Satışın Temeli Uğraş: Habil ile Kabil'den Yapay Zekaya
Satın alma isteği bir uğraştan doğar. Sümer'in çapa şiirinden Habil ile Kabil'e, oradan yapay zekaya uzanan kadim hikayelerle satışın temeline bakıyoruz.
Pazartesi gönderdiğim bir teklife perşembeye kadar cevap gelmezse huzursuz olurum. Her fırsatta mailimi kontrol ederim. Cevabın “hayır” olması beni o kadar yormaz, beni yoran cevabın ne olacağını bilmemektir.
University College London’daki bir deney bu huzursuzluğu ölçmüş. Katılımcıların stresi, elektrik şoku ihtimali %50’deyken, yani sonucun en belirsiz olduğu anda en yüksek çıkmış.
Bence bu huzursuzluk çok eskiye gider. Antik çağlarda insanın bilmediği şey çoktu ve bu bilinmezlik onu hep strese sokuyordu. İnsan bildiği bir işe sarılıp kendini onunla oyalamaya başladı, sonra bu işi hayatının merkezine koydu. Bu yazıda o işe uğraş diyorum.
Satın Alma Uğraştan Doğar: Bilgisayar, Futbol Topu ve Çapa
İnsan bir şeyi, bir işle uğraşmak için satın alır. Bir muhasebeci yeni bilgisayarı ay sonundaki beyannameleri yetiştirmek için alır. Bir çocuk da futbol topunu oyun oynamak için alır. Oyuncaklar zamanla değişse de oyun hep aynı kalır.
Uğraştan satın almaya giden bu zincirin en eski hali tarladadır. Çiftçi çapayı güzel bir alet olduğu için almaz, toprak işlenmeyi beklediği için alır.
Sümerler çapaya bir şiir bile yazmıştır. “Çapanın Şarkısı” adlı metinde insanlar “parlak çapaları, kutsal çapaları” ellerine alır ve şiir çapayı her şeyi bereketlendiren alet diye över. Bir aleti bu kadar önemsemek, o aletin uğraştan ayrılamadığını gösterir.
Satışçı bu zincirin içinde durur. Tarlayı görmeyen biri çapayı bir demir parçası olarak satar. Tarlayı bilen ise toprağın sertliğine uygun ağzı, çiftçinin boyuna uygun sapı olan çapayı önerir.
Habil ile Kabil’den Önce: Sümer’de Çoban ile Çiftçi
Kadim hikayelerdeki ilk çiftçilerden biri de Kabil’dir. Tevrat onu toprağı işleyen kardeş olarak anar, kardeşi Habil ise sürüye bakar.
Çoban ile çiftçinin kabul görme yarışı, bu iki kardeşten önce de yazıya geçmişti. Sümerlerin “Dumuzid ve Enkimdu” metninde bu seçimi aşk tanrıçası İnanna yapar.
İnanna’nın kardeşi Utu, onu çoban Dumuzid’le evlenmeye razı etmeye çalışır.
- Utu: “Kız kardeşim, çoban seninle evlensin! Genç kız İnanna, neden istemiyorsun? Tereyağı iyidir, sütü iyidir, çobanın elinden çıkan her iş görkemlidir. İnanna, Dumuzid seninle evlensin.”
- İnanna: “Çoban benimle evlenmeyecek! Bana yeni yünden giysilerini taşıtmayacak. Yepyeni yünü beni etkilemez. Benimle, genç kızla, rengarenk keten yetiştiren, alacalı tahıl yetiştiren çiftçi evlensin.”
- Dumuzid: “Çiftçi benden ne bakımdan üstün? Bana kara giysisini versin, karşılığında çiftçiye kara koyunumu vereyim. Bana en iyi birasını doldursun, karşılığında çiftçiye sarı sütümü doldurayım.”
Irmak kıyısında kavgayı çıkaran da Dumuzid’dir, ama çiftçi kavgaya girmez.
- Enkimdu: “Neden seninle yarışayım, çoban? Koyunların ırmak kıyısının otunu yesin, anızımda otlasın. Uruk’un tarlalarında tahıl yesinler, oğlakların ve kuzuların Surungal kanalımdan su içsin.”
- Dumuzid: “Evlendiğimde, çiftçi, sen benim dostum sayılacaksın. Sana buğday getireceğim, bakla getireceğim, harmandan iki sıralı arpa getireceğim.”
“Rakibinize göre neden üstünsünüz?” sorusu bugün de her satış toplantısında sorulur. Bazen doğrudan sorulur, bazen de cevap dolaylı sorularla alınmaya çalışılır. Enkimdu bu soruya rakibini kötüleyerek cevap vermez, kendi tarlasının ve kanalının neler sunabileceğini söyler. Rakip sorusuna verilecek iyi cevap da budur: rakibi kötülemek yerine sizin ne kattığınızı göstermek.
Tevrat’ta aynı yarış bir sunuyla sınanır. Habil sürüsünün ilk doğanlarının en seçkinlerini getirir, Kabil ise toprağın ürününden getirir. Tanrı Habil’in sunusunu kabul eder, Kabil’inkini etmez. Kur’an’da da (Maide 27) iki kardeşten birinin kurbanı kabul edilir, öbürününki edilmez.
Ben Kabil’i şöyle okuyorum. Kabil, babası Adem Peygamber’in kardeşini daha çok sevdiğini kafasında çoktan kurmuştu. Tanrı Habil’in sunusunu kabul edip kendisininkini geri çevirince, bu kurgu kanıtını da bulmuş oldu. Öfkesi yalnız kabul görme hırsından gelmez. Kendi işiyle verdiği uğraşın boşa çıktığını hisseder ve bu his hırstan daha yıkıcıdır.
Belirsizliğin de Ötesi: Yıkıcı Sonuç
Sonuç gerçekten yıkıcıysa insan bazen bilmemeyi seçer. Belirsizlik ağırdır, ama yıkıcı bir sonucu kesin olarak bilmek ondan da ağır gelebilir. Bilmemek, bazen insana en azından bir umut bırakır.
Kabil’in yıkıcı sonucu, kardeşini öldürmesinin ardından gelen cezadır. Tevrat’ta Tanrı ona, toprağı işlediğinde toprağın artık ona ürün vermeyeceğini söyler (Tekvin 4:12). Ceza, Kabil’in en iyi bildiği işi elinden alır.
Ceza, o talihsiz olayın ardından Tanrı ile Kabil arasında geçen bir konuşmada bildirilir. Tekvin’in Türkçe Yeni Çeviri’sinde konuşma şöyle ilerler.
- Tanrı: “Kardeşin Habil nerede?”
- Kabil: “Bilmiyorum, kardeşimin bekçisi miyim ben?”
- Tanrı: “Ne yaptın? Kardeşinin kanı topraktan bana sesleniyor. Artık döktüğün kardeş kanını içmek için ağzını açan toprağın laneti altındasın. İşlediğin toprak bundan böyle sana ürün vermeyecek. Yeryüzünde aylak aylak dolaşacaksın.”
- Kabil: “Cezam kaldıramayacağım kadar ağır. Bugün beni bu topraklardan kovdun. Artık huzurundan uzak kalacak, yeryüzünde aylak aylak dolaşacağım. Kim bulsa öldürecek beni.”
- Tanrı: “Seni kim öldürürse, ondan yedi kez öç alınacak.”
Topraktan yükselen ses, yorum geleneğinde öç ve adalet isteyen bir haykırış olarak okunur. İncil’deki İbraniler Mektubu (12:24) da Habil’in kanını hala konuşan bir kan olarak anar ve yorumcular bu kanın öç istediğini yazar.
Konuşmanın ardından Tanrı, kimse bulup öldürmesin diye Kabil’in üzerine bir nişan koyar. Bu son söz Kabil’in kaderini mühürler, ama Tanrı’nın merhametini de gösterir. Ceza ömür boyu sürer, Kabil’in canı ise korunur.
Çapası elinde kalır, ama işleyecek bir tarlası kalmaz. Ömrünün geri kalanında yaptıklarıyla ve boşlukla baş başa kalır.
Tarlayı Kim Sürecek? Yapay Zeka ve Satışın Geleceği
Kabil tarlasını bir cezayla kaybetti, bugün ise yapay zeka çiftçinin yerine geçebiliyor. Çapa elin uzantısıydı, traktör çapanın işini büyüttü, ama tarlayı yine çiftçi sürdü. Girişteki çocuğun oyununa dönersek, bugüne kadar hep oyuncak değişti, yapay zeka ise oyunu kendi oynayabilen ilk oyuncak.
İnsan işini kolaylaştırmak için alet yapar, bu onun en eski alışkanlığıdır. Yapay zekanın uyandırdığı korku ise geçimden çok uğraşı kaybetmekle ilgilidir. Sonuç bu kadar ağır olunca insan bazen bunu hiç düşünmemeyi seçer.
Yapay zeka bugün bir teklif taslağı yazabiliyor ve bir e-postaya cevap önerebiliyor. Bu aletlerin nereye gideceği ise meçhul. Açılışta bir teklifin cevabını bekliyordum. Şimdi satış mesleğinin geleceği de cevabı beklenen bir soru.
Satışçı İçin Ne Anlama Geliyor?
- Alıcının uğraşını sorun. Ürünü anlatmadan önce alıcının hangi işle uğraştığını öğrenin. Kendi ürününüzün terimleriyle sormak, uzmanlık lanetinin satıştaki halidir. Lanetin tersi ise uzmanlık nimetidir. Bildiğinizi alıcının diline çevirir ve derdini onun kelimeleriyle sorarsınız.
- Teklifiniz için uğraşın. Tanrı’nın kabul ettiği sunu, özenilmiş ve uğraşılmış sunuydu. Alıcı da teklife aynı gözle bakar ve kendi işi için uğraşılıp uğraşılmadığını görür.
- Sessizliği uğraşla karşılayın. Cevabı gelmeyen teklifin ardından bildiğiniz bir işe dönün. Sıradaki görüşmeyi hazırlayın, açık kalan işi kapatın.
- Yapay zekayı yeni uğraşınız yapın. Teklifin taslağını ona yazdırmayı öğrenin. Aleti ne kadar iyi kullanırsanız alıcının tarlasını tanımaya o kadar çok vaktiniz kalır.
Uğraş Satmak
Satışçı, hatta her insan, kendine her zaman bir uğraş bulmalıdır. Satışçının işi bir adım daha ileri gider, o insanlara bir uğraş satar.
Para son hedef olsaydı, dünyanın en zenginleri çoktan çalışmayı bırakırdı, ama çoğu hala çalışıyor. Bana kalırsa OpenAI, Meta, X, Amazon ve Apple gibi şirketlerin başındaki insanları yarıştıran şey de paradan çok, kendilerini meşgul etme isteğidir.
Girişteki çapaya dönersek, satışçının karşısına üç durum çıkar.
- Uğraş yoksa ya da kişi uğraşından sıkılmışsa yeni bir uğraş satma şansı yüksektir.
- Uğraş varsa ve verimlilik gerekiyorsa alet satılır. Çiftçinin çapadan sabana, sabandan traktöre geçmesi bunun örneğidir.
- Kişi yeni bir uğraşa geçmiş, ama eski işin sürmesi gerekiyorsa eski uğraşı onun yerine yürüten bir çözüm satılır.
Yapay zeka bu üç durumun üçüne de girer. Uğraş arayana yeni bir uğraş, uğraşı olana verim katan bir alet olur, eski işi de insanın yerine yürütür. Satışçı bu üç durumu artık yalnız alıcıda aramaz, kendi işinde de arar.
BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi
İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştürür. Buradaki rehberleri kendi laboratuvarında kurup ölçerek yazar.
LinkedInSonraki Adım
Bu konuda destek almak ister misiniz?
İstanbul'da yerinde hizmet veriyoruz. Projenizi anlayıp size özel çözüm sunuyoruz. Aynı gün geri dönüş.
Ücretsiz Değerlendirme
İlk değerlendirme ücretsiz. Projenizi konuşmak için bize ulaşın.
Diğer Yazılar
Hizmetlerimiz