BT Danışmanlık

ITIL Nedir? ITSM ve CMDB ile Ne İşe Yarar?

ITIL nedir: BT hizmet yönetiminin en yaygın en iyi uygulama rehberi. ITIL (Version 5), ITSM farkı, CMDB ve bir KOBİ'nin hangi uygulamalarla başlayacağı.

İlker Pehlivan

ITIL (Information Technology Infrastructure Library), BT hizmetlerinin nasıl planlanıp yönetileceğini anlatan ve dünyada en yaygın kullanılan en iyi uygulama rehberidir. Bir kanun ya da standart değildir: arızaların nasıl kayda alınacağını, değişikliklerin nasıl onaylanacağını ve cihazların nasıl izleneceğini anlatan, yıllar içinde biriken deneyimin derlemesidir. Bugün rehberin sahibi PeopleCert’tir ve güncel sürümü ITIL (Version 5)‘tir.

Bu yazıda ITIL’i bir tarif defterine benzetiyoruz. Usta aşçıların yıllar içinde denediği tarifler bir deftere yazılır. Defteri alan kimse her tarifi harfiyen uygulamaz. Evdeki ocağa, aile sayısına ve elindeki malzemeye göre uyarlar. Defterin değeri, birinin aynı yemeği daha önce yüz kez pişirip nerede yanıldığını yazmış olmasıdır.

Ev mutfağında tezgahın başında duran bir aşçı ölçü kabındaki unu kaseye dökerken solda sehpanın üstünde açık duran el yazısı tarif defterine bakıyor, arkada açık kilerde etiketsiz kavanozlar
Aşçı tarifi defterden okur, ama ölçüyü kendi mutfağına göre ayarlar. ITIL de harfiyen uygulanmaz, kurumun ölçeğine göre uyarlanır.

Bu yazı BT danışmanlık hizmetimizin envanter ve helpdesk koluna karşılık gelir. ITIL’in en çok kullanılan uygulamalarını bir kurumda hangi araçla kurduğumuzu BT envanter yönetimi sayfamızda anlattık.

ITIL’in Güncel Sürümü: ITIL (Version 5)

ITIL’in güncel sürümü 2026’da yayımlanan ITIL (Version 5)‘tir, ama yeni sürüm öncekini silmez. PeopleCert’in açıklamasına göre ITIL (Version 5), ITIL 4’ün ve önceki sürümlerin değer sistemini ve yol gösterici ilkelerini taşır (PeopleCert, ITIL SSS). Okur için önemli olan dört nokta şunlardır:

  1. Uygulama sayısı aynı kaldı: ITIL’de 34 yönetim uygulaması (practice) vardır. Yeni sürümde bunlar ürün ve hizmet yönetimi ile genel yönetim olarak iki grupta toplanır.
  2. İki sürüm bir süre birlikte yürüyor: PeopleCert’in planına göre ITIL 4 modülleri 31 Aralık 2027’de kapatılacak.
  3. ITIL 4 sertifikaları geçerli: ITIL 4 sertifikası olan biri, yeni sürümün üst seviyelerine bu sertifikayla devam edebilir.
  4. Kapsam genişledi: PeopleCert yeni sürümü yapay zekayı baştan hesaba katan ve ürün, hizmet, strateji ile deneyim yönetimini birlikte ele alan bir çerçeve olarak tanıtıyor (PeopleCert, ITIL).

Örnekteki tarif defterinin yeni baskısı da eski tarifleri atmaz, yeni bölümler ekler ve bölümleri yeniden düzenler. Eski baskıyla yemek yapmayı öğrenen biri yeni baskıda kaybolmaz.

ITIL ile ITSM Farkı

ITSM (IT service management, BT hizmet yönetimi) yapılan işin adıdır, ITIL ise o işin en bilinen rehberi. Her kurum, farkında olsun ya da olmasın, BT hizmetlerini bir biçimde yönetir: arızalar bir yere yazılır ya da yazılmaz, değişiklikler onaylanır ya da onaysız yapılır. ITSM bu yönetimin kendisidir, ITIL ise onun nasıl iyi yapılacağını anlatan derlemedir.

TerimNeKurum için anlamı
ITSMBT hizmetlerini yönetme işiHer kurumda bir biçimde vardır
ITILITSM için en iyi uygulama rehberiUyarlanarak kullanılır, zorunlu değildir
ISO/IEC 20000-1Hizmet yönetimi için uluslararası standartDenetlenir ve belgelendirilir

Örnekteki mutfakta ITSM, yemeğin her gün nasıl hazırlanıp sofraya geldiğidir. ITIL tarif defteridir, ISO/IEC 20000-1 ise mutfağı denetleyip belge veren bir sistemdir. Defter olmadan da yemek pişer, ama aynı hata her hafta yeniden yapılır. BT hizmetlerinin türlerini ve ITSM’in onlarla ilişkisini BT hizmetleri nedir yazımızda anlattık.

KOBİ ITIL’e Hangi Uygulamalarla Başlamalı?

Küçük ve orta ölçekli bir kurumun 34 uygulamanın hepsine ihtiyacı yoktur. Başlangıç için dört uygulama işin çoğunu taşır:

  1. Arıza yönetimi (incident management): bozulan bir hizmetin kayda alınıp en kısa sürede ayağa kaldırılmasıdır. Her arıza bir kayıt numarası alır ve kimin üstlendiği görünür. Bu işi yürüten birimi help desk nedir yazımızda anlattık.
  2. Hizmet talebi yönetimi (service request management): arıza olmayan isteklerin, yani yeni bir kullanıcı hesabının ya da bir yazılım kurulumunun ayrı bir akışla karşılanmasıdır.
  3. Değişiklik yönetimi (change management): sistemlerde yapılacak değişikliklerin önceden kaydedilip onaylanmasıdır. Bir firewall kuralı ya da sunucu güncellemesi kimin onayıyla yapıldığı belli olarak yapılır.
  4. Varlık ve yapılandırma yönetimi (asset ve configuration management): cihazların, lisansların ve bunlar arasındaki bağların kaydının tutulmasıdır.

Bu dördü bir helpdesk ve envanter aracıyla kurulur. Açık kaynak GLPI dördünü de karşılar: arıza ve talepleri ayrı kategorilerle kayda alır, sürelerini bir hizmet seviyesine bağlar ve cihaz envanterini kendiliğinden günceller. Sürelerin nasıl tanımlandığını GLPI helpdesk ve SLA yazımızda gösterdik. Örnekteki tarif defterinden de ilk gün dört temel tarif seçilir, kalanı mutfak alıştıkça eklenir.

CMDB Nedir? Envanterden Farkı

CMDB (configuration management database, yapılandırma yönetimi veritabanı), BT varlıklarını ve bunların birbirine nasıl bağlı olduğunu tutan kayıttır. Envanter “elimizde ne var” sorusunu cevaplar. CMDB ise “bu parça durursa ne etkilenir” sorusunu cevaplar.

Bir örnek farkı gösterir. Envanter, kurumda bir dosya sunucusu ve bir switch olduğunu söyler. CMDB ise muhasebe programının o dosya sunucusunda durduğunu ve sunucunun o switch’in yedinci portuna bağlı olduğunu da söyler. Switch’te yapılacak bir bakımın muhasebeyi durduracağı ancak bu bağ kayıtlıysa önceden görülür. Değişiklik yönetimi bu yüzden CMDB’ye dayanır.

Örnekteki mutfakta envanter kilerdeki malzeme listesidir, CMDB ise hangi malzemenin hangi yemekte kullanıldığını gösteren listedir. Un bittiğinde ekmeğin, böreğin ve kekin yapılamayacağını ikinci liste söyler. KOBİ’de CMDB ayrı bir yazılım olmak zorunda değildir. GLPI gibi envanter programları, cihazlar arasındaki bağları aynı kayıtların içinde tutabilir.

Sonuç: ITIL Uygulanmaz, Uyarlanır

ITIL bir kontrol listesi gibi baştan sona uygulanmaz, kurumun ölçeğine göre uyarlanır. Küçük bir kurum için değer, 34 uygulamanın hepsinde değil, arızanın, talebin, değişikliğin ve envanterin kayda girdiği ilk dört uygulamadadır. Girişteki benzetmeye dönersek: tarif defterini alan biri ilk gün bütün tarifleri pişirmez, en sık yaptığı yemeklerden başlar. BT’de en sık yapılan yemek arızanın kaydı, malzeme listesi de cihaz envanteridir.

Bugün kurumunuzda arızaların ve değişikliklerin nerede kayda girdiğini bilmiyorsanız, işe bu dört uygulamadan biriyle başlamak yeterlidir.

ITIL Hakkında Sık Sorulan Sorular

ITIL bir standart değil, en iyi uygulama rehberidir ve uymak hiçbir kurum için zorunlu değildir. Kurumlar ITIL'den kendi ölçeklerine uyan uygulamaları seçer. Denetlenip belgelendirilen karşılığı ISO/IEC 20000-1 standardıdır.
Olmadı. PeopleCert'e göre ITIL 4 sertifikaları ITIL (Version 5)'in üst seviyeleri için geçerli ön koşul olmaya devam ediyor. İki sürüm bir süre birlikte yürüyor, ITIL 4 modüllerinin 31 Aralık 2027'de kapatılması planlanıyor.
Uygulayabilir, ama bütünüyle değil. Birkaç kişilik bir ekip için başlangıç dört uygulamadır: arıza kaydı, hizmet talebi, kontrollü değişiklik ve cihaz envanteri. Bunlar açık kaynak bir helpdesk ve envanter aracıyla kurulabilir, kalanı ihtiyaç doğdukça eklenir.
Gerekmez. ITIL bir yazılım değil, bir çalışma biçimidir. Uygulamaları kayıt altına almak için bir helpdesk ve envanter aracı yeterlidir. Açık kaynak GLPI bu işi küçük ve orta ölçekli kurumlarda karşılar.
İlker Pehlivan
Yazan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.

LinkedIn

Benzer Makaleler

BT Envanter Yönetimi: Sistem Seçimi ve Kurulum Hizmeti

Kurumunuza hangi envanter sistemi uyar? Açık kaynak, bulut ve kurumsal ITSM seçeneklerini ölçeğinize göre karşılaştırıyor, seçtiğiniz sistemi kuruyoruz.

8 dk okuma

GLPI Rehberi: Kurulumdan Helpdesk'e Adım Adım

GLPI rehberi: kurulumdan Active Directory'ye, envanterden SLA'ya on üç adımlık sıra. Her adım hangi kurumda gerekir, fabrika ayarı ne, lab'da ne ölçtük.

22 dk okuma

Help Desk Nedir? Helpdesk Katmanları ve Service Desk Farkı

Help desk nedir: kullanıcıların BT sorunlarını tek kanaldan kayda alıp çözen ya da doğru uzmana yönlendiren birim. L1, L2, L3 katmanları ve service desk farkı.

4 dk okuma

GLPI Active Directory ve LDAP: LDAPS ile Bağlantı

GLPI Active Directory bağlantısı adım adım: LDAPS ve 636, salt okuma servis hesabı, DNS, içe aktarmadan önce daraltılan kapsam ve saatlik kullanıcı eşitlemesi.

14 dk okuma

GLPI Agent GPO ile Dağıtım: Başlangıç Betiği ve Parola

GLPI Agent GPO ile dağıtım: resmi VBS betiği açılışta MSI'ı kurar ve ayarı her açılışta yeniden yazar. Betik SYSVOL'de değil, kapalı paylaşımda durur.

18 dk okuma

GLPI Envanter Kuralları: Etiket, Konum ve Kopya Kayıt

GLPI envanter kuralları: agent etiketinden konum atayan kural, kuralın her envanterde çalışması, elle düzeltmenin kilidi ve kopya kaydı önleyen eşleştirme.

17 dk okuma