.
IT Uzmanı Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
IT uzmanı nedir: kullanıcı desteğinden hesap ve bilgisayar yönetimine BT işlerini yürüten kişi. Bilgi işlem uzmanı farkı, A+ ve ITIL, maaş ve kariyer dalları.
İş Sürekliliği Planı Nedir? BT İçin Nasıl Hazırlanır
İş sürekliliği planı nedir: bir kesintide işin nasıl süreceğini önceden yazan plan. Felaket kurtarmadan farkı, iş etki analizi, planın içeriği ve tatbikatı.
MSP Nedir? Yönetilen Hizmet Sağlayıcı ve MSSP Farkı
MSP nedir: kurumun BT altyapısını aylık bedelle sürekli işleten yönetilen hizmet sağlayıcı. Arıza başı destekten ve MSSP'den farkı, sözleşmede aranacaklar.
Network Uzmanı Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
Network uzmanı nedir: switch, firewall ve internet hatlarını yöneten kişi. Katman katman sorun giderme, CCNA ve Network+ sırası, maaş verisi ve öğrenme yolu.
Siber Güvenlik Uzmanı Nasıl Olunur? Görevler ve Sertifikalar
Siber güvenlik uzmanı nedir, nasıl olunur: SOC, sızma testi ve güvenlik mühendisliği yolları, Security+, OSCP ve CISSP sırası, maaş verisi ve yasal sınır.
Sistem Yöneticisi Nedir? Görevler, Sertifikalar ve Kariyer
Sistem yöneticisi nedir: sunucuları, Active Directory'yi, yamaları ve yedekleri yöneten kişi. Önleyici bakım, Microsoft ve RHCSA sertifikaları, maaş verisi.
SLA Nedir? Hizmet Seviyesi Anlaşması ve Ölçütleri
SLA nedir: hizmetin hangi seviyede verileceğini ölçülebilir hedeflerle yazan sözleşme. Yanıt ve çözüm süresi farkı, %99,9'un anlamı, SLO farkı ve okuma listesi.
Çözüm Ortağı Nedir? Distribütör, Bayi ve Üretici Farkı
Çözüm ortağı nedir: üreticinin ürününü satan, kuran ve destekleyen yetkili firma. Distribütör ve bayiden farkı, ortaklık rozetinin anlamı ve nasıl doğrulanır.
Sistem Entegrasyonu: Ağ, Sunucu ve Güvenlik Tek Muhatapla
Sistem entegrasyonu hizmeti: ağ, sunucu ve güvenliği keşif, marka bağımsız tasarım, tedarik, kurulum ve birlikte çalışma testiyle tek projede kuruyoruz.
Sistem Entegratörü Nedir? Ne Yapar, Ne Zaman Gerekir?
Sistem entegratörü nedir: ağ, sunucu ve güvenlik parçalarını tek projede kurup birlikte çalıştıran firma. Bayiden farkı, türleri ve seçerken sorulacaklar.
BT Altyapı Denetimi: Envanter, Risk ve Yol Haritası
BT altyapı denetimi: cihaz ve sistem envanterinin çıkarılması, yedeklilik ve güvenlik risklerinin tespiti, önceliklendirilmiş yol haritası ve yönetime rapor.
KVKK Teknik Tedbirler: Denetim, Uygulama ve Kayıt
KVKK teknik tedbirler hizmeti: yetki matrisi, loglama, şifreleme ve kamera tarafının denetimi, eksiklerin kapatılması ve denetimde gösterilecek kayıt düzeni.
BT Dokümantasyonu: Kurumsal Hafıza Nasıl Kurulur?
BT dokümantasyonu nasıl yapılır? Ne yazılır ne yazılmaz, envanterden kablo etiketine kadar içinde ne bulunur, nerede tutulur ve güncel kalmasını ne sağlar.
Shadow API (Gölge API) Nedir? Nasıl Keşfedilir?
Shadow API (gölge API) nedir, belgelenmemiş uç noktalar nasıl doğar ve dış duvar taramasıyla nasıl keşfedilir? API güvenliği, envanter ve KVKK bağı.
Shadow Admin (Gölge Yönetici) Nedir? Nasıl Tespit Edilir?
Shadow Admin (gölge yönetici) nedir, neden grup üyeliğinde görünmez ve etkin izin taramasıyla nasıl tespit edilir? Ayrıcalıklı hesap denetimi ve KVKK bağı.
Shadow AI (Gölge Yapay Zeka) Nedir? Ağda Nasıl Görünür?
Shadow AI (gölge yapay zeka) nedir, klasik gölge BT'den farkı nedir, ağda nasıl tespit edilir? Kurumsal ve kişisel sürüm ayrımı, KVKK sorumluluğu ve DNS kaydı.
Shadow Data (Gölge Veri) Nedir? Nasıl Bulunur?
Shadow Data (gölge veri) nedir, envanter dışı veri kopyaları nasıl doğar ve dosya sunucusunda nasıl bulunur? Hassas veri sızıntısı, KVKK saklama ve imha bağı.
Shadow IT (Gölge BT) Nedir? Riskleri ve Tespiti
Shadow IT (Gölge BT) nedir, neden doğar, nasıl tespit edilir? Onaysız uygulamaların riskleri, gölge kavramlarının ayrımı ve envanterden başlayan keşif yöntemi.
Single Point of Failure (SPoF) Nedir, Nasıl Bulunur?
Single Point of Failure (SPoF) nedir, kurumda nasıl birikir, nasıl bulunur? Teknik tek nokta arızası, insan bağımlılığı, bus factor ve üç soruluk test.
KVKK Teknik Uyum: Kişisel Veri Güvenliği Tedbirleri
KVKK uyumu BT tarafında ne demek? Veri envanteri, yetki matrisi, loglama, saklama süresi, şifreleme ve kamera sistemleri için somut teknik tedbirler rehberi.
BT Dış Kaynak Hizmeti: Kurumsal Bakım Anlaşması ve IT Destek
BT dış kaynak hizmeti, aylık bakım anlaşmasıyla: tam yönetilen hizmette BT departmanınız biziz, uzman aboneliğinde ekibinizin arkasındayız. Kapsam ve fiyat.
GLPI Agent Nedir? Kurulum ve Envanter Kimlik Doğrulaması
GLPI Agent nedir, nasıl kurulur? GLPI 12'de envanteri açmak, agent'a temel kimlik doğrulaması vermek, Linux ve Windows kurulumu ve agent'ın sık hataları.
GLPI Helpdesk: Ticket Sistemi ve SLA Yönetimi
GLPI 12 helpdesk kurulumu: ITIL kategorileri, öncelik matrisi, mesai takvimi ve bayram günleri, SLA ve OLA süreleri, eskalasyon ve self-service formları.
GLPI Nedir? Açık Kaynaklı BT Envanter ve Helpdesk Platformu
GLPI nedir, ne işe yarar? Açık kaynaklı BT envanter ve helpdesk yazılımının modülleri, üç parçası, lisansı, ücretli seçenekleri ve kime uyduğu, GLPI 12 ile.
GLPI Profil ve Yetki: AD Grubu, 2FA ve Ayrılan Hesap
GLPI profilleri Active Directory grubundan yetki kuralıyla verilir. Ayrılan hesabı kapatma, açık oturumu kesme ve yönetici profiline 2FA, lab ölçümleriyle.
GLPI Kurulumu: Ubuntu 26.04'te Apache, MariaDB ve PHP
GLPI kurulumu adım adım: Ubuntu 26.04'te Apache, MariaDB ve PHP 8.5, public web kökü, ayrı yapılandırma klasörü, kurulum sihirbazı, cron ve ilk ayarlar.
BT Danışmanlığı ile Dijital Dönüşüm
BT Danışmanlığı ile Dijital Dönüşüm sayesinde yangın söndürmeyi bırakın! Altyapı maliyetlerini düşürüp veriyi servete dönüştürecek stratejileri keşfedin.
Ücretsiz Değerlendirme
Çağrı, değişiklik ve envanter kaydınız dağınık mı? ITIL'den size yetecek kadarını seçelim.
İçindekiler
Ana Hizmet
BT Danışmanlık